Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Milletlerarası Hukukun Kaynakları Konu Anlatımı

Milletlerarası hukukun kaynakları, uluslararası toplumda davranış ölçüsünün nereden doğduğunu gösterir.

İç hukukta kanun koyucu, hiyerarşi ve yaptırım mekanizması daha belirgin iken milletlerarası hukukta kaynak problemi daha merkezi bir yer tutar; çünkü kurallar çoğu zaman devlet rızası, uygulama, teamül, genel hukuk fikri ve yargısal tespitlerin birlikte okunmasıyla anlaşılır.

Sınav tekniğinde ilk yapılacak ayrım, hukuk kuralını doğuran asli kaynaklar ile bu kuralların belirlenmesine yardım eden araçlar arasındadır.

Andlaşmalar, milletlerarası hukukun en görünür kaynaklarıdır.

Bir andlaşma, tarafları bakımından bağlayıcı kural koyar; bu nedenle andlaşma hükümlerinin etkisi öncelikle taraf devletler ve andlaşmanın kapsamı üzerinden değerlendirilir.

Çok taraflı andlaşmalar daha geniş bir düzen kurabilir; ancak bu durum, andlaşmanın kendiliğinden bütün devletleri bağladığı anlamına gelmez.

Taraf olma, çekince, yürürlük ve sona erme gibi meseleler andlaşma hukukunun içinde ayrıca değerlendirilir.

Kaynaklar başlığında önemli olan nokta, andlaşmanın açık irade beyanına dayanan yazılı bir bağlayıcılık zemini sağlamasıdır.

Uluslararası örf ve adet hukuku, yazılı andlaşma bulunmasa bile bağlayıcı kural yaratabilir.

Örf ve adet kuralı için iki unsur birlikte aranır.

Maddi unsur, devletlerin belirli bir konuda genel, sürekli ve tutarlı uygulamasını; manevi unsur ise bu uygulamanın hukuken zorunlu olduğu inancını ifade eder.

Sadece sık tekrarlanan davranış yeterli değildir; devletler bu davranışı nezaket, kolaylık veya siyasi tercih nedeniyle değil, hukuki yükümlülük düşüncesiyle yapmalıdır.

Bu ayrım, sınav sorularında örf ve teamül kavramının sıradan uygulamadan ayrıldığı yerdir.

Hukukun genel ilkeleri, ulusal hukuk düzenlerinde ortaklaşa kabul gören ve milletlerarası hukuka aktarılabilen temel prensiplerdir.

İyi niyet, hakkın kötüye kullanılmaması, sorumluluk, usuli güvenceler ve kazanılmış haklara saygı gibi ilkeler, özellikle andlaşma veya örf kuralının açık cevap vermediği alanlarda boşluk doldurucu nitelik kazanabilir.

Bu kaynak, bağımsız bir kanun koyma tekniği değil, hukuk düzenleri arasındaki ortak aklın uluslararası düzeye taşınmasıdır.

Yargı kararları ve öğreti ise yardımcı araçtır.

Uluslararası yargı kararları somut uyuşmazlık bakımından bağlayıcı sonuç doğurabilir; fakat kaynaklar sisteminde genel kuralın varlığını tespit etmeye hizmet eder.

Doktrin de benzer şekilde kural yaratmaz, kuralların anlamını açıklamada ve sistemleştirmede yardımcı olur.

Hâkim-savcı sınavında bu başlık genellikle kavramların sırasını sormaktan çok, hangi unsurun bağlayıcı kaynak, hangisinin yardımcı araç olduğunu ayırt ettirir.