SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB üyelerinin meslek kuralları, sermaye piyasasında faaliyet gösteren kurumların yalnız mevzuata teknik olarak uymasını değil, piyasa güvenini destekleyen bir mesleki davranış standardı içinde hareket etmesini amaçlar.

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile Kurulca uygun görülen sermaye piyasası kurumlarının üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri bu üyelik yapısı içinde yer alabilir.

Bu nedenle meslek kuralları, sermaye piyasasının farklı kurum tiplerini ortak bir disiplin altında toplar.

Birliğin amacı, üyelerinin ortak ihtiyaçlarını karşılamak, çalışanların mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, sermaye piyasasının gelişmesine katkıda bulunmak, üyelerin birbirleriyle ve yatırımcılarla ilişkilerinde dürüstlük ile güveni hakim kılmak, meslek disiplini ve ahlakını korumak ve haksız rekabeti önlemektir.

Birlik meslek kuralları, üyelerin müşterileri, çalışanları ve diğer üyelerle ilişkilerinde uyması gereken davranış ilkelerini somutlaştırır.

Kurallara aykırı fiil ve işlemler uyarı, kınama, idari para cezası, üyelikten geçici çıkarma veya üyelikten sürekli çıkarma gibi disiplin yaptırımlarına konu olabilir.

Genel ilkelerin ilk basamağı mevzuata bağlılıktır.

Üyeler, devlet, düzenleyici otoriteler ve meslek kuruluşları tarafından çıkarılan kanun, tüzük, yönetmelik ve diğer düzenlemeleri bilmek ve bunlara uygun davranmak zorundadır.

Sermaye piyasası faaliyetleri uzmanlık gerektirdiği için mevzuatı bilmemek yalnız teknik bir eksiklik değil, müşterinin ve piyasanın güvenliğini etkileyen bir risk olarak görülür.

Meslek kuralları bu nedenle yasal düzenlemeleri etik davranış ilkeleriyle birlikte ele alır.

Dürüst ve adil davranma ilkesi, üyelerin müşteri çıkarlarını ve piyasaların bütünlüğünü gözeterek hareket etmesini gerektirir.

Üyeler doğru beyana dayanmalı, mesleki gereklere uygun davranmalı ve kendilerine ya da piyasaya duyulan güveni zedeleyecek tutumlardan kaçınmalıdır.

Bu ilke yalnız müşteriye yanlış bilgi vermeme yükümlülüğü değildir; aynı zamanda işlem kurarken, tavsiye sunarken, emir alırken ve piyasa iletişimi yaparken güven ilişkisini koruma borcudur.

Kurumsal yönetim bakışında bu ilke, itibar riskinin ve çıkar çatışması riskinin temel kontrol noktasıdır.

Bağımsızlık ve tarafsızlık, sermaye piyasası kurumunun karar ve işlemlerinde baskı, menfaat veya ilişki etkisiyle yön değiştirmemesini ifade eder.

Üyeler kendi bağımsızlığını zedeleyecek teklif veya taleplerde bulunmamalı, diğer üyelerin, müşterilerin veya çalışanların tarafsızlığını gölgeleyebilecek davranışlardan da kaçınmalıdır.

Aynı koşullara sahip müşterilere eşit davranılması bu ilkenin müşteri ilişkilerindeki yansımasıdır.

Böylece kurum, hem kendi karar alma süreçlerini hem de piyasanın adil işleyişini korur.

Mesleki özen ve titizlik ilkesi, üyelerin faaliyetlerini dikkatli ve basiretli yürütmesini gerektirir.

Üyeler teknik bilgi birikimini sağlamak, mesleki gelişmeleri takip etmek ve yapılan düzenlemelere bağlı kalmak zorundadır.

Saydamlık ilkesi ise ilişkilerde ve işlemlerde ilgili tarafların ve kamu kurumlarının tam, doğru, hızlı ve eşit biçimde bilgilendirilmesini öngörür.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığı ile müşteri hak ve çıkarlarının korunması için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların verimli kullanılmasını ister.

Rekabet ve toplumsal yarar ilkesi, ticari amaçlarla birlikte haksız rekabetten kaçınmayı, meslek adabını, toplumsal yararı ve çevreye saygıyı dikkate alır.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele, meslek kurallarında ayrıca vurgulanır.

Üyeler, ulusal ve uluslararası mevzuat çerçevesinde şüpheli işlemleri belirlemek, gerekli işlemleri yapmak, ilgili kurumlarla işbirliği kurmak ve kendi iç bünyelerinde önleyici tedbirler almakla yükümlüdür.

Çalışanlara eğitim programları düzenlenmesi de bu yükümlülüğün parçasıdır.

Bu alan, sermaye piyasası kurumlarının yalnız müşteri ilişkisi yöneten ticari işletmeler değil, finansal sistemin güvenliği içinde sorumluluk taşıyan kurumlar olduğunu gösterir.

Müşteri ilişkilerinde ilk kural müşteriyi tanımadır.

Üyeler iş ilişkisi kurulmadan önce kimlik bilgilerini alır ve mesleki faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür.

Müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında gerekli bilgilerin edinilmesi ve standart testlerin yapılması gerekir.

Bir ürün veya hizmetin müşteriye uygun olmadığı sonucuna varılırsa müşteri uyarılır.

Müşteri bilgi vermek istemezse veya eksik ya da güncel olmayan bilgi verirse, uygunluk değerlendirmesinin sağlıklı yapılamayacağı da müşteriye açıklanır.

Müşteri talimatlarına uyma ilkesi, çerçeve sözleşme sınırları içinde müşterinin tercihleri, portföy durumu, kişisel ihtiyaçları ve test sonuçları dikkate alınarak hareket edilmesini gerektirir.

Talimatların açık ve anlaşılır olması için gerekli önlemler alınmalıdır.

Üyeler, müşterilere ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak veya yetkileri olmaksızın kendi lehlerine ya da üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bu kural, müşteri varlıklarının korunması ve yetkisiz işlem riskinin önlenmesi bakımından temel güvencedir.

Bilgi verme yükümlülüğü hem hizmet öncesinde hem de hizmet sırasında devam eder.

Üyeler işlemler, ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde doğacak yaptırımlar konusunda müşterileri doğru, eksiksiz ve zamanında bilgilendirir.

Sunulan bilgiler güvenilir belge, rapor ve analizlere dayanmalı; kesin bilgiler ile yoruma dayalı bilgiler ayırt edilebilir olmalıdır.

Önceden belirlenmiş getiri garantisi izlenimi veren, abartılı, yanıltıcı veya yanlış anlaşılmaya açık ifadeler kullanılmamalıdır.

Genel olarak kamunun erişebildiği bilgiler dışında bir bilgiye ulaşılması halinde hiçbir yatırımcı grubuna avantaj sağlanmamalıdır.

Müşteri menfaatleri ilkesi, sadakat ve özen borcunu somutlaştırır.

Üyeler sözleşmelerde müşterilerin hak ve menfaatlerini zedeleyen veya iyi niyet kurallarına aykırı hükümler kullanamaz.

Müşterinin piyasa bilgisizliğinden veya deneyim eksikliğinden yararlanarak kendi lehlerine kazanç sağlayamaz.

Ücret, komisyon ve masraf tarifeye bağlanmışsa belirlenen tutarların üzerine çıkılamaz.

Elektronik ortamda işlem hizmetleri de dahil olmak üzere her türlü hizmette işlem güvenliğinin sağlanması ve müşteri mağduriyetlerinin önlenmesi için teknik ve hukuki tedbirlerin alınması gerekir.

Çıkar çatışmaları üye ile müşteri arasında veya müşteriler arasında ortaya çıkabilir.

Üyeler bu çatışmalardan kaçınmak için gerekli çabayı gösterir; önlenemeyen durumlarda öncelikle müşteri menfaatini gözetir ve durumu müşteriye bildirir.

Müşteriler arası çatışmalarda adil ve tarafsız davranmak gerekir.

Sır saklama yükümlülüğü de müşteri güveninin ayrılmaz unsurudur.

Üyeler müşteri kimlik bilgilerini ve faaliyetleri nedeniyle öğrendikleri bilgileri kanunen yetkili merciler dışında açıklayamaz ve kendi ya da başkası yararına kullanamaz.