SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Kurumsal Yönetim Tebliği II-17.1 Konu Anlatımı

Kurumsal yönetim, bir şirketin yalnız kâr üretme kapasitesini değil, bu kârın hangi karar süreçleriyle, kimlerin gözetimi altında ve hangi hak dengesi içinde üretildiğini konu alır.

Kaynakta kurumsal yönetim tartışması, şirketlerde mülkiyet ile kontrolün ayrılması sorunuyla başlatılır.

Pay sahipleri ekonomik riski taşırken, günlük kararlar yönetim kurulu ve üst yöneticiler tarafından alınır.

Halka açık ortaklıklarda bu ayrım daha görünürdür; çünkü çok sayıda küçük yatırımcı şirketi doğrudan yönetemez.

Kurumsal yönetim bu güç farkını kurallı hale getirir.

Bu nedenle kavramı yalnız yönetim kurulu toplantı düzeni ya da şirket içi idare tekniği gibi görmek eksik olur.

Kurumsal yönetim, finansman sağlayanların haklarını, pay sahiplerinin bilgi ve katılım imkanlarını, menfaat sahiplerinin korunmasını, yönetimin denetlenmesini ve şirket faaliyetlerinin mevzuata ve etik değerlere uygun yürütülmesini birlikte ele alan bir sermaye piyasası disiplinidir.

Kaynakta farklı akademik ve kurumsal tanımlar verilse de bunların ortak yönü şirket yönetiminin hesap verebilir bir ilişki ağı içinde düşünülmesidir.

Daha dar bakışta mesele, yönetim organlarının pay sahipleri ve şirketten etkilenen gruplar karşısında hangi sınırlar içinde hareket edeceğinin belirlenmesidir.

Geniş anlamda ise iyi şirket yönetimi için gerekli kuralların tamamını kapsar.

Bu geniş çerçeve, yalnız yönetim kurulunun görevleriyle sınırlı değildir; çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, alacaklılar, fon sağlayanlar, devlet ve toplum gibi aktörlerin şirket kararlarından etkilenebileceğini kabul eder.

Menfaat sahipleri kavramı burada anahtar rol oynar.

Şirketin iyi yönetilmesinden yarar sağlayan veya kötü yönetilmesinden zarar gören kişi ve gruplar, kurumsal yönetim tartışmasının dışında bırakılamaz.

Böylece kurumsal yönetim, mülkiyet hakkını korurken şirketin çevresiyle kurduğu ekonomik ve hukuki ilişkileri de dikkate alır.

Kurumsal yönetimin dört ana ilkesi sınav açısından temel hafıza çerçevesidir.

Adillik, şirket yönetiminin bütün hak sahiplerine eşit davranmasını ve özellikle azınlık pay sahipleri ile yabancı ortaklar dahil pay sahipliği haklarının korunmasını anlatır.

Şeffaflık, ticari sır niteliğindeki bilgiler dışında finansal ve finansal olmayan bilgilerin zamanında, doğru, eksiksiz, anlaşılabilir ve erişilebilir biçimde kamuya duyurulmasıdır.

Hesap verebilirlik, yönetim kurulu üyelerinin esas olarak şirket tüzel kişiliğine ve pay sahiplerine karşı faaliyet sonuçları hakkında sorumlu tutulabilmesini ifade eder.

Sorumluluk ise şirket adına yürütülen faaliyetlerin mevzuata, esas sözleşmeye, şirket içi düzenlemelere, toplumsal ve etik değerlere uygun olmasını gerektirir.

Bu ilkeler ayrı başlıklar olsa da uygulamada birbirini tamamlar; şeffaflık olmadan hesap verebilirlik, adillik olmadan yatırımcı güveni, sorumluluk olmadan sürdürülebilir yönetim beklenemez.

Sermaye Piyasası Kanunu’nun 17’nci maddesi, Kurul’a halka açık ortaklıklarda kurumsal yönetim ilkelerini belirleme yetkisi verir.

Bu yetki, ilkelerin içeriğinin saptanmasını, uyum raporlarının biçimini, yayımlanmasını, derecelendirme esaslarını ve bağımsız yönetim kurulu üyeliklerine ilişkin usulleri kapsar.

Kurul, bu yetkiyi kullanırken eşit koşullardaki ortaklıklara eşit kurallar uygulanması ve haksız rekabete yol açılmaması ilkelerini gözetir.

Payları borsada işlem gören halka açık ortaklıklar için bazı kurumsal yönetim ilkelerine uyum kısmen veya tamamen zorunlu tutulabilir.

Uyum sağlanmazsa Kurul, uyumu sağlayacak kararlar alabilir, gereken işlemleri resen yapabilir ve hukuka aykırılığın tespiti veya iptali için yargıya başvurabilir.

Bu yapı, kurumsal yönetim ilkelerinin her zaman yalnız gönüllü beyan düzeyinde kalmadığını, belirli şirketler için bağlayıcı yükümlülüğe dönüşebildiğini gösterir.

II-17.1 sayılı Tebliğ, bu kanuni dayanağı halka açık ortaklıkların günlük yönetim düzenine indirger.

Tebliğ, ortaklıkların uygulayacağı kurumsal yönetim ilkelerini, ilişkili taraf işlemlerinde izlenecek karar mekanizmalarını ve yatırımcı ilişkileri gibi uyumu işleten yapıları düzenler.

Payları Borsa İstanbul pazarlarında işlem gören ortaklıklar bakımından, şirketin dahil olduğu grup ve pazar koşulları hangi ilkelerin zorunlu uygulanacağını etkileyebilir.

Bu nedenle Tebliğ’i sadece tek bir yükümlülük listesi gibi değil, halka açık ortaklığın büyüklüğü, işlem gördüğü pazar ve yatırımcı kitlesiyle bağlantılı bir uyum sistemi olarak okumak gerekir.

Halka arz veya borsada işlem görme başvurusu, şirketin yalnız kaynak toplaması anlamına gelmez; şirket aynı zamanda daha yoğun kamuyu aydınlatma, bağımsız gözetim ve pay sahipliği haklarına saygı düzeyini kabul eder.

İlişkili taraf işlemleri, kurumsal yönetim kurallarının yatırımcı korumasına en doğrudan bağlandığı alandır.

Halka açık ortaklık, Kurul düzenlemelerinde belirlenen nitelikteki ilişkili taraf işlemine başlamadan önce işlemin esaslarını gösteren yönetim kurulu kararı almak zorundadır.

Bu kararın uygulanabilmesi için bağımsız yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunun onayı aranır.

Bağımsız üyeler çoğunlukla onay vermezse, durum yeterli bilgiyi içerecek biçimde kamuya açıklanır ve işlem genel kurul onayına sunulur.

Genel kurulda işlemin tarafları ve bunlarla ilişkili kişiler oy kullanamaz.

Böylece ilişkili taraf işlemi tamamen yasaklanmaz; fakat hakim ortak, yönetim çevresi veya grup şirketleriyle yapılan işlemlerde azınlık pay sahipleri aleyhine değer aktarımı riski görünür hale getirilir.

Bağımsız üye onayı, kamuyu aydınlatma ve oy yasağı birlikte çalışarak işlemin şirket menfaatine uygunluğunu denetlenebilir kılar.

Pay sahipleri bölümündeki ilkeler, yatırımcının bilgilenmesini ve genel kurulda bilinçli karar vermesini hedefler.

Yatırımcı ilişkileri bölümü, bilgi alma ve inceleme hakkı başta olmak üzere pay sahipliği haklarının kullanılmasında önemli bir görev üstlenir.

Pay sahipliği haklarını etkileyebilecek bilgi ve açıklamalar ortaklığın kurumsal internet sitesinde güncel olarak bulundurulur.

Genel kurul ilanıyla birlikte, toplantıdan önce pay sayıları, oy hakları, imtiyazlar, yönetim kurulu adaylarına ilişkin bilgiler, gündem önerileri ve esas sözleşme değişiklikleri gibi konular yatırımcıya açıklanır.

Gündem maddelerinin açık yazılması ve belirsiz başlıklardan kaçınılması, pay sahibinin ne hakkında oy kullanacağını bilmesini sağlar.

Bu düzenleme mantığında genel kurul, şekli bir toplantı değil, bilgiye dayalı hak kullanım alanıdır.

Oy hakkı, azlık hakları, kâr dağıtımı ve pay devri kuralları pay sahipliği korumasını tamamlar.

Oy hakkının kullanılmasını zorlaştıran uygulamalardan kaçınılması gerekir.

Oyda imtiyaz varsa bunun halka açık pay sahipleri aleyhine dengesiz sonuç doğurmaması beklenir.

Azlık haklarının kullandırılmasına özen gösterilir ve esas sözleşmeyle kanuni eşikten daha düşük oranlara da tanınabilir.

Kâr dağıtım politikasının belirli olması, yatırımcının ortaklıktan beklediği nakit getiriyi ve şirketin kârı bünyede tutma gerekçesini değerlendirmesini sağlar.

Yönetim kurulu kâr dağıtılmamasını önerirse gerekçesini ve dağıtılmayan kârın kullanım şeklini genel kurula açıklamalıdır.

Payların serbestçe devrini zorlaştıran uygulamalardan kaçınılması ise halka açık payın likidite niteliğini korur.