SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Yatırım Projelerinin Değerlemesi Konu Anlatımı

Yatırım projelerinin değerlemesi, şirketin sınırlı kaynaklarını hangi uzun vadeli varlık veya projeye bağlayacağını belirleyen finansal analizdir.

Bir yatırım kararı yalnız makine, tesis veya araştırma harcaması yapmak değildir; bugün kesin veya yüksek olasılıkla katlanılan bir nakit çıkışının, gelecekte beklenen nakit girişleriyle karşılaştırılmasıdır.

Kaynak, yatırım kararlarını etkileyen unsurları ilk yatırım tutarı, ileriki yıllarda yapılacak ek harcamalar, projenin kabulüyle doğacak nakit hareketleri, nakit girişlerinin zamanı, projenin ömrü ve hurda değeri olarak sıralar.

Bu unsurlar birlikte düşünülmediğinde proje sadece muhasebe kârı veya görünür satış artışı üzerinden yanlış değerlendirilebilir.

İlk yatırım tutarı, projenin başlayabilmesi için gereken kaynak bağlama düzeyidir.

Buna duran varlıkların satın alma bedeli, makinelerin çalışır hale getirilmesi için yapılan harcamalar, yatırımın şirket işletme sermayesinde yaratacağı artış ve yenileme yatırımlarında eski varlığın sökülmesi gibi giderler dahil edilebilir.

Eğer yenileme yatırımında eski makine satılıyorsa, bu satıştan gelen fon ilk yatırım tutarını azaltan bir nakit girişi olarak ele alınır.

Böylece karar, yalnız yeni varlığın etiket fiyatına değil, projenin şirkete net olarak yüklediği başlangıç nakit çıkışına dayanır.

Değerlemede kâr yerine nakit akışının esas alınması gerekir.

Muhasebe kârı tahakkuk esasına dayanabilir, amortisman gibi nakit çıkışı doğurmayan giderleri içerir ve yatırımın finanse edilebilirliğini tek başına göstermez.

Şirket ise bugün nakit yatırırken gelecekte kullanabileceği nakdi bekler.

Ortakların beklediği temettü de, yeni projeye aktarılacak kaynak da nakitle ilişkilidir.

Bu nedenle proje faydaları nakit olarak ifade edilmeli, nakit akışları vergi sonrası hale getirilmeli ve projenin gerçek ekonomik etkisini gösterecek biçimde ek nakit akışı olarak hesaplanmalıdır.

Ek nakit akışı kavramı özellikle yenileme yatırımlarında önemlidir.

Yeni makinenin yaratacağı nakit girişleri tek başına alınmaz; eski makine kullanılmaya devam etseydi doğacak nakit akışıyla karşılaştırılır.

Proje nakit akışı, yeni durum ile mevcut durum arasındaki farktır.

Buna karşılık batık maliyetler değerlemeye katılmaz.

Geçmişte yapılmış ve projenin kabulü ya da reddiyle geri alınamayacak pazar araştırması veya eski tadilat harcaması karar anında artık değiştirilemez.

Bu harcamaları projeye eklemek, geleceği değerlendirmesi gereken analizi geçmiş maliyetlerin etkisine sokar.

Bir yatırım projesi yalnız duran varlık alımından oluşmaz.

Üretime geçene kadar hammadde, işçilik, deneme üretimi ve ilk satışların tahsil edilmesine kadar oluşacak alacaklar nedeniyle işletme sermayesi gerekir.

Bu ihtiyaç başlangıç yatırımına eklenir; sonraki yıllarda işletme sermayesi kalemlerinde oluşan artış veya azalışlar ilgili yılın nakit akışına dahil edilir.

Proje sonunda stokların erimesi ve alacakların tahsil edilmesiyle işletme sermayesi nakit girişi olarak geri dönebilir.

Ayrıca projede kullanılacak bir varlığın alternatif satış veya kiralama değeri varsa, nakit çıkışı fiilen gerçekleşmese bile fırsat maliyeti olarak proje tutarına eklenir.

Faiz giderleri ise proje nakit akışlarına ayrıca konmaz.

Kaynak bu noktayı özellikle ayırır: faiz borç maliyetinin parçasıdır ve sermaye maliyetini yansıtan iskonto oranında dikkate alınır.

Faizi hem nakit akışından düşmek hem iskonto oranına eklemek aynı maliyeti iki kez hesaba katmak olur.

Genel giderlerden projeye pay ayrılırken de sadece proje nedeniyle oluşan artışlar dikkate alınmalıdır.

Kira, yakıt veya aydınlatma giderleri proje yüzünden artıyorsa nakit akışına eklenir; proje olmasa da katlanılacak sabit giderleri keyfi şekilde projeye yüklemek doğru değildir.

Projenin ömrü ve hurda değeri de kararın parçasıdır.

Bir varlığın fiziki, ekonomik, teknolojik ve vergi mevzuatına göre faydalı ömrü farklı anlamlar taşıyabilir.

Finansal değerlemede önemli olan, projenin şirket için ne kadar süre nakit yararı sağlayacağıdır.

Ömür sonunda varlığın satılması mümkünse hurda değeri nakit girişi olarak hesaba katılır.

Fakat hurda değeri belirsiz veya riskliyse bu belirsizlik ya nakit akışının ihtiyatlı tahminine ya da iskonto oranına yansıtılmalıdır.

Böylece proje yalnız başlangıç ve ara dönem gelirleriyle değil, kapanış nakit etkisiyle birlikte değerlendirilir.

Nakit akışlarının gerçekleşme zamanı özellikle önemlidir.

Kaynak yıllık değerlendirme yapıldığını ve nakit giriş çıkışlarının yıl içine eşit dağıldığının varsayılabildiğini belirtir.

Bu varsayım hesaplamayı kolaylaştırır; ancak öğrencinin kavram olarak anlaması gereken nokta, erken gelen nakdin geç gelen nakitten daha değerli olduğudur.

Aynı toplam nakit girişine sahip iki projeden daha erken nakit sağlayan proje, finansman ihtiyacını azaltır ve yeniden yatırım olanağı yaratır.

Bu nedenle değerleme yöntemleri sadece toplam tutarı değil, tutarın hangi yılda ortaya çıktığını da önemser.

Yatırım karar modelinde üç temel tercih ilkesi bulunur: daha az yerine daha çok nakit girişi, geç yerine erken nakit akışı ve riskli yerine daha az riskli nakit girişi tercih edilir.

Bu ilkeler paranın zaman değeriyle birleşir.

Bugün alınan nakit, aynı tutarın gelecekte alınmasından değerlidir; çünkü bugünkü nakit kullanılabilir, yatırıma yönlendirilebilir ve belirsizlikten daha az etkilenir.

Bu nedenle modern proje değerleme yöntemleri gelecekteki nakitleri sermaye maliyetiyle bugüne indirger.

Sermaye maliyeti, yatırımcının bu risk düzeyindeki projeden beklediği asgari getiriyi temsil eder.

Ortalama kârlılık oranı ve basit geri ödeme süresi kaynakta ilk yöntemler olarak anlatılır, fakat önemli sınırlara sahiptir.

Ortalama kârlılık oranı nakit yerine muhasebe kârını kullanır.

Geri ödeme süresi, projenin başlangıç yatırımını kaç yılda geri kazandırdığını gösterir ve basittir; ancak geri ödeme sonrasındaki nakitleri ve geri ödeme süresi içindeki nakitlerin zamanlamasını ihmal eder.

İskonto edilmiş geri ödeme süresi bu eksiklerden birini azaltır, çünkü nakitleri sermaye maliyetiyle bugüne indirger; yine de geri ödeme sonrasındaki değer yaratımını tam olarak ölçmez.

Net bugünkü değer yöntemi, projenin yaratacağı nakit girişlerinin bugünkü değerleri toplamından ilk yatırım tutarını çıkarır.

Sonuç pozitifse proje şirket değerini artırır; negatifse beklenen getiri sermaye maliyetini karşılamaz.

İç verim oranı ise net bugünkü değeri sıfıra eşitleyen iskonto oranıdır.

Bir projenin iç verim oranı sermaye maliyetinden yüksekse kabul edilebilir.

Ancak proje sıralamasında net bugünkü değer ve iç verim oranı farklı sonuçlar verebilir.