SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Leasing, Faktöring ve Forfaiting Konu Anlatımı

Leasing, faktöring ve forfaiting, yatırımların ve ticari faaliyetlerin finansmanında kullanılan alternatif yöntemlerdir.

Kaynak, duran varlık yatırımlarının yüksek maliyeti ve klasik borç ile özkaynak kaynaklarının kısıtlılığı nedeniyle işletmelerin yeni finansman araçlarına yöneldiğini anlatır.

Bu üç yöntem aynı başlık altında incelense de finansal ihtiyaçları farklıdır.

Leasing, yatırım malının kullanım hakkını finanse eder.

Faktöring, vadeli satıştan doğan kısa vadeli alacakları nakde çevirir.

Forfaiting ise özellikle vadeli ihracat alacaklarını, rücu hakkı olmadan satın alma yoluyla ihracatçıya nakit sağlar.

Leasing, kiralama anlamına gelir; finansal anlamda bir varlığın kullanımının belirli bir süre ve bedel karşılığında kiracıya devredildiği sözleşmedir.

Kiralayan varlığın sahibi, kiracı ise kullanıcısıdır.

İşletme açısından önemli olan her zaman varlığın mülkiyetine sahip olmak değil, faaliyet için gerekli varlığı kullanabilmektir.

Bu nedenle leasing, büyük sermaye birikimi gerektirmeden yatırım yapma olanağı sunar.

Özellikle orta ve uzun vadeli finansman seçeneklerini çeşitlendirir ve borç finansmanının ikamesi gibi çalışır.

Leasing ile taksitli satın alma arasındaki fark mülkiyet üzerinden anlaşılır.

Taksitli satın almada varlığı kullanan taraf, sözleşme koşullarını yerine getirdiği sürece varlığın sahibi konumundadır; varlık bilançosunda görünür ve amortisman gibi giderler onun tarafından ayrılır.

Leasingde ise kiralanan varlığın mülkiyeti kiralayanda kalır, kiracı kullanım hakkını elde eder.

Kaynağa göre varlık kiralayanın bilançosunda görünür, kiracı ödediği leasing bedellerini gelir tablosunda giderleştirir.

Bu ayrım leasingi sadece ödeme kolaylığı değil, varlık mülkiyeti ve bilanço etkisi bakımından da farklı bir finansman tekniği haline getirir.

Leasing sürecinde kiracı ihtiyacı olan yatırım malını belirler, kiralama şirketine başvurur ve taraflar sözleşme imzalar.

Kiralayan varlığı satıcıdan satın alır, kiracıya kullandırır ve kiracı sözleşmede belirlenen dönemlerde kira ödemelerini yapar.

İşlemin temel unsurları kiralayan, kiracı, kiralamaya konu varlık, satıcı, leasing süresi, leasing ödemeleri ve vade sonunda tanınan haklardır.

Konu varlıklar küçük cihazlardan ulaşım araçlarına, makinelerden gayrimenkullere kadar geniş bir yelpazede olabilir.

Ancak fikri ve sınai hakların sözleşmeye konu olmasına ilişkin yasal sınırlamalar da kaynakta belirtilir.

Leasing ödemelerinin büyüklüğü, varlığın değeri, uygulanan faiz oranı, anlaşma süresi, kiracının kredibilitesi, vade sonundaki beklenen değer ve satın alma veya iade opsiyonu gibi faktörlere bağlıdır.

Ödemeler sabit veya değişken olabilir; mevsimsel faaliyet gösteren işletmelerde özel ödeme dönemleri belirlenebilir.

Vade sonunda kiracıya varlığı satın alma, iade etme, daha düşük bedelle leasingi yenileme veya satış kârından pay alma gibi haklar tanınabilir.

Bu yapı, leasingin nakit akışına uyarlanabilir bir finansman yöntemi olmasını sağlar.

Leasing türleri içinde finansal kiralama ve faaliyet kiralaması temel ayrımdır.

Finansal kiralamada yatırım malının mülkiyeti kiralama şirketinde kalır, kullanım hakkı kiracıya verilir ve sözleşme sonunda mülkiyetin sembolik veya belirlenmiş bir bedelle kiracıya geçmesi mümkün olabilir.

Faaliyet kiralaması ise daha kısa süreli olup, kira süresi varlığın ekonomik ömründen daha kısadır; ödemeler varlığın tüm maliyetini karşılamayabilir ve bakım onarım gibi yükümlülükler çoğu kez kiralayanda kalır.

Kaynak ayrıca kaldıraçlı leasing, dolaylı ve dolaysız leasing, brüt ve net leasing, satıp geri kiralama, açık ve kapalı uçlu leasing gibi türleri ayırt eder.

Bu türler bakım masraflarının kimde kaldığı, varlığın vade sonu değer riskini kimin taşıdığı ve finansmanın kaç taraflı kurulduğu gibi noktalarda farklılaşır.

Leasingin yararları taraflara göre değişir.

Kiracı açısından orta ve uzun vadeli finansman sağlanması, yatırım için yüksek oranda finansman olanağı, teminat ihtiyacının banka kredisine göre daha esnek olması ve ödemelerin nakit akışına göre düzenlenebilmesi önemlidir.

Kiracı varlığı satın almak yerine kullanım hakkını elde ettiğinde kaynaklarını başka alanlarda kullanabilir ve likiditesini koruyabilir.

Kiralayan açısından ise mülkiyetin kendisinde kalması işlemin riskini azaltır; düzenli kira ödemeleri izlenebilir nakit akışı yaratır.

Bu nedenle leasing, hem finansman hem teminat yapısı açısından iki taraflı fayda üreten bir sözleşme olarak düşünülmelidir.

Faktöring, vadeli satış yapan işletmelerin kısa vadeli alacaklarını faktoring şirketine devrederek finansman sağlamasıdır.

Satıcı, mal veya hizmet satışından doğmuş ya da doğacak alacağını faktoring şirketine temlik eder; faktoring şirketi belirli komisyon veya faktör ücreti karşılığında satıcıya ön ödeme yapar, alacağın tahsilatıyla ilgilenir ve bazı türlerde borçlunun ödeyememe riskini üstlenir.

Bu nedenle faktöring yalnız kredi değildir; finansman, hizmet ve teminat fonksiyonlarını birlikte veya ayrı ayrı içerebilir.

Faktöring işleminde genellikle üç taraf vardır: alacağını devreden müşteri, vadeli mal veya hizmet alan borçlu ve hizmeti sağlayan faktoring şirketi.

Finansman fonksiyonu, satıcının alacağın önemli bir bölümünü vade beklemeden tahsil etmesini sağlar; kaynakta ön ödeme oranının genellikle alacak tutarının büyük kısmı olarak uygulandığı belirtilir.

Hizmet fonksiyonu, alacak kayıtlarının tutulması, tahsilat ve piyasa istihbaratı gibi işleri kapsar.

Teminat fonksiyonu ise borçlunun ödeyememe riskinin faktoring şirketi tarafından üstlenilmesidir.

Gerçek faktöring tüm bu fonksiyonları içerirken, gerçek olmayan faktöringde ödememe riski faktoring şirketine geçmez.

Açık faktöringde borçlu devirden haberdardır; örtülü faktöringde değildir.

Uluslararası faktöringde ihracatçı ve ithalatçı taraflar farklı ülkelerde bulunabilir.

Faktöringin işletme sermayesiyle bağlantısı güçlüdür.

Vadeli satış yapan şirket, alacaklarının tahsilini beklerken üretim, stok ve yeni satış finansmanı için nakde ihtiyaç duyar.

Faktöring bu bekleme süresini kısaltır ve alacağı vadesinden önce kullanılabilir fona dönüştürür.

Eğer faktoring şirketi tahsil edilememe riskini de üstleniyorsa satıcı, müşteri temerrüdüne karşı korunur.

Buna karşılık hizmet bedeli ve komisyon maliyeti vardır.

Bu nedenle faktöring kararı, erken nakdin sağlayacağı finansman yararı ile faktoring maliyetinin karşılaştırılmasıyla değerlendirilmelidir.

Forfaiting, vadeli ihracattan doğan ve belirli ödeme planına bağlanan alacakların, önceki alacak sahibine rücu hakkı olmaksızın banka veya uzman finans kuruluşu tarafından satın alınmasıdır.

Forfaiter alacağı satın aldığında tahsil edilememe riskini üstlenir; ihracatçı ise vade beklemeden nakit elde eder ve alacak riskini devreder.