SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği II-5.2 Konu Anlatımı

Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği II-5.2, sermaye piyasası aracının ihraç edilmesinden sonra yatırımcıya hangi kurallarla ulaştırılacağını anlatan ana satış düzenidir.

Bu başlıkta temel fikir, satışın serbest bir dağıtım faaliyeti gibi değil, yatırımcıların bilgiye eşit erişimini, talep süreçlerinin düzenini ve yetkili kuruluş sorumluluğunu koruyan hukuki bir süreç gibi anlaşılmasıdır.

Tebliğ; satış fiyatı, satış şekilleri, halka arzda satış yöntemleri, dağıtım, teslim, teşvikler ve özellikli durumlar üzerinde durur.

Bu nedenle II-5.2, izahname ve ihraç belgesi düzeniyle ve ihraç edilen aracın kendi özel tebliğiyle birlikte okunmalıdır.

Bir sermaye piyasası aracının ne olduğu veya nasıl ihraç edileceği ayrı düzenlemelerde ayrıntılanabilir; fakat o aracın yatırımcıya hangi satış rejimiyle sunulacağı bu Tebliğin konusu haline gelir.

Tebliğin kapsamını doğru anlamak için önce tarafları ayırmak gerekir.

İhraççı, sermaye piyasası aracını çıkaran veya çıkarmak üzere Kurula başvuran ya da aracı halka arz edilen tüzel kişidir.

Halka arz eden ise sahip olduğu sermaye piyasası araçlarını halka arz etmek için Kurula başvuran gerçek veya tüzel kişidir.

Bu ayrım özellikle pay satışlarında görünür hale gelir: Payları çıkaran ortaklık ihraççı olabilirken, mevcut paylarını satan ortaklar halka arz eden konumunda olabilir.

İhraç, sermaye piyasası araçlarının halka arz edilerek veya edilmeksizin satılmasıdır.

Halka arz ise satın alma için genel çağrı yapılması ve bu çağrıdan sonra satış gerçekleştirilmesidir.

Böylece Tebliğ, yalnız teknik satış günlerini değil, çağrının niteliğini, belgelerin sorumluluğunu ve yatırımcıya ulaşma biçimini de düzenler.

Satış şekilleri bakımından ana ayrım halka arz edilmek suretiyle satış ile halka arz edilmeksizin satıştır.

Halka arz edilmeksizin satış ise tahsisli satış ve nitelikli yatırımcılara satış olarak iki eksende düşünülür.

Kurulun ilgili düzenlemelerinde aksine hüküm yoksa bu satış şekilleri birlikte kullanılabilir.

Halka arz yoluyla satışta ihraççı ve halka arz edenin yükümlülükleri izahnamede ve satışa ilişkin diğer belgelerde ayrıntılı biçimde yer alır.

Yetkili kuruluşların halka arz fiyatının tespitine ilişkin sorumlulukları saklıdır.

Kurul, yatırımcıların hak ve yararlarını korumak için belirli tedbirler alınmasını veya belirli bir satış yönteminin uygulanmasını isteyebilir.

Bu, satış rejiminin yalnız tarafların tercihine bırakılmadığını, Kurulun yatırımcı koruması amacıyla süreci yönlendirebildiğini gösterir.

Halka arzda yatırımcı talebinin alınması da kurala bağlanmıştır.

Yatırımcılar satın almak istedikleri aracın bedelini ihraca ilişkin belgelerde öngörülen sürede ilgili hesaba yatırır ve varsa talep formunu doldurur.

Gerekli güvenlik önlemleri sağlanmışsa talep formunun elektronik ortamda doldurulup onaylanması mümkündür.

Kurumsal yatırımcılar bakımından, ödenmeme riskinin yetkili kuruluşlarca üstlenilmesi şartıyla ödeme talep toplama süresinin bitiminden sonra yapılabilir.

Tebliğ ayrıca nakit dışı talep imkanını da düzenler.

BIST 30 payları, belirli fonlar, kamu borçlanma araçları, döviz, mevduat, borsada işlem gören özel sektör borçlanma araçları, kira sertifikaları ve Kurulca uygun görülen yüksek likiditeli benzer varlıklar blokaja konu edilerek talepte bulunulabilir.

Bu durumda blokajın talebe nasıl karşılık geleceği izahnamede açıklanır; doğabilecek zararlardan yetkili kuruluş ile ihraççı veya halka arz eden sorumlu olur.

Halka arz edilmeksizin satışta koruma mantığı farklılaşır.

Nitelikli yatırımcılara satılmak üzere ihraç edilen araçlar, borsa düzenlemeleri çerçevesinde yalnız nitelikli yatırımcılar arasında işlem görebilir.

Nitelikli yatırımcı, Kurulun yatırım kuruluşlarına ilişkin düzenlemelerinde profesyonel müşteri olarak tanımlanan ve talebe dayalı profesyonelleri de kapsayan yatırımcı grubudur.

Tahsisli satış ise sermaye piyasası araçlarının doğrudan yurt içinde veya yurt dışında yerleşik kişilere borsa dışında tahsisli olarak ya da borsada toptan satılmasıdır.

Tahsisli satışta araçların borsada işlem görmemesi esastır; payları borsada işlem gören ortaklıkların sermaye artırımı sonrası pay niteliğiyle ilgili istisnai durumlar saklıdır.

Tahsisli olarak satılan araçları belirli bir anda elinde bulunduran yatırımcı sayısının yüz elliyi aşmaması da bu rejimin halka arzdan ayrılan önemli sınırıdır.

Beyan düzeni halka arz edilmeksizin satışların merkezindedir.

Yurt içinde halka arz edilmeksizin yapılacak satışlarda, Kurulca belirlenen içerikte beyanların satıştan önce yatırımcılara imzalatılması gerekir.

Tahsisli satış beyanında aracın riskleri ve yatırımcının bu riskleri anlayıp kabul ettiği yer alır.

Nitelikli yatırımcı satışında ise risk kabulünün yanında yatırımcının nitelikli yatırımcı olduğuna ilişkin açıklama bulunur.

MKK nezdinde kaydı tutulan nitelikli yatırımcılar için ayrıca beyan aranmaz; bu durumda MKK üyesi yatırım kuruluşu, işlemden önce yatırımcının kayıtlı nitelikli yatırımcılar arasında bulunup bulunmadığını kontrol eder.

Önceki bir tahsisli satışta beyan imzalanmış olması yeni satıştaki beyan yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İhraççı veya yetkili kuruluşlar aldıkları beyanları beş yıl saklamak ve istenirse Kurula göndermekle yükümlüdür.

Tahsisli satışlardaki yüz elli yatırımcı sınırının uygulanması da mekanik bir sayım değildir.

ISIN kodu bazında ve aracın vadesi boyunca günlük kontrol yapılır; müşterek hesap sahipleri ayrı ayrı dikkate alınır ve yalnız gün sonu bakiyesi olan hesaplar sayılır.

Nitelikli yatırımcıların da tahsisli satılan araçları alması mümkündür, fakat yüz elli kişi hesabında nitelikli yatırımcılar dikkate alınmaz.

Sınır aşılırsa MKK durumu derhal ihraççıya ve Kurula bildirir.

İhraççı, bildirimden itibaren yirmi iş günü içinde izahnamenin onaylanması için Kurula ve aracın borsada işlem görmesi için borsaya başvurur.

Bu düzen, tahsisli satışın fiilen geniş yatırımcı kitlesine yayılması halinde halka arz benzeri açıklama ve işlem görme disiplinine geçilmesini sağlar.

Yetkili kuruluşlara ilişkin kurallar halka arz sürecinin uygulama tarafını oluşturur.

Sermaye piyasası araçlarının halka arzının yetkili kuruluş veya bunların oluşturduğu konsorsiyum aracılığıyla yapılması esastır.

Halka arz edilecek araçların satışı ve bunlara ilişkin anapara, faiz gibi yükümlülüklerin yetkili kuruluşlar aracılığıyla yerine getirilmesi gerekir.

Birden fazla yetkili kuruluş varsa konsorsiyum sözleşmesinde en az bir lider belirlenir; eş lider atanması da mümkündür.

Liderin ve eş liderlerin görevleri, izahnamenin imzalanması ve Kurul nezdindeki başvuru işlemlerinin yürütülmesi açıkça düzenlenir.

Yetkili kuruluşlar satış koşullarına ve mevzuata uygun davranmakla yükümlüdür.

Halka arz sürerken talep tutarı açıklanamaz; halka arz bittikten sonra açıklama yapılacaksa yanıltıcı olmamalı ve seçilmiş yatırımcı gruplarına ilişkin parçalı bilgi vermemelidir.

Tebliğin sınav açısından en öğretici tarafı, satış rejimini tek kelimelik başlıklar halinde değil, koruma araçlarıyla birlikte düşünmektir.