Hâkim-Savcı Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk (MÖHUK) Uluslararası Sorumluluk ve Uyuşmazlıkların Çözümü Konu Anlatımı

Uluslararası sorumluluk, milletlerarası hukukta kuralın ihlal edilmesi halinde ihlali gerçekleştiren devlet bakımından doğan hukuki sonuçları anlatır.

Bir devletin sorumlu tutulabilmesi için öncelikle davranışın o devlete isnat edilebilmesi gerekir.

Devlet organlarının işlemleri, görevlerini yerine getirirken hareket eden kamu görevlilerinin davranışları veya devletin yönlendirmesi ve denetimi altındaki kişilerin fiilleri bu bağlantıyı kurabilir.

İkinci unsur, davranışın yürürlükteki bir uluslararası yükümlülüğe aykırı olmasıdır.

Zarar çoğu durumda sorumluluğun görünür sonucudur; ancak sınav tekniğinde asıl çekirdek, isnat edilebilir fiil ile yükümlülük ihlalinin birlikte bulunmasıdır.

Sorumluluk doğduğunda devletin ilk yükümlülüğü ihlali durdurmak ve devam eden aykırılığı sona erdirmektir.

Bunun yanında eski hale getirme, tazminat veya tatmin gibi giderim biçimleri gündeme gelebilir.

Eski hale getirme, ihlalden önceki durumun mümkünse yeniden kurulmasını ifade eder.

Tazminat, özellikle maddi zararın parasal karşılığıdır.

Tatmin ise özür, ihlalin tanınması veya benzeri yollarla manevi ve hukuki giderim sağlanmasıdır.

Bu sonuçlar iç hukuktaki haksız fiil sorumluluğuna benzetilebilir; fakat uluslararası hukukta taraflar, usul ve uygulanabilir yaptırım mekanizmaları farklıdır.

Uyuşmazlıkların çözümünde temel ilke barışçı çözüm yükümlülüğüdür.

Devletler aralarındaki anlaşmazlıkları uluslararası barış ve güvenliği tehlikeye düşürmeyecek yollarla çözmelidir.

Görüşme en sade ve en sık kullanılan yöntemdir; taraflar doğrudan temas kurarak çözüm arar.

Dostane girişim ve arabuluculukta üçüncü kişi veya devletler tarafları bir araya getirmeye veya çözüm önerisi oluşturmaya yardım eder.

Soruşturma, uyuşmazlığın maddi vakıalarını aydınlatmaya yöneliktir.

Uzlaştırma ise hem vakıa hem hukuk açısından öneri içerebilen daha kurumsal bir yöntem olabilir.

Tahkim ve uluslararası yargı, barışçı çözüm yolları içinde bağlayıcı karar verme yönüyle ayrılır.

Tahkimde taraflar uyuşmazlığı belirli hakemlere veya tahkim kuruluna götürür; yetki çoğu zaman özel bir tahkim anlaşmasına dayanır.

Uluslararası Adalet Divanı ise devletler arasındaki hukuki uyuşmazlıkları çözen başlıca yargı organıdır.

Divan'ın yargı yetkisi devlet rızasına dayanır; bir devletin sırf BM üyesi olması her uyuşmazlıkta Divan önüne zorunlu olarak çıkarılabileceği anlamına gelmez.

Divan ayrıca yetkili organların talebiyle danışma görüşü verebilir; bu görüşler çekişmeli davadaki hükümle aynı usuli konumda değildir.

Birleşmiş Milletler sistemi, uyuşmazlıkların çözümünde kuvvet kullanma yasağı ve Güvenlik Konseyi yetkileri nedeniyle ayrıca önemlidir.

Barışa tehdit, barışın bozulması veya saldırı fiili söz konusu olduğunda Güvenlik Konseyi bağlayıcı tedbirler alabilir.