SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Sermaye Maliyeti Konu Anlatımı

Sermaye maliyeti, şirketin kaynak kullanmasının ekonomik bedelini ifade eder.

Şirket yatırım yapmak, faaliyetlerini sürdürmek veya büyümek için borç ve özsermaye gibi kaynaklardan yararlanır.

Bu kaynakların hiçbiri maliyetsiz değildir.

Borç verenler faiz ve anapara geri ödemesi bekler; ortaklar ise üstlendikleri riske karşı kâr payı ve sermaye kazancı talep eder.

Bu nedenle sermaye maliyeti, şirkete fon sağlayanların beklediği getiri oranlarının şirket açısından maliyet olarak okunmasıdır.

Finansal yönetimde bu kavramın önemi, yatırımın yaratacağı getirinin hangi eşikle karşılaştırılacağını göstermesinden gelir.

Bir yatırım projesi ancak sermaye maliyetinin üzerinde getiri sağladığında değer yaratır.

Çünkü sermaye maliyeti, o fonların benzer risk düzeyindeki alternatif kullanımında beklenen getiriyi temsil eder.

Eğer şirket bir projeden yüzde on getiri bekliyor, fakat bu projenin finansmanında kullanılan kaynakların maliyeti yüzde on beş ise proje muhasebe açısından kâr üretiyor gibi görünse bile ekonomik olarak değer azaltabilir.

Tersi durumda, getiri sermaye maliyetini aşıyorsa şirketin net bugünkü değeri artar.

Bu nedenle sermaye maliyeti yatırım fırsatlarının değerlemesinde, firma değerinin belirlenmesinde, finansal performansın değerlendirilmesinde ve sermaye yapısı kararlarında kullanılır.

Borcun maliyeti, şirketin borç finansmanı için katlandığı faiz maliyetidir.

Şirket banka kredisi kullanabilir ya da tahvil ihraç edebilir.

Tahvil örneğinde borcun maliyeti, tahvilin bugünkü piyasa fiyatını gelecekteki kupon ödemeleri ve vade sonundaki anapara ödemesiyle eşitleyen getiri oranı olarak bulunur.

Bu oran vadeye kadar verim mantığıyla hesaplanır.

Tahvil nominal değerinden farklı bir fiyattan işlem görüyorsa borcun maliyeti kupon faiz oranına eşit olmayabilir.

Örneğin tahvil primli satılıyorsa yatırımcının elde edeceği getiri kupon oranından düşük, iskontolu satılıyorsa yüksek olabilir.

Bu yüzden borç maliyetinde piyasa değeri ve nakit akışlarının zamanlaması dikkate alınır.

Borcun finansal açıdan önemli özelliği vergi etkisidir.

Kredi faizi veya tahvil faizi, şirket açısından vergiden düşülebilir gider niteliği taşır.

Bu durum borcun gerçek maliyetini azaltır.

Vergi sonrası borç maliyeti, vergi öncesi borç maliyetinin bir eksi vergi oranıyla çarpılmasıyla hesaplanır.

Örneğin vergi öncesi borç maliyeti yüzde on iki ve vergi oranı yüzde yirmi ise vergi sonrası maliyet yüzde dokuz virgül altı olur.

Bu hesap, şirketin borçlanmadan sağladığı vergi kalkanını gösterir.

Sermaye maliyeti hesaplanırken borcun vergi sonrası maliyetinin kullanılması bu nedenle gerekir.

Özsermaye maliyeti, şirkete özsermaye sağlayan ortakların talep ettiği getiri oranıdır.

Ortaklar borç verenlerden daha riskli konumdadır çünkü şirketin nakit akışları üzerinde son sırada hak sahibidirler.

Borç verenlerin faiz ve anapara alacağı sözleşmeyle belirlenmişken, ortakların kâr payı ve sermaye kazancı belirsizdir.

Ayrıca ortaklara ödenen kâr payı borç faizi gibi vergiden düşülemez; bu nedenle özsermaye finansmanı borç gibi vergi avantajı sağlamaz.

Bu özellikler özsermaye maliyetinin genellikle borç maliyetinden yüksek olmasına yol açar.

Özsermaye maliyetini tahmin etmek için farklı modeller kullanılabilir.

Kâr payı iskonto yaklaşımında hisse senedinin değeri beklenen kâr paylarıyla ilişkilendirilir.

Kâr paylarının sabit kalacağı varsayılırsa özsermaye maliyeti beklenen kâr payının hisse fiyatına oranı olarak düşünülebilir.

Kâr paylarının sabit bir oranla büyümesi bekleniyorsa beklenen gelecek kâr payı fiyatla ilişkilendirilir ve büyüme oranı eklenir.

Finansal Varlıkları Fiyatlama Modeli ise risksiz faiz oranını, piyasa risk primini ve şirket hissesinin beta katsayısını kullanır.

Bu modelde beta, hissenin piyasa hareketlerine duyarlılığını gösterir; beta yükseldikçe ortakların talep ettiği getiri de artar.

Ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti, şirketin borç ve özsermaye bileşenlerinin birlikte maliyetidir.

Şirketler genellikle yalnızca borçla veya yalnızca özsermayeyle finanse edilmez; kaynak yapıları belirli oranlarda borç ve özsermaye içerir.

Bu durumda her kaynağın bireysel maliyeti, sermaye yapısındaki ağırlığıyla çarpılır ve toplam kaynak maliyeti bulunur.

Hesaplamada borcun ağırlığı, özsermayenin ağırlığı, borcun vergi sonrası maliyeti ve özsermaye maliyeti kullanılır.

Ağırlıkların piyasa değerleriyle belirlenmesi daha anlamlıdır çünkü yatırımcıların bugünkü getiri beklentisi ve şirketin kaynak maliyeti güncel piyasa değerlerine göre oluşur.

Basit bir örnek bu mantığı açıklar.

Bir şirketin piyasa değeriyle kaynaklarının yüzde kırkı borç, yüzde altmışı özsermaye olsun.

Borç maliyeti yüzde on iki, özsermaye maliyeti yüzde yirmi iki ve vergi oranı yüzde yirmi ise borcun vergi sonrası maliyeti yüzde dokuz virgül altıdır.

Borcun ağırlıklı maliyeti yüzde kırk ile yüzde dokuz virgül altının çarpımıdır; özsermayenin ağırlıklı maliyeti ise yüzde altmış ile yüzde yirmi ikinin çarpımıdır.

Bu iki katkı toplandığında ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti yüzde on yediye ulaşır.

Bu oran, aynı risk düzeyindeki yeni yatırımların kabul edilip edilmeyeceğini değerlendirmede kullanılacak temel eşiktir.

Sermaye maliyeti ile sermaye yapısı arasında güçlü bir bağ vardır.

Borç genellikle daha ucuz görünür, ayrıca vergi avantajı sağlar.

Fakat borcun payı arttıkça şirketin finansal riski yükselir ve ortakların talep ettiği getiri artabilir.

Bu nedenle sermaye maliyeti yalnızca formül uygulaması değil, kaynak bileşimi, risk ve piyasa beklentileri arasındaki ilişkinin analizidir.

Finans yöneticisi sermaye maliyetini doğru tahmin etmediğinde değer yaratan projeleri reddedebilir veya değer azaltan projeleri kabul edebilir.

Bu yüzden sermaye maliyeti, finansal yönetimde yatırım kararı ile finansman kararını birbirine bağlayan ana kavramdır.

Sermaye maliyeti hesaplanırken kaynakların gelecekteki hedef bileşimi de dikkate alınmalıdır.

Yeni bir yatırım, şirketin mevcut borç ve özsermaye oranını koruyarak finanse edilecekse ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti bu hedef oranlara göre yorumlanır.

Eğer proje mevcut faaliyetlerle benzer risk taşıyorsa şirketin genel sermaye maliyeti uygun bir ölçüt olabilir.

Ancak projenin riski şirketin ortalama riskinden belirgin biçimde farklıysa aynı oranı otomatik kullanmak yanıltıcı olabilir.

Sermaye maliyeti ayrıca muhasebe kayıtlarındaki tarihi maliyetlerden çok piyasa beklentilerini yansıtır.

Geçmişte düşük faizle alınmış bir borç, yeni fon ihtiyacının bugünkü maliyetini tek başına göstermez.

Bu nedenle finans yöneticisi sermaye maliyetini dönemsel piyasa koşulları, vergi etkisi, kaynak ağırlıkları ve yatırım riskini birlikte değerlendirerek kullanmalıdır.