SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz İşletme Sermayesi Yönetimi Konu Anlatımı

İşletme sermayesi yönetimi, şirketin günlük faaliyetlerini sürdürebilmesi için gerekli dönen varlıkların planlanması ve finansmanıdır.

Dönen varlıklar kasa, ticari alacaklar ve stoklar gibi en çok bir yıl içinde nakde dönüşmesi beklenen kalemlerden oluşur.

Nakit hammadde alımında kullanılır, hammadde üretim sürecinde mamule dönüşür, mamul peşin satılırsa yeniden kasaya girer, kredili satılırsa önce alacağa sonra tahsilatla nakde döner.

Bu dönüşüm ne kadar hızlı gerçekleşirse, şirketin dış finansman ihtiyacı o kadar azalır.

Tahsilatın yavaşlaması, stokların gereğinden uzun süre elde kalması ya da ödemelerin nakit girişlerinden önce yoğunlaşması ise kredi ihtiyacını artırır.

İşletme sermayesinin önemi likidite ile başlar.

Şirketin tam kapasite çalışması, üretimi kesintisiz sürdürmesi, müşteri taleplerini zamanında karşılaması, iş hacmini genişletmesi ve vadesi gelen borçlarını ödeyebilmesi yeterli işletme sermayesine bağlıdır.

Likidite yalnızca elde para bulundurmak değildir; stokların satılabilir, alacakların tahsil edilebilir ve nakit akışının zamanında kullanılabilir olması gerekir.

Bu nedenle işletme sermayesi yönetimi kısa vadeli varlıkların miktarını, kalitesini ve dönüş hızını birlikte ele alır.

Kredi değerliliği de bundan etkilenir; çünkü borç verenler şirketin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılayabilme gücüne bakar.

Fazla işletme sermayesi güvenli görünse de maliyetsiz değildir.

Dönen varlıklara bağlanan fon, başka yatırımlarda kullanılabilecek sermayeyi pasifleştirir.

Eğer bu varlıklar yabancı kaynakla finanse ediliyorsa faiz ve benzeri finansman giderleri artar.

Stoklar gereğinden yüksekse depolama, bozulma, sigorta, fire ve sermaye bağlama maliyetleri doğar.

Alacaklar kontrolsüz büyürse tahsilat süresi uzar, şüpheli alacak riski yükselir ve satışların karlılığı zayıflar.

Bu nedenle çok yüksek dönen varlık düzeyi likiditeyi artırsa bile aktif devir hızını ve karlılık oranlarını düşürebilir.

Yetersiz işletme sermayesi ise ters yönde maliyet yaratır.

Şirket hammadde alamadığı için üretimi durdurabilir, stok bulunmadığı için satış fırsatı kaçırabilir, tedarikçilere ya da finansal borçlara ilişkin ödemeleri zamanında yapamayabilir.

Bu durum maliyetleri yükseltir, müşteri güvenini azaltır ve gerekli önlemler alınmazsa tasfiye riskine kadar gidebilir.

Dolayısıyla işletme sermayesinde en iyi politika, yalnızca mümkün olan en düşük dönen varlık tutarını seçmek değildir.

Asıl amaç, faaliyet hacmi ve risk düzeyiyle uyumlu optimum dönen varlık yatırımını bulmaktır.

Finans yöneticisinin iki ana sorusu vardır.

İlk soru, toplam dönen varlıklara ve her bir kaleme ne kadar yatırım yapılacağıdır.

Kasa, alacak ve stok kalemleri aynı amaca hizmet etmez; her biri farklı risk ve maliyet taşır.

İkinci soru, bu varlıkların hangi kaynaklarla finanse edileceğidir.

Kısa vadeli borçlar daha düşük maliyetli olabilir, fakat yenileme ve likidite riski taşır.

Uzun vadeli kaynaklar daha güvenli bir finansman sağlayabilir, ancak maliyetleri daha yüksek olabilir.

Bu nedenle işletme sermayesi yönetimi yalnızca aktif tarafını değil, kısa vadeli borçların yönetimini de kapsar.

İşletme sermayesi politikaları ihtiyatlı, dengeli veya atak olabilir.

İhtiyatlı yaklaşımda dönen varlıkların duran varlıklara oranı yüksektir; şirket beklenmeyen durumlara karşı daha hazırlıklıdır ve borçlarını ödeyememe riski düşüktür.

Buna karşılık fazla varlık taşımanın maliyeti nedeniyle karlılık daha düşük olabilir.

Atak yaklaşımda dönen varlık düzeyi daha sınırlıdır; aktif devir hızı ve karlılık yükselebilir, ancak likidite riski artar.

Dengeli yaklaşım, faaliyet güvenliği ile karlılık arasında orta bir nokta arar.

Enflasyon dönemlerinde bu denge daha zorlaşır; nominal satışlar, alacaklar ve stok tutarları fiyat artışları nedeniyle büyür, günlük ödeme için gereken nakit miktarı yükselir.

Kasa yönetimi, tahsilat ve ödeme zamanlamasının düzenlenmesiyle başlar.

Şirket normal işlemleri için nakit tutar; buna işlem amacı denir.

Beklenmeyen çıkışlara karşı tutulan nakit ihtiyat amacına hizmet eder.

Uygun fiyatlı hammadde alma ya da peşin ödeme iskontosundan yararlanma gibi fırsatlar için tutulan nakit ise spekülatif amaçla açıklanır.

Elde tutulan nakit arttıkça ödeme aksaması riski azalır, fakat nakdin getirisi sınırlı olduğu için fırsat maliyeti yükselir.

Optimum nakit düzeyi, işlem maliyetleri ile fırsat maliyetleri arasında denge kurar.

Fazla nakit varsa, likiditesi yüksek, vadesi kısa ve riski düşük menkul değerlere geçici olarak yatırılabilir.

Alacak yönetimi, kredili satışların şirketin nakit girişleri ve karlılığı üzerindeki etkisini düzenler.

Ticari alacak, müşteriye açılan kredi anlamına gelir.

Satış koşulları, kredi süresi, nakit iskontosu, müşterinin kredi kalitesi ve tahsilat politikası alacak yatırımını belirler.

Örneğin kısa sürede ödeme yapan müşteriye iskonto tanımak tahsilatı hızlandırabilir ve kötü alacak riskini azaltabilir; ancak birim başına kârı düşürebilir.

Vadenin uzatılması satışları artırabilir, fakat alacaklara bağlanan fonu ve tahsil edilememe riskini büyütür.

Bu nedenle alacak politikası satış hacmini artırma isteği ile nakit döngüsünü koruma ihtiyacını birlikte değerlendirir.

Stok yönetimi, üretim ve satış sürekliliği için gerekli stokları elde tutarken stok maliyetini sınırlamayı amaçlar.

Hammadde stoku tedarik ile üretimi, yarı mamul stoku üretim aşamalarını, mamul stoku ise üretim ile satış fonksiyonunu birbirinden kısmen bağımsızlaştırır.

Ancak stokların her biri sermaye bağlar ve taşıma maliyeti yaratır.

Stok düzeyi düşükse üretim durabilir veya müşteri talebi karşılanamayabilir; yüksekse depolama, eskime ve finansman maliyeti artar.

İşletme sermayesi yönetiminin başarısı, kasa, alacak ve stok kararlarını ayrı ayrı değil, nakit döngüsünün birbirine bağlı halkaları olarak yönetebilmesine bağlıdır.

İşletme sermayesi performansı bazı devir ve süre göstergeleriyle izlenebilir.

Alacakların ortalama tahsil süresi, satışların ne kadar sürede nakde döndüğünü gösterir; sürenin uzaması müşterilere daha fazla fon bağlandığını anlatır.

Stok devir hızı, stokların satışa dönüşme çabukluğunu ölçer; yavaş devir, gereksiz stok yatırımı veya talep sorunu işareti olabilir.

Borçların dönme çabukluğu ise tedarikçilere yapılan ödemelerin zamanlamasını anlamaya yardım eder.

İşletme sermayesi devir hızı, dönen varlıklara bağlanan sermayenin satış yaratma gücünü daha genel biçimde gösterir.