SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Yatırım Projelerinin Değerlemesi Konu Anlatımı

Yatırım projelerinin değerlemesi, şirketin uzun süreli ve büyük tutarlı kararlarını finansal ölçülere bağlar.

Bir makine alınması, kapasite genişletilmesi, yeni bir ürün hattına girilmesi ya da mevcut varlığın yenilenmesi gibi kararlar yalnızca bugünkü harcamayı değil, gelecekte oluşacak nakit giriş ve çıkışlarını da etkiler.

Bu nedenle yatırım kararı, şirketin değer maksimizasyonu amacıyla doğrudan ilişkilidir.

Bir proje, sağlayacağı nakit akışlarının bugünkü değeriyle başlangıç maliyetini ve sermaye maliyetini karşılayabiliyorsa değer yaratır.

Karar sürecinde muhasebe kârı yardımcı olabilir, fakat temel odak nakit akışıdır; çünkü borç ödemeleri, temettüler ve yeni yatırımlar nakitle yapılır.

Yatırım harcamaları genellikle geri dönüşü uzun sürede alınan, iptali veya değiştirilmesi zor kararlardır.

Bu yüzden ilk yatırım tutarı, ekonomik ömür, hurda değeri, işletme sermayesi ihtiyacı, vergi etkisi, amortisman ve yıllık net nakit akımları birlikte incelenir.

Projenin sağlayacağı satış gelirleri kadar faaliyet giderleri, bakım maliyetleri ve dönem sonunda geri kazanılabilecek değerler de önemlidir.

Bazı yatırımlar birbirini dışlar; örneğin aynı üretim işlevi için iki farklı makineden yalnızca biri seçilebilir.

Bazıları ise birbirinden bağımsızdır, fakat fon kısıtı varsa tüm kabul edilebilir projeler aynı anda yapılamayabilir.

Bu nedenle değerleme yöntemleri hem kabul-red kararında hem de sıralamada kullanılır.

Ortalama karlılık oranı, amortisman ve vergi sonrası ortalama net kârı ilk yatırım tutarına ya da ortalama yatırım tutarına oranlar.

Hesaplanması kolaydır ve muhasebe verileriyle uyumludur.

Ancak bu yöntemin önemli sınırlılığı nakit akışı yerine kârı kullanmasıdır.

Amortisman gibi nakit çıkışı yaratmayan giderler kârı etkiler, fakat proje nakdini aynı şekilde değiştirmez.

Ayrıca bu yöntem paranın zaman değerini dikkate almaz; erken elde edilen kâr ile geç elde edilen kârı aynı ağırlıkta görme eğilimindedir.

Bu nedenle ortalama karlılık oranı tek başına güçlü bir değer yaratma ölçütü değildir.

Geri ödeme süresi yöntemi, projenin başlangıç yatırımını kaç yılda geri kazandıracağını gösterir.

Yıllık net nakit girişleri yatırım tutarından düşülür ve yatırımın hangi sürede kapandığı bulunur.

Bu yöntem likidite ve risk algısı açısından pratik bilgi sağlar; nakdin hızlı geri dönmesi belirsizliğe karşı koruyucu olabilir.

Fakat iki temel eksik taşır.

İlk olarak, geri ödeme süresinden sonra oluşan nakit akışlarını ihmal eder.

İkinci olarak, basit halinde paranın zaman değerini hesaba katmaz.

Aynı sürede kendini ödeyen iki projeden biri sonrasında çok daha fazla nakit sağlayabilir; basit geri ödeme yöntemi bu farkı yeterince göstermez.

İskonto edilmiş geri ödeme süresi, nakit akışlarını sermaye maliyetiyle bugüne indirerek basit yöntemin zaman değeri eksikliğini azaltır.

Bu yaklaşımda her yılın nakit akışı, elde edildiği döneme göre iskonto edilir ve indirgenmiş tutarların başlangıç yatırımını ne zaman karşıladığı hesaplanır.

Böylece birinci yıldaki nakit ile dördüncü yıldaki nakit aynı değerle değerlendirilmez.

Yine de bu yöntem, geri ödeme sonrasındaki nakit akışlarını sınırlı biçimde dikkate aldığı için değer maksimizasyonu açısından net bugünkü değer kadar kapsamlı değildir.

Daha çok likidite odaklı yardımcı bir ölçüt olarak düşünülmelidir.

Net bugünkü değer yöntemi, yatırım değerlemesinin en güçlü araçlarından biridir.

Projenin tüm beklenen nakit akışları uygun iskonto oranıyla bugüne indirgenir ve başlangıç yatırım tutarı bu toplamdan çıkarılır.

İskonto oranı genellikle şirketin sermaye maliyetidir; çünkü proje en az fon sağlayıcıların talep ettiği getiriyi üretmelidir.

Net bugünkü değer pozitifse, projenin bugünkü nakit değeri yatırım maliyetini aşıyor demektir ve proje şirket değerini artırır.

Negatif sonuç, projenin sermaye maliyetini karşılayamadığını gösterir.

Birden fazla bağımsız proje varsa pozitif NBD taşıyanlar kabul edilebilir; birbirini dışlayan projelerde ise daha yüksek NBD daha fazla parasal değer katkısı anlamına gelir.

İç verim oranı, projenin net bugünkü değerini sıfıra eşitleyen iskonto oranıdır.

Başka bir ifadeyle, yatırımın kendi nakit akışlarından doğan getiri oranını gösterir.

İç verim oranı sermaye maliyetinden yüksekse proje kabul edilebilir; çünkü projenin beklenen getirisi kullanılan kaynağın maliyetini aşar.

İç verim oranı yöntemi oran olarak sonuç verdiği için anlaşılması kolaydır, ancak hesaplaması çoğu zaman deneme-yanılma veya finansal araç gerektirir.

Ayrıca proje sıralamasında her zaman net bugünkü değerle aynı sonucu vermez.

Özellikle proje ölçekleri, nakit akışlarının zamanlaması veya yeniden yatırım varsayımları farklı olduğunda iki yöntem arasında tercih farkı doğabilir.

Net bugünkü değer ile iç verim oranı arasındaki ilişki, iskonto oranı arttıkça NBD’nin azalması üzerinden anlaşılır.

Bir projenin NBD’si pozitifse, bu oran projenin iç verim oranının altındadır.

İskonto oranı iç verim oranına ulaştığında NBD sıfır olur; iskonto oranı daha da yükselirse NBD negatife döner.

Buna rağmen NBD yöntemi şirket değerine parasal katkıyı doğrudan gösterdiği için sıralama kararlarında daha sağlam kabul edilir.

İç verim oranı ise projenin yüzdesel getirisini anlatır; küçük ölçekli bir proje yüksek oran verebilir, fakat büyük ölçekli ve daha düşük oranlı başka bir proje şirkete daha fazla mutlak değer ekleyebilir.

Karlılık endeksi, gelecekteki nakit girişlerinin bugünkü değerinin ilk yatırım tutarına bölünmesiyle hesaplanır.

Sonuç birin üzerindeyse proje, yatırılan her bir birim sermaye için bir birimden fazla bugünkü değer yaratıyor demektir.

Fon kısıtı olan durumlarda bu oran projeleri verimlilik açısından sıralamaya yardım edebilir.

Ancak karlılık endeksi de proje ölçeğini tek başına yeterince göstermez.

Bu nedenle yatırım projelerinin değerlemesinde yöntemler birbirini tamamlar.

Ortalama karlılık ve geri ödeme süresi pratik ön bilgi verir; iskonto edilmiş geri ödeme zaman değerini ekler; net bugünkü değer değer katkısını, iç verim oranı getiri eşiğini, karlılık endeksi ise sermaye başına yaratılan bugünkü değeri açıklar.

Değerleme yöntemleri uygulanırken iskonto oranının seçimi de projenin sonucunu güçlü biçimde etkiler.

Sermaye maliyeti, şirketin ortalama risk düzeyindeki projeler için doğal bir eşik olabilir; fakat proje mevcut faaliyetlerden daha riskliyse daha yüksek getiri beklentisi gerekebilir.

Daha güvenli veya nakit akışı daha öngörülebilir projelerde ise daha düşük oran kullanılması düşünülebilir.

Bu ayrım yapılmazsa riskli projeler olduğundan cazip, güvenli projeler ise olduğundan zayıf görünebilir.