Stok Değerleme Yöntemleri (FIFO, Ortalama Maliyet) Konu Anlatımı

Stok değerleme yöntemleri, finansal muhasebede yalnızca dönem sonu rakamını bulmaya yarayan teknik bir işlem değildir; gelir tablosundaki satışların maliyeti ile bilançodaki stok tutarını aynı anda etkileyen temel ölçüm tercihidir.

Stok grubu, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurda gibi varlıklardan oluşur.

Bu varlıkların ortak özelliği, normal şartlarda bir yıl içinde kullanılmaları ya da nakde çevrilmeleridir.

Bu nedenle stok hesabına giren tutarların doğru belirlenmesi, hem varlıkların gerçeğe uygun izlenmesi hem de dönemin kâr veya zararının doğru hesaplanması açısından belirleyicidir.

Maliyet bedeli mantığı, stok değerlemenin başlangıç noktasıdır.

Kaynak notlarda maliyet bedeli, bir iktisadi kıymetin edinilmesi veya değerinin artırılması için yapılan ödemelerle bunlara bağlı giderlerin toplamı olarak açıklanır.

Stok bakımından bu, ticari malın yalnızca fatura bedeliyle değil, stokun işletmeye kazandırılmasıyla doğrudan bağlantılı alış giderleriyle birlikte düşünülmesi gerektiği anlamına gelir.

Buna karşılık alıştan iadeler ve alış iskontoları stok maliyetini azaltır.

Ticari mallar hesabında dönem başı mevcudu, dönem içi alışlar ve alış giderleri borç tarafında; satılan ticari mal, alıştan iade, alış iskontosu ve değeri düşen mal gibi çıkışlar ise alacak tarafında izlenir.

FIFO yöntemi, stok maliyet akışını zamansal sıraya bağlayan bir varsayımdır.

İlk giren stokların önce çıktığı kabul edildiğinde, satılan malın maliyeti eski alışların maliyetinden başlar; elde kalan stoklar ise daha sonra alınan malların maliyetini taşır.

Bu yöntem fiziksel olarak her işletmede ilk alınan malın gerçekten önce satıldığı anlamına gelmek zorunda değildir.

Muhasebe açısından önemli olan, çıkış maliyetinin hangi varsayımla belirlendiğidir.

Özellikle fiyatların değiştiği dönemlerde FIFO ile bulunan dönem sonu stok tutarı ve satış maliyeti, ortalama maliyet yöntemine göre farklı sonuç verebilir.

Ortalama maliyet yönteminde dikkat, tek tek giriş sırasından çok toplam maliyetin toplam miktara dağıtılmasına yönelir.

İşletme dönem başı stokları ve dönem içi alışları birlikte ele alır; toplam maliyeti toplam birime böldüğünde birim ortalama maliyete ulaşır.

Satılan veya üretime gönderilen stoklar bu ortalama birim maliyetle çıkışa konu edilir.

Üretim işletmelerinde ilk madde ve malzemenin üretime gönderilmesi, yarı mamullerin maliyet dönemi sonunda direkt ilk madde, direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden pay alması, üretimi tamamlananların mamuller hesabına aktarılması bu maliyet akışını daha görünür hale getirir.

Bu konuda sınav mantığı genellikle yöntemin adını ezberlemekten çok, maliyet akışının sonucu okumaya dayanır.

FIFO eski maliyetleri satış maliyetine, yeni maliyetleri dönem sonu stokuna yaklaştırır.

Ortalama maliyet ise fiyat dalgalanmalarının etkisini tek bir birim maliyete yayar.