SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Leasing, Faktöring ve Forfaiting Konu Anlatımı

Leasing, faktoring ve forfaiting, işletmelerin finansman ihtiyacını sadece banka kredisi veya özkaynakla karşılamadığı durumlarda önem kazanan araçlardır.

Özellikle duran varlık yatırımları yüksek tutarlı kaynak gerektirir; makine, teçhizat, enerji tesisi, gayrimenkul veya üretim ekipmanı gibi varlıkların satın alınması işletmenin nakit yapısını zorlayabilir.

Leasing bu noktada mülkiyetten çok kullanım hakkına odaklanır.

Kiralayan, kiracının ihtiyaç duyduğu varlığı satın alır veya edinir; kiracı ise sözleşmede belirlenen süre boyunca kira ödemeleri yaparak varlığı kullanır.

Bu yapı, işletmenin faaliyeti için gerekli varlığa ulaşmasını sağlarken, satın alma bedelinin tamamını başlangıçta üstlenme ihtiyacını azaltır.

Leasing, hukuki ve ekonomik açıdan kiralama sözleşmesi niteliği taşır.

Varlığın mülkiyeti kiralayanda kalır, kiracı kullanım hakkını elde eder.

Bu yönüyle taksitli satın almadan ayrılır.

Taksitli satın almada varlığı kullanan taraf, sözleşme koşullarına bağlı olarak mülkiyete yönelen hakka sahiptir ve varlık onun bilançosunda izlenir.

Leasingde ise kiracı açısından esas değer, varlığın ekonomik faydasından yararlanmaktır.

Kiracı kira ödemelerini sözleşme süresi boyunca yapar; vade sonunda satın alma, kira süresini uzatma, varlığı geri verme veya benzeri haklar sözleşmenin niteliğine göre gündeme gelebilir.

Leasingin konusu kara, deniz veya hava ulaşım araçlarından üretim makinelerine, enerji tesislerinden gayrimenkullere kadar geniş bir varlık alanına yayılabilir.

Leasing sürecinde önce işletme ihtiyaç duyduğu yatırım malını belirler.

Ardından kiralama şirketiyle sözleşme yapılır, kiralayan varlığın bedelini ödeyerek satıcıdan varlığı edinir ve kiracıya kullanıma bırakır.

Kiracı kira ödemeleriyle finansman maliyetini zamana yayar.

Bu sürecin tarafları kiralayan, kiracı, varlığın satıcısı ve sözleşmeye konu varlıktır.

Sözleşmenin süresi, kira bedellerinin büyüklüğü, vade sonunda tanınan haklar, bakım ve sigorta yükümlülükleri gibi unsurlar leasing işleminin ekonomik sonucunu belirler.

Leasingin doğrudan yararı, işletmenin büyük sermaye birikimi olmadan yatırım yapabilmesidir.

Ayrıca orta ve uzun vadeli finansman seçeneklerini zenginleştirir ve sabit varlık finansmanını esnekleştirir.

Leasing türleri içinde finansal kiralama özellikle önemlidir.

Bu yapıda varlığın ekonomik kullanımı ve riskleri büyük ölçüde kiracıya geçerken hukuki mülkiyet kiralayanda kalır.

Kaynakta finansal kiralama, ilgili kanun çerçevesinde tanımlanan ve sözleşme süresi, kira ödemeleri ve vade sonu haklarıyla ekonomik olarak satın almaya yaklaşabilen bir yöntem olarak ele alınır.

Faaliyet kiralaması ise genellikle daha kısa süreli kullanım ihtiyacına ve varlığın ekonomik ömrünün tamamını kiracıya bırakmayan sözleşmelere işaret eder.

Öğrenen açısından ayırt edici nokta şudur: leasingde finansman, bir alacağın devrinden değil, bir varlığın kullanım hakkının devrinden doğar.

Leasingin yararları yalnız ilk nakit çıkışını azaltmakla sınırlı değildir.

İşletme, teknolojik olarak hızla eskiyebilen bir makineyi satın almak yerine kullanım süresine göre finanse ederek esneklik kazanabilir.

Kira ödemelerinin dönemlere yayılması, yatırımın yarattığı gelir ile finansman ödemeleri arasında zaman uyumu kurabilir.

Buna karşılık leasing maliyetinin toplamı, varlığın bakım, sigorta, vergi ve sözleşme sonunda doğacak haklarla birlikte değerlendirilmelidir.

Varlığın mülkiyetinin kimde kaldığı, risklerin kime geçtiği ve sözleşmenin fesih koşulları finansal kararın gerçek maliyetini etkiler.

Bu nedenle leasing, satın almaya otomatik üstünlük sağlayan değil, yatırımın nakit akışıyla birlikte karşılaştırılması gereken bir finansman seçeneğidir.

Faktoring, leasingden farklı olarak duran varlık değil, vadeli satışlardan doğan kısa vadeli alacaklar üzerine kurulur.

Vadeli satış yapan işletme, fatura veya benzeri belgelerle doğan alacağını faktoring şirketine devreder.

Faktoring işletmesi satıcıya finansman sağlayabilir, alacakların izlenmesi ve tahsilatını üstlenebilir, bazı türlerde borçlunun ödememe riskini de üzerine alabilir.

Bu nedenle faktoring üç temel fonksiyonla açıklanır: finansman, hizmet ve risk üstlenme.

Finansman fonksiyonu, satıcının alacağın önemli bir kısmını vade beklemeden nakde çevirmesini sağlar.

Hizmet fonksiyonu, tahsilat ve alacak yönetiminin profesyonel bir kuruma bırakılmasıdır.

Risk fonksiyonu ise özellikle gayrikabili rücu faktoringde borçlunun ödememe riskinin faktöre geçmesiyle ortaya çıkar.

Faktoring türleri riskin ve bildirimin kimde olduğuna göre değişir.

Kabili rücu faktoringde borçlu ödeme yapmazsa faktoring şirketi satıcıya dönebilir; bu nedenle nihai tahsil edilmeme riski satıcıda kalır.

Gayrikabili rücu faktoringde ise faktör, devraldığı alacağın tahsil edilememe riskini üstlenir.

Bildirimli faktoringde borçlu, alacağın faktoring şirketine devredildiğini bilir ve ödemeyi ona yapar.

Bildirimsiz faktoringde borçlunun ilişkisi satıcı üzerinden devam edebilir.

Burada önemli ayrım, faktoringin genellikle kısa vadeli ticari alacaklara ve iç ya da dış ticarette vadeli satışların nakde çevrilmesine dayanmasıdır.

Forfaiting ise faktoringe benzer biçimde alacak finansmanı sağlar, ancak uygulama alanı ve vade yapısı farklıdır.

Forfaiting, vadeli ihracattan doğan ve belirli ödeme planına bağlanmış alacakların, daha önce bu hakkı elinde bulunduranlara rücu edilmeksizin bir banka veya uzman finans kuruluşu tarafından satın alınmasıdır.

Alacağı satın alan forfaiter tahsil edilememe riskini üstlenir.

İhracatçı, vade sonunu beklemeden alacağının önemli kısmını nakit olarak elde eder ve alacak riskinden kurtulur.

İşlemde ithalatçı, ihracatçı, ödeme garantisi veren banka ve forfaiter temel katılımcılardır.

Uygulamada poliçe veya bono gibi senetler kullanılması yaygındır; vade ise kısa vadeli faktoringden farklı olarak orta ve uzun vadeye yayılabilir.

Forfaitingde rücu hakkının bulunmaması, ihracatçının bilanço ve risk yönetimi açısından belirleyicidir.

İhracatçı alacağını devrettiğinde yalnız nakit girişi elde etmez, ithalatçının veya garanti veren bankanın ödeme riskini de devretmiş olur.

Forfaiter ise bu riski üstlendiği için işlemin fiyatını vade, ülke riski, borçlunun güvenilirliği, garanti kalitesi ve faiz koşullarına göre belirler.

Bu nedenle forfaiting daha çok yüksek tutarlı, vadeli ve uluslararası nitelikli satışlarda anlam kazanır.

Faktoringde alacak portföyü daha kısa vadeli ve sürekli olabilirken, forfaitingde belirli ihracat işlemi ve ödeme planı öne çıkar.

Bu üç yöntemi birlikte öğrenirken finansmanın dayandığı nesneye bakmak yararlıdır.

Leasingde konu bir yatırım malının kullanımıdır; işletme varlığı kullanır ve kira öder.