SPL Finansal Yönetim ve Mali Analiz Finansal Analiz Konu Anlatımı

Finansal analiz, şirketin geçmiş finansal tablolarından hareketle ödeme gücünü, kaynak yapısını, faaliyet etkinliğini, kârlılığını ve geleceğe ilişkin risk sinyallerini değerlendirme sürecidir.

Kaynak, bilançonun belirli bir andaki varlık ve kaynak yapısını gösterdiğini, gelir tablosunun ise dönem performansını yansıttığını belirtir.

Bilanço kâr kalemi üzerinden gelir tablosuna bağlıdır; bu nedenle iki tabloyu birbirinden kopuk okumak doğru değildir.

Varlıkların kalitesi, likiditesi ve bu varlıkların borç ile özsermaye tarafından nasıl finanse edildiği birlikte analiz edilmelidir.

Oran analizi finansal analizin temel araçlarından biridir.

Finansal oran, finansal tablolardaki iki kalem arasındaki matematiksel ilişkidir.

Ancak kaynak özellikle şunu vurgular: oran hesaplamak tek başına amaç değildir.

Mutlak rakamlar oranlara dönüştürüldüğünde daha anlamlı hale gelebilir, fakat asıl değer yorumdadır.

Oranlar genel kabul görmüş ölçütlerle, şirketin geçmiş dönemleriyle ve sektör ortalamaları veya benzer şirketlerle karşılaştırılmalıdır.

Ayrıca stok değerleme yöntemi ve amortisman uygulaması gibi muhasebe tercihleri oranları etkileyebileceğinden, yüzeysel karşılaştırma yanıltıcı olabilir.

Likidite oranları şirketin kısa vadeli borçlarını ödeme gücünü ölçer.

Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara bölünmesiyle bulunur ve kısa vadede paraya dönüşmesi beklenen varlıkların cari yükümlülükleri karşılayıp karşılamadığını gösterir.

Cari oranın birin altında olması net işletme sermayesinin negatif olduğuna ve borç ödeme sorunu yaşanabileceğine işaret eder.

Ancak çok yüksek cari oran da her zaman olumlu değildir; alacak tahsilatında yavaşlama, stoklarda gereksiz birikim veya uzun vadeli fonlarla finanse edilmiş verimsiz dönen varlık yatırımı anlamına gelebilir.

Bu yüzden likiditeyi kârlılıktan bağımsız okumamak gerekir.

Asit test oranı, stokları dönen varlıklardan çıkararak daha tutucu bir likidite ölçümü yapar.

Stoklar henüz satılmamış varlıklar olduğu için alacaklara ve nakde göre paraya dönüşmeleri daha belirsizdir.

Bu oran özellikle stok devir hızı yavaşlayan işletmelerde önemli uyarı verir.

Nakit oran ise kasa, banka ve menkul kıymetler gibi en hazır varlıklarla kısa vadeli borçları karşılaştırır.

Çok kısa vadeli fon sağlayanlar açısından nakit oran daha doğrudan güvenlik göstergesidir.

Ancak nakit fazlasının da fırsat maliyeti olduğu unutulmamalıdır.

Finansal yapı oranları, şirket varlıklarının ne ölçüde borçla finanse edildiğini ve borcun riskini gösterir.

Toplam borçların toplam varlıklara oranı, varlıkların hangi kısmının borç fonlarla karşılandığını ölçer.

Borç oranı arttıkça tasfiye durumunda alacaklılar için güvenlik payı azalır ve şirketin iflas riski yükselir.

Toplam borç özsermaye oranı, her bir liralık özsermayeye karşılık kaç liralık borç kullanıldığını gösterir.

Özsermaye varlık toplamı oranının artması ise daha güçlü bir sermaye tabanı anlamına gelir.

Kısa vadeli borcun toplam borç içindeki payı ve finansal borcun toplam borç içindeki payı arttıkça risk daha da belirginleşir, çünkü kısa vadeli ve finansal borçlar daha yüksek ödeme baskısı doğurur.

Finansal borçların niteliği de yorumda belirleyicidir.

Toplam borç oranı aynı olan iki şirketten finansal borç payı yüksek olan daha riskli olabilir, çünkü finansal borç genellikle faiz ve anapara ödeme yükümlülüğüyle daha maliyetlidir.

Kısa vadeli finansal borcun satışlara oranı, satışların ne kadarının en riskli borç türüyle finanse edildiğini gösterir.

Bu oran yükselirken kârlılık veya faaliyet nakdi aynı hızda artmıyorsa şirket, satış hacmini korumak için giderek daha kırılgan bir finansman yapısına dayanıyor olabilir.

Faiz karşılama oranı, faiz ve vergi öncesi kârın finansman giderlerini kaç kez karşıladığını gösterir.

Faiz ödeyememe durumu yasal takip ve iflas riskini gündeme getirebileceği için bu oran borç verenler açısından önemlidir.

Kaynak, yalnız FVÖK kullanmanın sınırlı olabileceğini de açıklar; faiz nakitle ödendiğinden amortisman gibi nakit çıkışı yaratmayan giderlerin etkisi ayrıca düşünülmelidir.

Bu nokta, kârlılık ile nakit ödeme gücü arasındaki farkı gösterir.

Devir hızları faaliyet etkinliğini ölçer.

Alacak devir hızı ve alacakların ortalama tahsil süresi, şirketin kredili satışlardan doğan alacaklarını ne kadar sürede paraya çevirdiğini gösterir.

Tahsil süresi uzuyorsa satış politikası gevşemiş, müşteri kalitesi düşmüş veya tahsilat süreci zayıflamış olabilir.

Stok devir hızı, stokların dönem içinde kaç kez yenilendiğini; stok elde kalış süresi ise stokların şirkette kaç gün beklediğini gösterir.

Stoklar daha hızlı döndüğünde finansman ihtiyacı azalır.

Ticari borç geri ödeme süresi, satıcı kredilerinin ortalama kaç günde ödendiğini gösterir; sürenin uzaması nakdi elde tutma avantajı sağlayabilir, fakat ödeme güçlüğünün işareti de olabilir.

Analist bu ayrımı araştırmalıdır.

Faaliyet döngüsü, alacak tahsil süresi ile stok elde tutma süresini birleştirir.

Hammadde alımından üretime, satışa ve tahsilata kadar geçen süreyi gösterir.

Ticari borç ödeme süresi de dikkate alındığında nakit dönüşüm süresi bulunur.

Nakit dönüşüm süresinin uzaması şirketin işletme sermayesi ihtiyacını ve kısa vadeli finansman maliyetini artırır.

Sabit varlık devir hızı ve toplam varlık devir hızı ise satışların varlık yatırımlarına göre yeterli olup olmadığını gösterir.

Düşük devir hızı atıl kapasiteye, aşırı yüksek devir hızı ise yetersiz yatırım düzeyine işaret edebilir.

Kârlılık oranları şirket faaliyetlerinin sonucunu ölçer.

Brüt kâr marjı satış maliyetleriyle, faaliyet kâr marjı faaliyet giderleriyle, vergi öncesi ve net kâr marjları ise finansman giderleri ve vergi etkisiyle birlikte değerlendirilir.

Bir marj artarken diğerinin düşmesi mümkündür; örneğin brüt kâr iyileşirken finansman giderlerinin artması net kâr marjını düşürebilir.

Varlık kârlılığı, faaliyet kârının toplam varlıklara oranıdır ve hem kâr marjı hem varlık devir hızı tarafından belirlenir.

Dupont yaklaşımı bu ilişkiyi görünür kılar.

Özsermaye kârlılığı ise ortakların yatırdığı sermayenin getirisini ölçer; borç maliyeti varlık kârlılığının altındaysa kaldıraç olumlu çalışabilir, tersi durumda risk hızla büyür.

Büyüme ve piyasa değeri oranları analize başka bir katman ekler.

Satış büyümesi, özellikle enflasyonist ortamlarda nominal değil reel olarak değerlendirilmelidir.

Kârların reel büyümesi tek başına yetmeyebilir; kâr marjlarının yönüyle birlikte okunmalıdır.

Piyasa değeri oranları ise muhasebe tablolarından doğrudan görülemeyen yatırımcı algısını yansıtır.

Fiyat kazanç oranı, bir birim kâr için kaç birim fiyat ödendiğini gösterir; piyasa değeri defter değeri oranı, piyasanın şirket özsermayesini defter değerinin kaç katı fiyatladığını anlatır.

Bu oranlar büyüme beklentisi ve riskle yakından ilişkilidir.

Finansal analiz oranlarla bitmez.