SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği III-55.1 Konu Anlatımı

Portföy yönetim şirketi, kolektif yatırım kuruluşları sisteminin işletici kurumudur.

Kaynakta ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olan anonim ortaklık olarak tanımlanır.

Kuruluş ve faaliyete geçiş için Kuruldan izin alınması zorunludur.

Bu tanım, şirketin sıradan bir yatırım danışmanı veya aracı kurum gibi görülmemesi gerektiğini gösterir.

Portföy yönetim şirketi, yatırım fonu kurabilir, fon portföylerini yönetebilir, yatırım ortaklıklarının portföy yönetimini üstlenebilir ve bireysel portföy yöneticiliği gibi faaliyetlerde bulunabilir.

Ancak bütün bu faaliyetlerin ortak noktası başkalarına ait varlıkların, belirli bir sözleşme ve mevzuat çerçevesinde, onların menfaatine yönetilmesidir.

Bu nedenle Tebliğ’in odağı hem kurumsal yeterlilik hem de güven ilişkisidir.

Kuruluş şartları ve faaliyet izni, portföy yönetim şirketinin piyasaya girmeden önce yeterli sermaye, organizasyon ve insan kaynağına sahip olmasını sağlamayı amaçlar.

Kaynakta kuruluş başvuruları için gerekli belgelerin Kurula sunulması, esas sözleşmenin mevzuata uygun olması, ticaret unvanı ve işletme adı kullanımında yanıltıcı ifadelerden kaçınılması, faaliyet izni başvurusunda organizasyonun tamamlanması gibi hükümler yer alır.

Kuruluş izni tek başına yeterli değildir; şirketin gerçekten faaliyete başlayabilmesi için faaliyet izni şartlarını da sağlaması gerekir.

Bu aşamalı yapı, kağıt üzerinde kurulan fakat portföy yönetimini yürütecek altyapısı bulunmayan şirketlerin yatırımcı varlıkları üzerinde yetki kullanmasını önler.

Faaliyet şartlarının faaliyet süresince korunması da aynı mantığın devamıdır.

Faaliyetleri sınırlı portföy yönetim şirketleri, Tebliğ’de ayrı esaslara bağlanır.

Bu düzenleme, her şirketin aynı kapsamda faaliyet göstermeyebileceğini kabul eder; ancak sınırlı faaliyet izni, daha gevşek bir sorumluluk anlamına gelmez.

Şirket hangi faaliyetleri yürütüyorsa, o faaliyetlere uygun organizasyon, personel, iç kontrol ve risk yönetimi düzenini kurmalıdır.

Çıkar çatışmasının önlenmesi bu noktada merkezi ilkedir.

Portföy yönetim şirketi birden fazla fonu, yatırım ortaklığını veya bireysel müşteri portföyünü yönetebilir.

Aynı anda farklı müşteriler adına işlem yapan kurumun, bir portföyü diğerinin aleyhine kayırması, kendi menfaatini portföy menfaatinin önüne koyması veya işlem aracılığıyla gizli menfaat sağlaması yatırımcı güvenini zedeler.

Bu yüzden Tebliğ, objektif iyi niyet, basiretli vekil gibi davranma ve portföy lehine hareket etme yükümlülüklerini vurgular.

İç kontrol sistemi, şirketin faaliyetlerinin mevzuata, sözleşmelere, iç düzenlemelere ve portföy sınırlamalarına uygun yürütülmesini izleyen yapıdır.

Kaynakta iç kontrolden sorumlu yönetim kurulu üyesi, iç kontrol elemanı ve görevleri ayrı başlıklarla açıklanır.

Risk yönetim sistemi ise portföylerin maruz kaldığı risklerin tanımlanması, ölçülmesi, izlenmesi ve raporlanması için kurulur.

Risk yönetim biriminin görevleri, yatırım kararlarının yalnız getiri beklentisiyle değil, taşınan risklerin büyüklüğü ve niteliğiyle birlikte değerlendirilmesini sağlar.

Teftiş birimi ve iç kontrol sisteminin gözetimi bu yapıların etkinliğini denetler.

Fon hizmet birimi, değerleme, pay fiyatı hesaplama, muhasebe ve kayıt gibi operasyonel görevlerin doğru yürütülmesi bakımından önemlidir.

Böylece portföy yönetimi yalnız yatırım kararı alma faaliyeti değil, güçlü bir arka ofis ve kontrol sistemi gerektiren kurumsal faaliyettir.

Portföy yönetim şirketlerinin yapamayacağı işler ve dışarıdan hizmet alımına ilişkin esaslar, sorumluluğun devredilemez çekirdeğini gösterir.

Şirket bazı hizmetleri dışarıdan alabilir; ancak hizmet sağlayıcı kullanması kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Dış hizmetin kapsamı, hizmet alan şirketin sorumlulukları, hizmet sağlayıcının yurt dışında olması ve Kurul’un yetkileri ayrı ayrı düzenlenir.

Acil ve beklenmedik durum planı da iş sürekliliği bakımından zorunlu bir unsurdur.

Şirketin sistem arızası, olağanüstü olay veya faaliyete devam edememe hali gibi durumlarda kayıtların korunması, müşterilerin hesaplarına erişimi, zorunlu bildirimlerin yapılması ve gerekirse hesapların başka bir portföy yönetim şirketine devri için iş akış prosedürleri bulunmalıdır.

Bu düzenleme, portföy yönetiminin süreklilik gerektiren bir emanet ilişkisi olduğunu gösterir.

Yöneticiler ve personel için getirilen şartlar, portföy yönetim şirketinin uzmanlık kurumuna dönüşmesini sağlar.

Kaynakta genel şartlar, tecrübe ve lisans şartları, genel müdür, portföy yöneticisi sayısı ve diğer personel ayrı başlıklarla ele alınır.

Portföy yönetiminde yatırım kararları güvenilir gerekçe, bilgi, belge ve analizlere dayanmalıdır; bu belgelerin belirli süreyle saklanması gerekir.

Mesleki özen ve titizlik ilkesi, şirketin yatırım kararı alırken sıradan dikkat ölçüsünden daha yüksek bir profesyonel standarda tabi olduğunu anlatır.

Bağımsızlık ilkesi, kararların müşterinin menfaati yerine şirket içi baskılar veya ilişkili taraf çıkarlarıyla şekillenmesini önlemeye yöneliktir.

Sır saklama yükümlülüğü ise müşteri portföy bilgileri ve işlem stratejileri gibi hassas bilgilerin korunmasını sağlar.

Kolektif portföy yöneticiliği, Tebliğ’in en önemli faaliyet alanıdır.

Kaynakta imzalanan portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde, müşterilere ait portföylerin her müşteri adına maddi menfaat sağlamak üzere vekil sıfatıyla yönetilmesi olarak anlatılır.

Bu faaliyet portföy yönetimini, hukuki işlemleri, muhasebe ve kayıtları, müşteri ilişkilerini, değerleme ve pay fiyatı hesaplamasını, portföylerin mevzuata ve bilgilendirme dokümanlarına uygunluğunun izlenmesini, fon gelir ve giderlerinin hesaplanmasını, katılma payı ihracı ve geri alımını kapsar.

Fon portföyleri ve portföy yönetimini dışarıdan alan yatırım ortaklıklarının portföyleri münhasıran portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilir.

Bu kural, kolektif yatırım kuruluşlarında profesyonel ve lisanslı yönetim standardını güvence altına alır.

Kolektif portföy yöneticiliği ilkeleri, sınavda özellikle kavranması gereken koruma kurallarıdır.

Şirket portföy için yapılan işlemlerden dolayı komisyon, iskonto veya benzeri menfaat sağlıyorsa bunu KAP’ta açıklamalıdır.

Müşteri portföyüne rayiç değerinin üzerinde varlık alınamaz ve portföyden rayiç değerin altında varlık satılamaz.

Portföy varlıkları üzerinde şirket veya üçüncü kişiler lehine hukuki tasarrufta bulunulamaz; müşterinin yazılı talimatı olmadan varlıklar portföy yönetimi amacı dışında devredilemez veya teslim edilemez.

Şirket kendi çıkarı için alım satım yapamaz, birden fazla portföy yönettiğinde objektif iyi niyet kurallarına aykırı biçimde bazı portföyleri diğerleri aleyhine kayıramaz ve önceden belirli getiri garanti edemez.