SPL Sermaye Piyasası Araçları 2 Sermaye Piyasası Araçlarının Teminatlı İhracına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ II-31/B.1 Konu Anlatımı

Sermaye piyasası araçlarının teminatlı ihracı, yatırımcıya yapılacak ödemelerin yalnız ihraççının genel ödeme gücüne bırakılmaması için oluşturulmuş özel bir güvence mekanizmasıdır.

Bu rejimde ihraççının ihraç ettiği araçlardan doğan yükümlülüklerini vadesinde yerine getirmesini sağlamak amacıyla belirli varlıklar teminat yöneticisine devredilir veya bu varlıklar üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak tesis edilir.

Teminat yöneticisi, varlıkların korunması, muhafazası, idaresi ve gerektiğinde paraya çevrilerek yatırımcı alacaklarının karşılanması bakımından merkezi aktördür.

Bu nedenle teminatlı ihraç, klasik teminat ilişkisinden daha kurumsal ve düzenlenmiş bir yapıya sahiptir.

Teminatlı ihraç kural olarak ihraççının isteğine bağlıdır.

İhraççı, çıkaracağı sermaye piyasası aracını Tebliğ kapsamında teminat altına alabilir.

Ancak bu tamamen sınırsız bir tercih alanı değildir.

Kurul; ihraççının türünü, finansal durumunu, ihraç tutarını veya ihraç edilecek sermaye piyasası aracının niteliğini dikkate alarak teminatlı ihracı zorunlu tutabilir.

Böylece düzenleme hem ihtiyari bir güvence aracı hem de yatırımcı koruması gerektiğinde zorunlu hale getirilebilecek bir denetim aracı olarak çalışır.

Kurul ayrıca teminata konu varlıkların değerinin ödeme yükümlülüklerini karşılayacak seviyede olmasını isteyebilir.

Teminatlı ihraçta zamanlama önemlidir.

Teminata konu varlıkların mülkiyetinin teminat yöneticisine devri veya sınırlı ayni hak tesisine ilişkin işlemler tamamlanmadan teminatlı sermaye piyasası aracının satışına başlanamaz.

Bu işlemlerin satıştan önce tamamlandığı KAP'ta ilan edilir.

Tahsisli satış veya borsada işlem görmeyecek şekilde nitelikli yatırımcılara satış gibi hallerde ilanlar MKK aracılığıyla elektronik ortamda yatırımcılara iletilir ve ihraççının internet sitesinde erişime açık tutulur.

Ayrıca teminatlı ihraç için Kuruldan bu amaçla ihraç tavanı alınır; bu tavan kapsamındaki ihraçların teminatlı olması gerekir.

Teminata konu olabilecek varlıklar geniş fakat sınırlı bir çerçevede sayılmıştır.

Nakit, belirli varlığa veya ipoteğe dayalı menkul kıymetler, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen bazı borçlanma araçları, Hazine varlık kiralama şirketi kira sertifikaları, Borsa İstanbul Yıldız Pazarda işlem gören paylar, bankalar tarafından ihraç edilen bazı borçlanma araçları, ilk talepte ödeme taahhüdü içeren banka teminat mektupları, yatırım fonu katılma payları, borsada işlem gören standart kıymetli madenler, ipoteğe veya varlığa dayalı menkul kıymetler, belirli taşınır ve taşınmazlar, bunlar üzerindeki sınırlı ayni haklar ve Kurulca uygun görülecek diğer varlıklar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Kurul, varlığın likiditesi ve niteliğine göre çeşitlendirme, değiştirme veya yeniden değerleme isteyebilir.

Teminata konu varlıkların belirli nitelikleri taşıması gerekir.

Bazı kamu borçlanma araçları istisna olmak üzere varlığın Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde bulunması, alacak söz konusuysa borçlunun Türkiye'de yerleşik olması ve varlık üzerinde devri veya sınırlı ayni hak tesisini engelleyen yükümlülük bulunmaması temel şartlardandır.

Taşınır rehni kapsamındaki belirli varlıklar, taşınmazlar ve bunlar üzerindeki sınırlı ayni haklar için değerleme yapılması gerekir.

Taşınmazlarda iki değerleme şirketinden rapor alınması ve düşük değerin esas alınması yatırımcı lehine ihtiyatlılık sağlar.

Varlığın yok olması, haczedilmesi, tedbir konusu yapılması veya teminat yöneticisinin mülkiyetinden çıkması gibi hallerde aynı değerde yeni varlıkların kısa süre içinde teminat yöneticisine devredilmesi veya hak kurulması gerekir.

Teminat varlıklarının ayrılığı bu rejimin bel kemiğidir.

Teminata konu varlıklar, teminat yöneticisinin malvarlığından ayrı izlenir ve teminat yöneticisinin borçları nedeniyle kamu alacakları için dahi haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dahil edilemez, üzerlerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz.

Varlığın teminat olarak devredildiği veya üzerinde teminat yöneticisi lehine sınırlı ayni hak kurulduğu ilgili sicilde gösterilir.

Bankalar, MKK veya diğer finansal kuruluşlar nezdinde tutulan teminatlar ayrı hesaplarda izlenir ve bu hesapların teminat yönetim sözleşmesi gereği açıldığı açıkça tanımlanır.

Bu hesaplar amacı dışında kullanılamaz, teminat gösterilemez veya üzerinde bloke, rehin gibi takyidatlar kurulamaz.

Teminat yönetim sözleşmesi, ihraççı ile teminat yöneticisi arasındaki ilişkinin yazılı temelidir.

Sözleşmede hangi ihraçtan doğan ödeme yükümlülüğünün teminat altına alındığı, ihraççının yükümlülüğünün ne zaman ve nasıl yerine getirileceği, temerrüt dışındaki hangi hallerde teminata başvurulabileceği, varlıkların zilyetliğinin kimde kalacağı, bakım, koruma, vergi, değerleme ve diğer masrafların kim tarafından karşılanacağı, teminat yöneticisinin ücreti, hak ve yükümlülükleri, operasyonel görevlerin üçüncü kişilere devredilip devredilemeyeceği ve varlık niteliklerinin hangi aralıklarla kontrol edileceği gibi konular yer alır.

Bu sözleşme, ihraç tavanı başvurusuyla birlikte Kurula sunulur.

Teminat yönetim sözleşmesi ihraç tavanının tamamı için tek seferde yapılabilir veya tavan içindeki tertipler için ayrı ayrı düzenlenebilir.

Tek sözleşme yapılırsa, her tertip bakımından hangi varlıkların hangi oran ve tutarda özgülendiği açıkça ayrıştırılmalıdır.

Tertip bazında sözleşme yapılacaksa taslak sözleşme başvuru sırasında Kurula sunulur ve her tertip ihracından önce imzalı sözleşme ile tertip ihraç belgesinin onayı için başvuru yapılır.

İhraçtan sonra yatırımcıların alacaklarını tam ve zamanında almalarını etkileyebilecek nitelikte sözleşme, izahname veya ihraç belgesi değişiklikleri borçlanma aracı sahipleri kurulunun kararına bağlanır.

Bu kural, teminat yapısının ihraçtan sonra yatırımcı aleyhine kolayca değişmesini engeller.

Teminat yönetim sözleşmesi normal olarak ihraçtan doğan ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi ve araçların itfası ile ya da teminat varlıkların paraya çevrilip yatırımcılara ödeme yapılmasıyla sona erer.

Bunun dışında varlıkların sözleşmeye uygun saklanmaması, korunmaması, idare edilmemesi, belirlenen şekilde kullanılmaması veya teminat yöneticisinin varlıkları amacı dışında kullanması sözleşmenin sona ermesine yol açabilir.

Teminat yöneticisinin faaliyet izninin iptali, faaliyetlerinin durdurulması, genel saklama yetkisinin iptali veya bağımsızlığını zedeleyen durumların giderilmemesi de sona erme nedenidir.

Bu hallerde ihraççı belirli süre içinde yeni teminat yöneticisi ile sözleşme yaparak Kurul onayına sunar; varlıklar ve ilgili haklar yeni teminat yöneticisine devredilir.

Temerrüt halinde teminat mekanizması yatırımcı alacağını karşılamak üzere işler.

İhraççının ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi veya sözleşmede teminata başvurulmasını gerektiren başka bir halin doğması durumunda teminat yöneticisi varlıkları paraya çevirerek yatırımcıların alacaklarının ifasını sağlamaya yönelir.