SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği III-55.1 Konu Anlatımı

Portföy yönetim şirketi, kolektif yatırım kuruluşları sisteminde portföyleri yöneten uzman kurumdur.

Kaynakta şirket, ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan, anonim ortaklık şeklinde kurulan sermaye piyasası kurumu olarak tanımlanır.

Yatırım ortaklıklarının, emeklilik yatırım fonlarının ve bunlara denk yabancı kolektif yatırım kuruluşlarının portföylerinin yönetimi de ana faaliyet konusu içinde değerlendirilir.

Bu tanım, portföy yönetim şirketini sıradan danışmanlık veren bir kurumdan ayırır.

Şirket başkalarına ait varlıkları, mevzuat ve sözleşme sınırları içinde, yatırımcı ya da müşteri menfaatine yönetir.

Dolayısıyla Tebliğ’in odağı yalnız hangi yatırımların yapılabileceği değildir; bu kararları alacak kurumun sermaye gücü, organizasyonu, personeli, kontrol sistemi ve çıkar çatışması kuralları da aynı derecede önemlidir.

Tebliğ, portföy yönetim şirketlerinin faaliyet alanını geniş fakat izinli bir çerçevede kurar.

Şirket, Kuruldan yetki belgesi almak koşuluyla portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı faaliyetinde bulunabilir.

Ayrıca sermaye piyasası araçlarına ilişkin yatırım araştırması, finansal analiz veya genel tavsiye gibi yan hizmetleri, sahip olduğu özsermaye düzeyine göre sermaye piyasaları danışmanlığı, servet yönetimi ve finansal planlama hizmetlerini Kurula bildirimde bulunarak sunabilir.

Şirketin münhasıran girişim sermayesi yatırım fonu, gayrimenkul yatırım fonu veya yurt dışında yerleşik kişilere yönelik yabancı kolektif yatırım kuruluşu kurmak ve yönetmek üzere kurulması da mümkündür.

Bu özel amaçlı kuruluş imkanı, portföy yönetim sektöründe uzmanlaşmaya izin verir; ancak uzmanlaşma, izin ve yükümlülüklerden bağımsız hareket etme anlamına gelmez.

Kuruluş şartları, portföy yönetim şirketinin piyasaya girmeden önce yeterli hukuki ve mali zemine sahip olmasını sağlar.

Şirketin kayıtlı sermaye sistemine tabi anonim ortaklık şeklinde kurulması, paylarının tamamının nama yazılı ve nakit karşılığı çıkarılması, başlangıç sermayesinin belirlenen tutardan az olmaması, esas sözleşmesinin Kanun ve Kurul düzenlemelerine uygun olması, ortaklık yapısının şeffaf ve açık bulunması gerekir.

Kurucu ortaklar ve önemli etkiye sahip ortaklar bakımından iflas, konkordato, faaliyet izni iptali nedeniyle sorumluluk, belirli suçlardan mahkumiyet, işlem yasağı, muaccel vergi borcu, dürüstlük, itibar ve mali güç gibi şartlar aranır.

Ortakların yurt dışında yerleşik olması veya banka olması halinde kaynakta özel belge ve değerlendirme hükümleri de yer alır.

Bu şartların amacı, müşteri varlıkları üzerinde yetki kullanacak kurumun güvenilir ortaklık yapısına sahip olmasını sağlamaktır.

Kuruluş izni ile faaliyet izni birbirinden ayrıdır.

Kuruluş izni alan şirket, portföy yöneticiliği faaliyetine başlayabilmek için belirli süre içinde faaliyet izni ve yetki belgesi başvurusunda bulunmalıdır.

Faaliyet izni için kuruluş şartlarının korunması, sermaye yeterliliği yükümlülüklerinin yerine getirilmesi, varsa teminatların Takasbank nezdinde bloke edilmesi, portföy saklayıcısı ile sözleşme yapılması, yöneticiler ve personelin gerekli şartları taşıması, yeterli sayıda portföy yöneticisi ve araştırma uzmanı istihdam edilmesi, muhasebe, kayıt, bilgi ve belge sistemi ile teknik altyapının kurulması gerekir.

Ayrıca iç kontrol, risk yönetimi, teftiş, fon hizmet birimi ve dışarıdan hizmet alımı düzenlerinin tamamlanması beklenir.

Bu aşamalı yapı, yalnız kağıt üzerinde kurulmuş fakat portföy yönetimini güvenle yürütecek altyapısı olmayan şirketlerin faaliyete geçmesini önler.

Çıkar çatışmasının önlenmesi, portföy yönetim şirketlerinin işleyişinde temel ilkedir.

Şirket birden fazla fonu, yatırım ortaklığını veya bireysel müşteri portföyünü yönetebilir.

Aynı kurumun farklı portföyler adına işlem yaptığı ortamda, bir portföyün diğerinin aleyhine kayrılması, şirketin kendi menfaatini müşteri menfaatinin önüne koyması veya ilişkili taraflar lehine işlem yapılması riski doğar.

Tebliğ, bu nedenle objektif iyi niyet, basiretli vekil gibi davranma, portföy lehine hareket etme, rayiç değer dışı işlemlerden kaçınma ve müşterilere haksız avantaj veya zarar yaratmama yükümlülüklerini öne çıkarır.

Şirketin portföy yönetimi sırasında elde ettiği bilgileri kendisi veya üçüncü kişiler lehine kullanamaması da aynı koruma mantığının sonucudur.

Portföy yönetiminde güven ilişkisi, işlem yetkisinin sınırlandırılmasıyla korunur.

İç kontrol sistemi, risk yönetim sistemi ve teftiş birimi şirketin kurumsal omurgasını oluşturur.

İç kontrol, faaliyetlerin mevzuata, sözleşmelere, iç düzenlemelere ve portföy sınırlamalarına uygun yürütülmesini izler.

Risk yönetimi, portföylerin maruz kaldığı piyasa, likidite, karşı taraf, yoğunlaşma ve benzeri risklerin tanımlanması, ölçülmesi ve raporlanması için çalışır.

Teftiş birimi ve iç kontrol sisteminin gözetimi, bu sistemlerin etkinliğini yönetim kuruluna ve ilgili organlara taşır.

Fon hizmet birimi ise değerleme, muhasebe, kayıt, fon operasyonları, pay fiyatı hesaplama ve bildirim süreçlerinde kritik rol oynar.

Portföy yönetim şirketi bu nedenle yalnız yatırım kararı alan bir ekip değildir; yatırım kararını destekleyen kayıt, kontrol, risk, operasyon ve raporlama sistemleriyle birlikte denetlenen bir sermaye piyasası kurumudur.

Acil ve beklenmedik durum planı ile dışarıdan hizmet alımı hükümleri, portföy yönetiminin süreklilik gerektiren yönünü gösterir.

Sistem arızası, doğal afet, iletişim kesintisi veya faaliyetlerin sürdürülememesi gibi durumlarda kayıtların korunması, müşterilerin hesaplarına ilişkin işlemlerin devamı, zorunlu bildirimlerin yapılması ve gerekirse hizmetlerin devri için iş akış prosedürleri bulunmalıdır.

Şirket bazı hizmetleri dışarıdan alabilir; fakat hizmet sağlayıcı kullanması kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Dış hizmetin kapsamı, hizmet alan şirketin sorumlulukları, hizmet sağlayıcının yurt dışında olması ve Kurulun yetkileri kaynakta ayrı başlıklarla düzenlenir.

Bu hükümler, yatırımcı varlıklarının yönetiminin kişilere veya tek bir teknik sisteme bağımlı kalmadan kurumsal süreklilik içinde yürütülmesini hedefler.

Yöneticiler ve personel için getirilen şartlar, portföy yönetiminin uzmanlık faaliyeti olduğunu ortaya koyar.

Genel müdür, portföy yöneticileri, araştırma uzmanları, iç kontrol, risk yönetimi ve diğer personel için deneyim, lisans ve görev ayrılığı gibi gerekler bulunur.

Mesleki özen ve titizlik ilkesi, yatırım kararlarının yeterli bilgi, belge, analiz ve gerekçeye dayanmasını gerektirir.

Bağımsızlık ilkesi, kararların müşteri menfaati yerine şirket içi baskılar, grup ilişkileri veya kişisel çıkarlarla yönlendirilmesini önler.

Sır saklama yükümlülüğü, müşteri portföy bilgileri ve işlem stratejileri gibi hassas bilgileri korur.

Defter ve kayıt tutma ile bağımsız denetim yükümlülüğü ise faaliyetlerin geriye dönük incelenebilir olmasını sağlar.

Böylece yetkin insan kaynağı ile denetlenebilir kayıt düzeni birlikte aranır.

Kolektif portföy yöneticiliği, bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı ve fon katılma payı pazarlama dağıtım faaliyetleri Tebliğ’in faaliyet boyutunu tamamlar.

Kolektif portföy yöneticiliği, yatırım fonu ve yatırım ortaklığı portföylerinin portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde vekil sıfatıyla yönetilmesini ifade eder.