Maddi ve Maddi Olmayan Duran Varlıklar Konu Anlatımı

Duran varlıklar ana grubu, işletmenin faaliyetlerini yürütmek amacıyla bir yıldan veya normal faaliyet döneminden daha uzun süre kullanacağı, kısa sürede satılması ya da tüketilmesi beklenmeyen varlıkları kapsar.

Bu ana grup içinde maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıklar ayrı başlıklar halinde izlenir.

Ayrımın temelinde varlığın fiziksel niteliği vardır.

Fiziki varlığı olan, elle tutulabilen ve işletme faaliyetinde kullanılan unsurlar maddi duran varlık; fiziksel varlığı bulunmayan fakat işletmeye ekonomik yarar sağlayan ya da hukuki koruma tanıyan unsurlar maddi olmayan duran varlık olarak değerlendirilir.

Maddi duran varlıklar işletmenin üretim, satış, yönetim veya hizmet faaliyetinde uzun süre kullandığı fiziki varlıklardır.

Kaynak notlarda bu grup arazi ve arsalar, yeraltı ve yerüstü düzenleri, binalar, tesis, makine ve cihazlar, taşıtlar, demirbaşlar, diğer maddi duran varlıklar, birikmiş amortismanlar, yapılmakta olan yatırımlar ve verilen avanslar şeklinde bölümlenir.

Arazi ve arsalar işletmeye ait arazi ve arsa niteliğindeki varlıkları kapsar.

Yeraltı ve yerüstü düzenleri, yol, köprü, tünel, iskele gibi bir işin gerçekleşmesini sağlayan yapıları ifade eder.

Binalar işletmenin yapıları ve ayrılmaz parçalarıdır.

Tesis, makine ve cihazlar üretimde kullanılan makine, tesis, cihaz ve bunların eklentilerini; taşıtlar işletme faaliyetlerinde kullanılan ulaşım araçlarını; demirbaşlar ise büro makine ve cihazları ile mobilya benzeri kullanım varlıklarını içerir.

Maddi duran varlıkların kaydında maliyet bedeli özellikle önemlidir.

Maliyet, yalnız satın alma bedelinden ibaret değildir; varlığın edinilmesi veya değerinin artırılmasıyla bağlantılı giderleri de içine alabilir.

Kaynak notlarda makine ve tesisat için gümrük vergileri, nakliye ve montaj giderleri; gayrimenkuller için satın alma bedeli yanında bazı hazırlama ve tesviye giderleri; noter, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye giderleri gibi unsurların maliyetle ilişkilendirilebileceği anlatılır.

Bu yaklaşım, duran varlığın kullanıma hazır hale gelinceye kadar işletmeye yüklediği ekonomik maliyeti daha doğru gösterir.

Maddi olmayan duran varlıklar ise görünmeyen fakat işletme için değer taşıyan kalemleri kapsar.

Haklar hesabı imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bedel ödenerek elde edilen hukuki tasarrufları ve kamu otoritelerinin tanıdığı kullanma ya da yararlanma yetkilerini izler.

Şerefiye, bir işletme devralınırken ödenen bedel ile devralınan işletmenin rayiç bedelle hesaplanan net varlıkları arasındaki olumlu farkı gösterir.

Kuruluş ve örgütlenme giderleri, işletmenin kurulması, şube açılması veya işlerin genişletilmesi için yapılan ve karşılığında maddi değer elde edilmeyen giderlerin aktifleştirilen kısmını içerir.

Araştırma ve geliştirme giderleri yeni ürün veya teknolojilere yönelik aktifleştirilen harcamaları; özel maliyetler ise kiralanan gayrimenkullerin değerini artıran ve kira süresi sonunda mal sahibine bırakılacak harcamaları kapsar.

Bu iki grup arasındaki sınav değeri, hesabın adını varlığın niteliğiyle eşleştirebilmekte yatar.

Makine, taşıt, bina ve demirbaş fiziksel kullanım varlığı olduğu için maddi duran varlık içinde; patent, lisans, şerefiye ve aktifleştirilen kuruluş gideri ise maddi olmayan duran varlık içinde düşünülür.

Her iki grupta da varlığın maliyeti tek dönemin gideri olarak kapatılmaz.