SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Projeye Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği III-61/B.1 Konu Anlatımı

Projeye Dayalı Menkul Kıymetler Tebliği, büyük ölçekli projelerin sermaye piyasası üzerinden finanse edilmesine imkan veren özel bir yapı kurar.

Kaynakta proje finansmanı; altyapı, enerji, sanayi, teknoloji, haberleşme veya sağlık gibi uzun vadeli ve sermaye yoğun projelerin gerçekleştirilmesi için proje finansman fonu yoluyla finansman sağlanması şeklinde ele alınır.

Bu modelde yatırımcıya yapılacak ödemelerin dayanağı, sadece genel bir borç ödeme vaadi değil, projeden doğacak gelirler, diğer haklar veya projeyi finanse eden teminatlı kredilerden kaynaklanan alacaklardır.

Bu nedenle PDMK, hem menkul kıymetleştirme mantığına hem de yatırımcıyı belirli proje nakit akımlarına bağlayan özel bir fon rejimine dayanır.

Yapının merkezinde proje finansman fonu bulunur.

Fon, PDMK sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre fon içtüzüğü ile kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan bir malvarlığıdır.

Ancak bu tüzel kişilik yokluğu, sicil işlemlerinde mutlak bir engel değildir.

Fon, tapu, ticaret sicili ve diğer resmi sicillerde tescil, terkin, değişiklik ve düzeltme gibi işlemlerle sınırlı olarak tüzel kişiliğe sahipmiş gibi kabul edilir.

Proje finansman fonu Türkiye'de kurulmak zorundadır, süreli veya süresiz olabilir ve PDMK ihracı dışında başka amaçla kurulamaz veya kullanılamaz.

Bu sınırlama, fonun genel yatırım havuzu değil, belirli bir proje finansmanı aracı olduğunu gösterir.

PDMK'nın karşılık gösterebileceği varlıklar iki ana grupta toplanır.

Birinci grup, kaynak kuruluşlardan devralınacak tek bir projenin veya projenin kesintisiz yürütülmesi için zorunlu ilişkili projenin gelir ve diğer haklarıdır.

İkinci grup, banka ve geniş yetkili aracı kurumların tek bir proje veya farklı projelerin finansmanına yönelik kullandırdığı teminatlı kredilerden doğan alacaklardır.

Bu ayrım sınav açısından önemlidir; çünkü PDMK'nın dayanağı soyut bir varlık havuzu değil, izahname veya ihraç belgesinde gösterilen varlıklardır.

Bu belgelerde belirtilmeyen varlıklar sonradan dayanak gösterilerek PDMK ihraç edilemez.

Fon içtüzüğü, PDMK sahipleri, kurucu ve fon kurulu arasında fon portföyünün PDMK sahipleri adına yönetilmesini ve saklanmasını konu alan iltihaki sözleşmedir.

İçtüzükte fonun unvanı, süresi, genel esasları, tasfiye şekli ve Kurulca istenecek unsurlar yer alır.

Fon unvanında proje finansman fonu ibaresinin bulunması gerekir.

Bu kapsam dışında kurulan yapılarda bu ibare veya projeye dayalı menkul kıymet ifadesi kullanılamaz.

Unvan yatırımcıyı yanıltacak, başka fonlarla karışacak, ilişkisiz kurumları çağrıştıracak veya fonun üstünlüğünü ima edecek şekilde belirlenemez.

Böylece isimlendirme bile yatırımcının doğru bilgilendirilmesiyle bağlantılı bir koruma alanı oluşturur.

Fon kurucusu olabilecek kurumlar sınırlıdır.

Yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmak üzere Kuruldan izin almış bankalar ile geniş yetkili aracı kurumlar fon kurabilir.

Kurucunun gerekli izinlere sahip olması, faaliyetlerinin belirli süre ve kapsamda sınırlandırılmamış veya durdurulmamış olması ve muaccel vergi borcunun bulunmaması gerekir.

Bu şartlar, fonun kuruluşunda güvenilir ve denetlenebilir bir kurumsal aktör bulunmasını sağlar.

Fonun kendisi tüzel kişiliğe sahip olmadığı için, kurucu ve fon kurulu tarafından yürütülen işlemler yatırımcı koruması bakımından daha da önem kazanır.

Fon malvarlığının ayrılığı PDMK rejiminin en kritik unsurudur.

Fon portföyünde yer alan varlık ve haklar, PDMK itfa edilinceye kadar kurucunun, kaynak kuruluşun ve hizmet sağlayıcının malvarlığından ayrı tutulur.

Kurucunun veya kaynak kuruluşun yönetiminin kamu kurumlarına devredilmesi de bu ayrılığı ortadan kaldırmaz.

Fon malvarlığı teminat amacı dışında tasarruf edilemez, rehnedilemez, teminat gösterilemez, kamu alacaklarının tahsili dahil haczedilemez, iflas masasına dahil edilemez ve üzerine ihtiyati tedbir ya da ihtiyati haciz konulamaz.

Fonun borçlanması da yalnız nakit yönetimi amacıyla ve varlıklar toplamının yüzde birini aşmayacak şekilde mümkündür.

Bu kurallar, yatırımcının fon varlıklarına ilişkin beklentisini kurucu ve kaynak kuruluş riskinden ayırmayı hedefler.

Kuruluş ve ihraç süreci iki basamaklıdır.

Önce fon kuruluş izni için Kurula başvurulur.

Gerekli belgeler eksiksiz sunulduğunda başvuru belirli süre içinde sonuçlandırılır; eksiklik varsa başvuru sahibine bildirilir ve eksikliklerin tamamlanmasıyla değerlendirme yeniden yürür.

Kuruluş olumlu karşılanırsa fon içtüzüğü ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edilir.

Ardından kurucu veya fon kurulu, içtüzüğün tescilinden itibaren en geç altı ay içinde PDMK ihracına ilişkin izahname veya ihraç belgesi onayı için Kurula başvurmalıdır.

Bu süre içinde başvuru yapılmaz veya ihraçtan vazgeçilirse içtüzük sicilden terkin edilir; Kurul uygun görürse süre bir defaya mahsus uzatılabilir.

PDMK yurt içinde halka arz edilerek, halka arz edilmeksizin nitelikli yatırımcılara satılarak, belirli nominal değer eşiği korunmak şartıyla tahsisli olarak veya yurt dışında ihraç edilebilir.

Yurt içinde ihraç tek seferde yapılır.

Halka arz edilecek PDMK'nın borsada işlem görmesi, borsaya başvuru yapılması ve kredi derecelendirmesine tabi olması gerekir.

İhraç tavanı genel olarak fizibilite etüdüyle tespit edilen proje maliyetinin yüzde yetmiş beşini ve portföye alınacak teminatlı kredilerin anapara ile tahakkuk etmiş faiz toplamını aşmayacak şekilde belirlenir.

Kaynak kuruluşun proje maliyetinin en az yüzde yirmi beşini özkaynakla karşılaması beklenir.

Belirli kamu-özel iş birliği ve garanti edilmiş proje geliri yapılarında oran yüzde seksene çıkabilir.

Fonun işleyişinde fon kurulu ve hizmet sağlayıcı ayrı roller üstlenir.

Fon kurulu fon portföyünün oluşturulması, yönetilmesi, varlıkların korunması, kayıt ve belge düzeninin kurulması, PDMK sahiplerine ödemelerin izahname veya ihraç belgesine uygun yapılması, yatırımcı raporlarının hazırlanması ve hizmet sağlayıcının gözetilmesi gibi görevleri yürütür.

Hizmet sağlayıcı ise projenin gelirlerini veya kredi nakit akımlarını takip edebilir, tahsil edebilir, fon hesabına aktarabilir ve projenin fiziki ya da finansal ilerleyişini raporlayabilir.

Bu ayrım, fonun yalnız kuruluş aşamasında değil, ihraçtan sonra da sürekli gözetim altında tutulduğunu gösterir.

Fon portföyüne alınabilecek varlıklar, PDMK'nın ödeme kaynağı ve risk yapısını belirler.

Proje gelirleri, diğer haklar, proje finansmanı kredilerinden doğan alacaklar, nakdin değerlendirilmesine yönelik araçlar ve riskten korunma amacına uygun sınırlı türev işlemler bu çerçevede önemlidir.

Projenin portföye alınabilmesi için fizibilite, risk analizi, değerleme, izin, ruhsat, lisans ve çevresel ya da kültürel değerlendirme gibi unsurların sağlanması gerekir.

Krediler bakımından da sınıflandırma ve teminat niteliği dikkate alınır.

Türev araçlar spekülatif amaçla değil, fon portföyünün kur veya faiz riskinden korunması amacıyla kullanılabilir.

PDMK ödemeleri doğrudan veya dolaylı aktarım yöntemiyle yapılabilir.