Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Ülke, Deniz ve Hava Sahası Konu Anlatımı

Devlet ülkesinin hukuki anlamı, egemenliğin hangi mekânda kullanılacağını göstermesidir.

Ülke kavramı yalnızca kara parçasından ibaret değildir; kara ülkesi, ilgili deniz alanları ve bunların üzerindeki hava sahası birlikte düşünülür.

Milletlerarası hukukta mekânsal rejimler devletin yetki yoğunluğunu değiştirir.

Bazı alanlarda devlet tam egemenlik kullanırken, bazı alanlarda yalnızca ekonomik araştırma, kaynaklardan yararlanma veya güvenlik denetimi gibi sınırlı yetkilere sahiptir.

Kara ülkesi, devlet egemenliğinin en yoğun olduğu alandır.

Devlet, ülkesinde kural olarak yasama, yürütme ve yargı yetkilerini tek başına kullanır.

Sınırların belirlenmesi çoğu zaman andlaşmalarla yapılır; fakat doğal sınırlar, tarihî süreç, fiili kontrol ve uluslararası yargı kararları da sınır uyuşmazlıklarında önem kazanabilir.

Sınır uyuşmazlığı bulunması devlet niteliğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Belirlenebilir bir ülke alanı ve bu alanda etkili kamu otoritesi bulunduğu sürece devletin ülke unsuru mevcut kabul edilebilir.

Deniz alanlarında yetki kademeli bir yapı gösterir.

İç sular, kara ülkesine en yakın rejime tabidir ve devletin egemenliği burada en geniş biçimde görünür.

Karasuları da devlet egemenliğine dahildir; ancak yabancı gemilerin zararsız geçiş hakkı gibi milletlerarası hukuktan doğan sınırlamalar vardır.

Bu nedenle karasuları kara ülkesine benzer görünse de tamamen sınırsız bir denetim alanı değildir.

Bitişik bölge ise devletin gümrük, maliye, göç ve sağlık gibi belirli konularda ihlalleri önleme veya cezalandırma amacıyla yetki kullanabildiği alandır.

Münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı, egemenlik ile serbestlik arasında yer alan özel rejimlerdir.

Münhasır ekonomik bölgede kıyı devleti canlı ve cansız doğal kaynakların araştırılması, işletilmesi, korunması ve yönetilmesi gibi ekonomik haklara sahiptir.

Buna karşılık diğer devletlerin seyrüsefer ve uçuş serbestliği gibi hakları tamamen ortadan kalkmaz.

Kıta sahanlığı ise deniz yatağı ve toprak altındaki doğal kaynaklar üzerinde kıyı devletine haklar tanır.

Bu hakların kullanılmasında ilan, ölçüm ve sınırlandırma sorunları gündeme gelebilir.

Açık deniz ise hiçbir devletin egemenliğine tabi olmayan serbestlik alanıdır; seyrüsefer, uçuş, balıkçılık ve bilimsel araştırma gibi serbestlikler genel hukuk çerçevesinde kullanılır.

Hava sahası bakımından temel kural, devletin kara ülkesi ve karasuları üzerindeki hava alanında münhasır yetkiye sahip olmasıdır.

Yabancı uçakların bu alana giriş ve uçuşu devletin rızasına ve ilgili kurallara bağlıdır.

Buna karşılık açık deniz üzerindeki hava alanında serbestlik esası geçerlidir.