Amortismanlar ve Yeniden Değerleme Konu Anlatımı

Amortismanlar ve yeniden değerleme, duran varlıkların muhasebede tek seferlik satın alma kaydıyla bırakılmadığını gösteren iki temel konudur.

Bir işletme bina, makine, taşıt veya demirbaş edindiğinde bu varlıklar çoğu zaman birden fazla dönemde kullanılır.

Maliyet bedelinin tamamını edinildiği döneme yüklemek, varlığın gelecek dönemlerde sağladığı yararı göz ardı eder.

Amortisman bu nedenle varlık bedelinin kullanılabileceği süre boyunca sistemli biçimde giderleştirilmesini sağlar.

Kaynak notlarda birikmiş amortisman hesabı, maddi duran varlık bedellerinin kullanılabilecekleri süre içinde yok edilebilmesi için kullanılan hesap olarak anlatılır.

Normal amortisman yöntemi, faydalı ömür üzerinden eşit tutarlı giderleştirme mantığına dayanır.

Varlığın yararlanma süresi belirlendiğinde, amortisman oranı bu süre dikkate alınarak hesaplanır ve her döneme aynı mantıkla pay verilir.

Kaynak notlarda bu yöntem eşit tutarlı amortisman yöntemi olarak da ifade edilir.

Normal amortismanın önemli özelliği, bu yöntemden azalan bakiyeler yöntemine geçilememesidir.

Bu kural, yöntem seçiminin yalnızca hesap tekniği değil, dönemler arası tutarlılık ve mali tablo etkisi bakımından da önem taşıdığını gösterir.

Azalan bakiyeler yöntemi, amortisman giderinin ilk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük oluşmasına yol açan bir yöntemdir.

Kaynak notta bu yöntemde amortisman oranının normal amortisman oranının iki katı olarak dikkate alındığı, fakat üst sınırın yüzde elli olduğu belirtilir.

Ayrıca her yıl ayrılan amortisman tutarı, bir sonraki yılda amortismana esas tutardan düşülür.

Bu nedenle gider, varlığın net değeri üzerinden giderek azalan bir tabana uygulanır.

Bu yöntemden normal amortisman yöntemine geçilebilmesi de ayrıca vurgulanır.

Böylece iki yöntem arasındaki fark sadece oran değil, giderin yıllara dağılış biçimidir.

Kıst amortisman, özellikle binek otomobiller için ayrıca dikkat edilmesi gereken bir uygulamadır.

Kaynak notlarda işletmelere ait binek otomobillerinin aktife girdiği hesap dönemi için ay kesrinin tam ay sayıldığı ve kalan ay süresi kadar amortisman ayrıldığı anlatılır.

Amortisman ayrılmayan süreye isabet eden bakiye değer ise itfa süresinin son yılında tamamen yok edilir.

Bu yaklaşım, varlığın yıl içinde edinildiği durumlarda tam yıl amortisman ayrılmasının önüne geçer; gideri fiili kullanım dönemine yaklaştırır.

Yeniden değerleme ise duran varlığın değerindeki artışın özkaynak tarafında nasıl izleneceğiyle ilgilidir.

Kaynak notlarda sermaye yedekleri içinde maddi duran varlık yeniden değerleme artışları hesabı, işletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin yeniden değerlemesinden oluşan değer artışlarının izlendiği hesap olarak açıklanır.

İştirakler yeniden değerleme artışları da, iştirakler ve bağlı ortaklıklar bünyesinde yapılan yeniden değerleme nedeniyle sermayeye eklenen artıştan işletmeye düşen kısmı gösterir.

Bu nedenle yeniden değerleme, dönem kârı gibi doğrudan gelir tablosu mantığıyla okunmaz; sermaye hareketleri sonucu işletmede bırakılan değer artışlarıyla birlikte değerlendirilir.

Bu başlıkta sağlam öğrenme, amortismanın gider dağıtımı; birikmiş amortismanın düzenleyici hesap; yeniden değerlemenin ise özkaynak bağlantılı değer artışı olduğunu ayırabilmeye dayanır.