Devlet ülkesi; kara alanı, iç sular ve karasuları ile bunların üzerindeki hava sahasını kapsar. Karasularında egemenlik vardır, fakat zararsız geçiş gibi uluslararası sınırlamalar uygulanır; BMDHS'de genişlik esas hatlardan en çok 12 deniz milidir. Bitişik bölge, esas hattan en çok 24 mile uzanan sınırlı gümrük, maliye, göç ve sağlık denetim alanıdır. MEB en çok 200 mile uzanır; kıyı devleti kaynaklar üzerinde egemen hak ve belirli yargı yetkileri kullanır, fakat alan devlet ülkesi olmaz ve diğer devletlerin seyrüsefer/uçuş serbestliği sürer. Kıta sahanlığı deniz yatağı ve toprak altına ilişkindir; kıyı devletinin hakları kendiliğinden ve başlangıçtan doğar, işgal veya ilan gerekmez. Chicago Sözleşmesi'ne göre devlet kara ülkesi ve karasuları üzerindeki hava sahasında tam ve münhasır egemendir; MEB ve kıta sahanlığı üzerindeki hava alanı bu kapsama girmez.
Hakim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Ülke, Deniz ve Hava Sahası Konu Anlatımı
Ülke, Deniz ve Hava Sahası konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Mekânsal yetkinin dört düzeyi
Uluslararası hukukta her alan aynı yetki rejimine tabi değildir.
Soruyu doğru çözmek için şu dört kavram ayrılır:
- Egemenlik: Devletin ülkesinde kural koyma ve uygulama yetkisinin en geniş biçimi.
- Egemen haklar: Belirli ekonomik amaçlar için tanınan münhasır haklar; ülkesel egemenlikle aynı değildir.
- Sınırlı denetim veya yargı yetkisi: Yalnız sayılan konularda kullanılabilen yetki.
- Serbestlik: Hiçbir devletin egemenliğine alınamayan alanda bütün devletlerin uluslararası hukuka uygun yararlanması.
Devlet ülkesi kara alanı, ülkeye ait iç sular, karasuları ve bunların üzerindeki hava sahasını içerir.
Buna karşılık bitişik bölge, münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı kıyı devletine belirli yetkiler verir, fakat bütünüyle devlet ülkesi hâline gelmez.
Kara ülkesi ve sınırlar
Kara ülkesi, adalar dahil devletin kara alanı ile kara içindeki nehir, göl ve kanallar üzerindeki ülkesel yetkiyi kapsar.
Sınırlar çoğunlukla antlaşma, tarihsel hukukî belge, yargı veya hakemlik kararı ve uygulamayla belirlenir.
Bir sınır uyuşmazlığının bulunması devletin ülke unsurunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Sınır çizgisi doğal unsurla tarif edilse bile hukuki bir çizgidir.
Akarsuda talveg veya orta hat, gölde belirlenen geometrik hat ve dağ sırtı gibi yöntemler ancak ilgili hukuki başlık ya da anlaşma bağlamında sonuç doğurur; tek bir coğrafi yöntem bütün sınırlar için varsayılamaz.
Esas hat ve iç sular
Deniz alanlarının genişliği kural olarak kıyıdaki esas hattan ölçülür.
Normal esas hat, kıyı devletinin resmen tanıdığı büyük ölçekli haritalardaki düşük su çizgisidir.
Kıyının derin girintili olması veya kıyı boyunca ada dizisi bulunması gibi koşullarda düz esas hat yöntemi kullanılabilir.
Esas hattın kara tarafında kalan deniz suları iç sulardır.
Limanlar ve şartlarını taşıyan körfezler bu rejime girebilir.
İç sularda kıyı devletinin egemenliği esastır; yabancı gemiler için karasularındaki genel zararsız geçiş hakkı otomatik olarak aynı kapsamda doğmaz.
Yeni düz esas hat çizilmesiyle daha önce iç su olmayan alan iç suya dönüşmüşse BMDHS özel geçiş koruması öngörür.
Karasuları
BMDHS m. 2'ye göre kıyı devletinin egemenliği kara ülkesi ve iç suların ötesinde karasuları denilen bitişik deniz kuşağına uzanır.
Bu egemenlik karasularının üzerindeki hava sahası ile deniz yatağı ve toprak altını da kapsar.
Sözleşme m. 3'e göre karasuları genişliği esas hatlardan 12 deniz milini aşamaz.
Karasularında egemenlik, uluslararası hukuktaki sınırlamalarla kullanılır.
Bütün devletlerin gemileri zararsız geçiş hakkından yararlanabilir.
Geçiş sürekli ve çabuk olmalı; kıyı devletinin barışına, düzenine veya güvenliğine zarar veren faaliyet içermemelidir.
Zararsız geçiş gemiler içindir; yabancı hava araçları karasuları üzerindeki hava sahasında benzer bir genel uçuş hakkına sahip değildir.
Karşılıklı veya bitişik kıyılarda anlaşma yoksa BMDHS m. 15 orta hat kuralını öngörür; tarihî hak veya özel koşullar istisnası saklıdır. “12 mil” her somut sınırlandırmada kıyı devletinin mutlaka 12 mil elde edeceği anlamına gelmez.
Bitişik bölge
Bitişik bölge karasularının devamı olan devlet ülkesi değildir.
BMDHS m. 33 uyarınca kıyı devleti burada ülkesinde veya karasularında işlenen ya da işlenecek gümrük, maliye, göç ve sağlık mevzuatı ihlallerini önlemek veya cezalandırmak için gerekli denetimi kullanabilir.
Dış sınır esas hattan 24 deniz milini aşamaz.
Bu sayı karasularına eklenen 24 mil değil, esas hattan toplam sınırdır.
Münhasır ekonomik bölge
MEB, karasularının ötesinde ve ona bitişik özel rejimli alandır.
BMDHS m. 57'ye göre esas hattan 200 deniz milinin ötesine uzanamaz.
Kıyı devleti:
- su tabakası, deniz yatağı ve toprak altındaki canlı-cansız kaynakları araştırma, işletme, koruma ve yönetme;
- sudan, akıntıdan ve rüzgârdan enerji üretimi gibi ekonomik yararlanma;
- yapay ada ve tesisler, deniz bilimsel araştırması ve deniz çevresinin korunması konularında sözleşmedeki yargı yetkileri
kullanır.
Bu yetkiler egemen haklar ve belirli yargı yetkileridir; MEB devlet ülkesi değildir.
Diğer devletlerin seyrüsefer, uçuş, denizaltı kablosu ve boru hattı serbestlikleri sürer.
Hem kıyı devleti hem diğer devletler birbirlerinin hak ve yükümlülüklerini gereği gibi gözetmelidir.
Kıta sahanlığı
Hukuki kıta sahanlığı, kıyı devletinin kara ülkesinin deniz altındaki doğal uzantısı boyunca kıta kenarının dış sınırına kadar uzanan veya kıta kenarı daha kısa kalıyorsa esas hattan 200 deniz miline kadar olan deniz yatağı ve toprak altıdır.
Kıta kenarı 200 milin ötesine uzanıyorsa BMDHS m. 76'daki bilimsel ve dış sınır koşulları ile Kıta Sahanlığı Sınırları Komisyonu süreci uygulanır; “her durumda 350 mil” şeklinde koşulsuz bir hak yoktur.
Kıyı devleti kıta sahanlığında doğal kaynakları araştırma ve işletme amacıyla münhasır egemen haklara sahiptir.
BMDHS m. 77'nin ayırıcı kuralı şudur: bu haklar ipso facto ve ab initio, yani kendiliğinden ve başlangıçtan doğar; fiilî veya varsayımsal işgale ya da açık bir ilana bağlı değildir.
MEB'in kurulması için kıyı devletinin ilanı gerekirken kıta sahanlığı hakları için ilan gerekmez.
Kıta sahanlığı üzerindeki su tabakasının ve hava alanının hukuki niteliği değişmez.
Üstteki su MEB veya açık deniz rejiminde olabilir.
Bu nedenle kıta sahanlığına sahip olmak, üzerindeki denizde tam egemenlik veya uçuş yasağı koyma yetkisi vermez.
Açık deniz
Açık deniz hiçbir devletin egemenliğine tabi değildir.
Seyrüsefer, uçuş, kablo ve boru döşeme, uluslararası hukuka uygun tesis kurma, balıkçılık ve bilimsel araştırma serbestlikleri bütün devletlerce kullanılır.
Serbestlik kuralsızlık değildir; bayrak devleti yetkisi, çevrenin korunması, canlı kaynakların korunması, deniz haydutluğu ve diğer sözleşme yükümlülükleri devam eder.
Hava sahası
Chicago Sözleşmesi m. 1, her devletin ülkesi üzerindeki hava sahasında tam ve münhasır egemenliğini tanır. m. 2 bakımından ülke, devlet egemenliği altındaki kara alanları ve ona bitişik karasularıdır.
Dolayısıyla ülkesel hava sahası:
- kara ülkesi,
- iç sular,
- karasuları
üzerindedir.
MEB veya kıta sahanlığının üzerindeki hava alanı, yalnız bu deniz yetki alanları nedeniyle kıyı devletinin ülkesel hava sahasına dönüşmez; uçuş serbestliği korunur.
Devletin hava sahası egemenliği, yabancı sivil hava araçlarının girişi ve işletilmesi için Chicago sistemi ve devlet rızası çerçevesinde kurallar koyabilmesini sağlar.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Ülke, Deniz ve Hava Sahası anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Ülke, Deniz ve Hava Sahası konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %7. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 14 konu içerir.
- Milletlerarası Hukukun Kaynakları
- Devletin Unsurları ve Tanıma
- Andlaşmalar Hukuku
- Uluslararası Örgütler (Birleşmiş Milletler)
- Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü
- İnsan Hakları Avrupa Sistemi (İHAS/AİHM)
- Vatandaşlığın Kazanılması
- Vatandaşlığın Kaybedilmesi
- Yabancılar Hukuku
- Kanunlar İhtilafı ve Bağlama Kuralları
- Milletlerarası Yetki
- Tanıma ve Tenfiz
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi