SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım fonu, tasarruf sahiplerinin varlıklarını profesyonel portföy yönetimi altında bir araya getiren, fakat şirket tüzel kişiliği taşımayan özel bir malvarlığıdır.

Kaynakta fon, katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre, Tebliğ’de belirtilen varlık ve işlemlerden oluşan portföyleri işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından içtüzük ile kurulan malvarlığı olarak tanımlanır.

Bu tanım sınav açısından üç ana unsur içerir.

Fonun kurucusu portföy yönetim şirketidir.

Yatırımcının hakkı katılma payıyla temsil edilir.

Fon malvarlığı kurucunun ve saklayıcının malvarlığından ayrıdır.

Böylece yatırımcı, portföy yönetim şirketinin bilançosuna değil, ayrı tutulan ve kendi hesabına işletilen fon portföyüne katılır.

III-52.1 sayılı Tebliğ’in kapsamı yatırım fonlarının kuruluşu, faaliyet ilkeleri, katılma paylarının ihracı, fon portföyüne alınabilecek varlıklar, fon türleri, giderler, sona erme, devir, dönüşüm ve kamuyu aydınlatma esaslarıdır.

Borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları ayrı düzenlemelere tabi oldukları için bu çerçevenin dışında düşünülür.

Kaynakta kurucu kavramı, ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan portföy yönetim şirketi olarak açıklanır.

Portföy saklayıcısı ise Kanun kapsamında yetkilendirilmiş portföy saklama hizmetini yürüten kuruluştur.

Yönetim ile saklamanın ayrılması, yatırımcı korunmasının temel araçlarından biridir.

Portföy yönetim şirketi yatırım kararlarını alırken, saklayıcı fon varlıklarının korunması ve işlemlerin izlenmesi bakımından ayrı bir güvenlik katmanı oluşturur.

Şemsiye fon yapısı, Tebliğ’in merkezi kavramıdır.

Şemsiye fon, katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen fonların tamamını kapsayan üst yapıdır.

Şemsiye fonun altında her katılma payı ihracı için ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu düzenlenerek farklı fonlar oluşturulur.

Bu model, fon kuruluşunu tek bir hukuki çatı altında örgütlerken, yatırımcıya her fonun stratejisini, riskini ve alım satım esaslarını ayrı belgelerle gösterir.

Her fonun varlık ve yükümlülükleri diğerlerinden ayrıdır.

Şemsiye fonun ortak giderleri, kuruluş ve ihraç giderlerine ilişkin istisnalar dışında fonların toplam değerleri dikkate alınarak oransal karşılanır.

Aksi belirtilmedikçe Tebliğ hükümleri her bir fon için ayrı ayrı uygulanır.

Bu yapı, aynı kurucu altında birden fazla stratejinin karışmadan yönetilmesini sağlar.

Şemsiye fon türleri, fonun yatırım evrenini ve yatırımcıya verilen temel vaadi gösterir.

Borçlanma araçları şemsiye fonu, fon toplam değerinin ağırlıklı olarak kamu veya özel sektör borçlanma araçlarına yöneldiği fonları kapsar.

Hisse senedi şemsiye fonu yerli veya yabancı ihraççı paylarına, kıymetli madenler şemsiye fonu altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı araçlara, fon sepeti şemsiye fonu başka fon ve borsa yatırım fonu katılma paylarına dayanır.

Para piyasası şemsiye fonunda portföy kısa vadeli ve likit para ve sermaye piyasası araçlarından oluşur.

Katılım şemsiye fonu kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve faize dayalı olmayan araçlara yönelir.

Değişken, serbest, garantili ve koruma amaçlı şemsiye fonlar ise daha özel strateji veya yatırımcı kitlesi özellikleri taşır.

Fon türü, pazarlama etiketi değil, portföy sınırlaması bilgisidir.

Fonun malvarlığına ilişkin esaslar, yatırımcı varlıklarının korunmasını sağlar.

Fon malvarlığı kurucunun ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrıdır.

Fon portföyü, fonun yönetim stratejisi doğrultusunda, ilgili varlıklar konusunda yeterli bilgi ve sermaye piyasası tecrübesi bulunan portföy yöneticileri tarafından yatırımcı lehine yönetilir.

Fon portföyündeki varlıkların yetkili saklama düzeni içinde saklanması zorunludur.

Fon malvarlığı, fon hesabına olmak ve bilgilendirme dokümanlarında hüküm bulunmak şartıyla belirli kredi, türev, açığa satış veya benzer işlemler dışında teminat gösterilemez ve rehnedilemez.

Kurucunun veya saklayıcının yönetiminin kamu kurumlarına devredilmesi, iflası ya da kamu alacaklarının tahsili gibi hallerde de fon malvarlığı amacı dışında kullanılamaz.

Kurucunun borçları ile fon alacakları da mahsup edilemez.

Katılma payı, yatırımcının fondaki haklarını taşıyan ve fona katılımını gösteren kayden izlenen sermaye piyasası aracıdır.

Katılma paylarının itibari değeri bulunmaz.

Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle hesaplanır ve alım satıma esas fiyatı oluşturur.

Genel kural, fon birim pay değerinin günlük hesaplanması ve ilan edilmesidir.

Para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında emirlerin gerçekleşme yöntemi ile diğer fonlardaki fiyatlama yöntemi farklılaşabilir.

Katılma paylarının alımı, birim pay değerinin nakden ödenmesiyle; satımı ise payların bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade edilmesiyle gerçekleşir.

İzahnamede yer alması kaydıyla giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir.

Bu kurallar, açık uçlu fon mantığının yatırımcı açısından hangi fiyat ve hangi süreyle işleyeceğini gösterir.

Bilgilendirme dokümanları ve fon unvanı, yatırımcı beklentisinin doğru kurulması için önemlidir.

İzahname, fonun özelliklerine ve bu özelliklere bağlı hak ve risklere ilişkin kapsamlı kamuyu aydınlatma belgesidir.

Yatırımcı bilgi formu ise karar vermeye elverişli, daha kısa ve karşılaştırılabilir bilgi sağlar.

Fonun unvanı yatırım stratejisine uygun olmak zorundadır; başka bir fonu, ilgisiz kurum veya kişiyi çağrıştıracak, kurucunun tevsik edilemeyen niteliğini ima edecek ya da fonu diğerlerinden üstün gösteren subjektif ifadeler içeremez.

Yabancı varlıklara yoğun yatırım yapan fonların unvanında buna uygun ibare yer alması, endeks stratejisi izleyen fonlarda endeks ibaresi kullanılması ve belirli varlık gruplarına yoğunlaşan fonlarda bu durumun unvana yansıtılması yatırımcının ürünün riskini ilk bakışta anlamasına yardım eder.

Fon portföyüne alınacak varlıklar ve ihraççılara ilişkin sınırlamalar, fonun risk profilini kontrol eder.

Tebliğ, yerli ve yabancı sermaye piyasası araçları, mevduat ve katılma hesapları, kıymetli madenler, fon katılma payları, repo ve ters repo, kira ve gayrimenkul sertifikaları, varantlar, para piyasası işlemleri, türev araç teminatları ve Kurulca uygun görülen diğer araçları belirli esaslara bağlar.

Borsada işlem görme, borsa dışında taraf olunan sözleşmeler, vade yapısı, kredi işlemleri, repo, ters repo, ödünç işlemleri ve diğer sınırlamalar fonun strateji dışına çıkmasını engeller.

Serbest fonlar gibi bazı yapılarda daha geniş esneklik tanınabilir; ancak bu fonların katılma payları nitelikli yatırımcılara satılır ve ilan edilen strateji ve limitlerle bağlılık devam eder.

Garantili ve koruma amaçlı fonlarda ise garanti veya koruma bilgilendirme dokümanlarında açıklanan esaslara dayanır.

Fon toplam giderinin üst sınırı, sona erme, devir, dönüşüm, birleşme, kurucu değişikliği ve TEFAS hükümleri yatırımcının fonla ilişkisini tamamlar.