SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.1 Konu Anlatımı

Yatırım fonu, sermaye piyasasında küçük ve büyük tasarrufları profesyonel portföy yönetimi altında bir araya getiren malvarlığı yapısıdır.

Kaynakta fon, tasarruf sahiplerinden katılma payı karşılığında toplanan para veya diğer varlıklarla, tasarruf sahipleri hesabına, inançlı mülkiyet esaslarına göre, Tebliğ’de belirtilen varlık ve işlemlerden oluşan portföyleri işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından içtüzük ile kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığı olarak tanımlanır.

Bu tanımda üç nokta önemlidir.

Fonun tüzel kişiliği yoktur; portföy yönetim şirketi tarafından kurulur ve yönetilir; yatırımcıların fondaki hakkı katılma payı ile temsil edilir.

Fonun kurucusu, yöneticisi ve portföy saklayıcısının fona ilişkin hesap ve işlemleri Kurul denetimine tabidir.

Böylece fon, yatırımcıdan toplanan varlıkların ayrı bir portföy olarak korunması ve yönetilmesi ilkesine dayanır.

III-52.1 sayılı Tebliğ’in kapsamı yatırım fonlarının kuruluşu, faaliyet kuralları, katılma payları ve bunların ihracı ile kamunun aydınlatılmasına ilişkin esasları içerir.

Ancak borsa yatırım fonları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları bu Tebliğ kapsamı dışında tutulur; onlar ayrı düzenlemelere bağlıdır.

Kaynakta Tebliğ’in getirdiği yapının önemli yönlerinden biri, yatırım fonlarının kurucusu ve yöneticisinin münhasıran portföy yönetim şirketleri olmasıdır.

Fon portföyündeki varlık ve işlemler ise portföy saklama hizmetini yürüten kuruluşlar tarafından saklanır.

Bu ayrım, yönetim fonksiyonu ile saklama fonksiyonunu birbirinden ayırır.

Portföy yönetim şirketi yatırım kararlarını alırken, portföy saklayıcısı varlıkların korunması ve işlemlerin izlenmesi bakımından ayrı bir güvenlik katmanı sağlar.

Şemsiye fon yapısı, Tebliğ’in öğrenilmesi gereken ana kavramıdır.

Şemsiye fon, aynı ana içtüzüğe bağlanan farklı fonların hukuki çatı altında toplandığı üst fon düzenidir.

Yeni yapıda tek bir içtüzük ile şemsiye fon kurulabilir; bu şemsiye fonun altında farklı stratejilere sahip fonlar izahname ve yatırımcı bilgilendirme dokümanı düzenleyerek pay ihraç edebilir.

Bu model, her yatırım stratejisi için baştan ayrı içtüzük hazırlamak yerine, ana bir hukuki çatı altında fon türlerinin kurulmasını kolaylaştırır.

Azami fon tutarı uygulamasının kaldırılmasıyla açık uçlu fon mantığı güçlenir.

Yatırımcı açısından önemli olan, hangi şemsiye fon türü altında hangi stratejiye katıldığını, fonun hangi varlıklara yatırım yapabileceğini ve alım satım kurallarını bilmesidir.

Şemsiye fon türleri, fonun yatırım evrenini adından itibaren gösterir.

Fon toplam değerinin en az yüzde sekseni devamlı olarak borçlanma araçlarına yatırılan fonları kapsayan yapı borçlanma araçları şemsiye fonudur.

Aynı oran yerli veya yabancı ihraççı payları için hisse senedi şemsiye fonunu, altın ve diğer kıymetli madenler ile bunlara dayalı araçlar için kıymetli madenler şemsiye fonunu, diğer fon ve borsa yatırım fonu katılma payları için fon sepeti şemsiye fonunu oluşturur.

Portföyünün tamamı kısa vadeli ve likit para ve sermaye piyasası araçlarından oluşan yapı para piyasası şemsiye fonudur.

Kira sertifikaları, katılma hesapları, ortaklık payları, altın ve Kurulca uygun görülen faize dayalı olmayan araçlardan oluşan yapı katılım şemsiye fonudur.

Bunlara ek olarak değişken, serbest, garantili ve koruma amaçlı şemsiye fon türleri de düzenlenir.

Bu adlandırma yatırımcıya yalnız pazarlama etiketi değil, portföy sınırlaması bilgisi verir.

Fonun malvarlığına ilişkin esaslar, yatırımcının fona koyduğu varlığın kurucu veya yöneticinin malvarlığından ayrı düşünülmesini sağlar.

Fon portföyü, fon hesabına işletilir; fonun varlıkları fon amacı dışında kullanılamaz.

Katılma payı ise yatırımcının fondaki haklarını taşıyan ve fona katılımını gösteren, kayden izlenen sermaye piyasası aracıdır.

Katılma paylarının itibari değeri yoktur.

Fon birim pay değeri, fon toplam değerinin katılma payı sayısına bölünmesiyle bulunur ve alım satıma esas fiyatı oluşturur.

Genel kural, fon birim pay değerinin günlük hesaplanması ve ilan edilmesidir.

Para piyasası fonları ve kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında emirler en son ilan edilen birim pay fiyatı üzerinden gerçekleşirken, diğer fonlarda emirler takip eden ilk hesaplamada bulunacak fiyat üzerinden yerine getirilir.

Olağanüstü durumlarda Kurulca uygun görülmesi halinde pay değeri hesaplanmayabilir veya alım satım durdurulabilir.

Katılma paylarının alım satımı, fonun açık uçlu yapısının yatırımcıya yansıyan yönüdür.

Katılma payı alımı, birim pay değerinin nakden ödenmesiyle; satımı ise payların bilgilendirme dokümanlarında belirlenen esaslara göre fona iade edilerek paraya çevrilmesiyle yapılır.

Günlük alım satım esastır, fakat fon türü ve niteliği dikkate alınarak Kurul istisna getirebilir.

İzahname ve yatırımcı bilgi formunda şartları belirtilmişse giriş ve çıkış komisyonu uygulanabilir; bu komisyonların hangi koşullarda tahsil edileceği kurucunun internet sitesinde ve KAP’ta açıklanır.

Yatırımcı bilgi formu, yatırımcının fonun özelliklerini ve risklerini kısa, anlaşılır ve karşılaştırılabilir biçimde görmesini sağlayan temel belgedir.

Bu yüzden fonlarda kamuyu aydınlatma yalnız izahname yayımlamakla sınırlı değildir; değişikliklerin, giderlerin, fiyatların ve satış esaslarının da izlenebilir olması gerekir.

Fon portföyüne alınacak varlıklar ve ihraççılarına ilişkin sınırlamalar, fonun risk profilini kontrol eder.

Tebliğ, fon portföyüne alınabilecek sermaye piyasası araçlarını, para piyasası işlemlerini, mevduat ve katılma hesaplarını, türev araçları, repo ve ters repo işlemlerini, ödünç işlemlerini ve kolektif yatırım kuruluşu paylarını belirli esaslara bağlar.

Borsada işlem görme esasları, borsa dışında taraf olunan sözleşmelere ilişkin sınırlamalar, vade yapısı, kredi işlemleri ve diğer sınırlamalar fonun strateji dışına çıkmasını önler.

Serbest fonlar gibi bazı fonlar daha geniş yatırım serbestisine sahip olabilir; ancak bunların payları nitelikli yatırımcılara satılır ve KAP sayfasında ilan edilen yatırım stratejileri ve limitleri çerçevesinde hareket edilir.

Garantili ve koruma amaçlı fonlarda ise garanti veya hedeflenen koruma bilgilendirme dokümanlarında açıklanan esaslara dayanır.

Şemsiye fonun ve fonun sona ermesi, devri, dönüştürülmesi, birleştirilmesi veya kurucusunun değiştirilmesi yatırımcının durumunu doğrudan etkilediği için özel hükümlere bağlanır.

Fon toplam giderinin üst sınırının belirlenmesi ve kamuya açıklanması, yatırımcının getiriden düşülecek maliyetleri izlemesini sağlar.

Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu, fon katılma paylarının merkezi bir dağıtım altyapısında alınıp satılmasına hizmet eder ve kaynakta ayrı başlık olarak ele alınır.

Sonuçta III-52.1 sayılı Tebliğ, yatırım fonunu yalnız ortak yatırım havuzu olarak değil; kurucu, yönetici, saklayıcı, şemsiye fon, izahname, yatırımcı bilgi formu, katılma payı değeri, portföy sınırlamaları ve kamuyu aydınlatma yükümlülüklerinden oluşan bütünleşik bir yatırımcı koruma sistemi olarak düzenler.

Fonun unvanı ve bilgilendirme dokümanları, yatırımcının beklentisini yönlendirdiği için ayrıca önemlidir.

Bir fonun adında yer alan varlık türü veya strateji, portföyün fiili içeriğiyle desteklenmelidir; aksi halde yatırımcı fonun riskini yanlış okuyabilir.

Şemsiye fon içtüzüğü ana hukuki çerçeveyi kurarken, izahname fonun özelliklerini, hakları ve riskleri ayrıntılı açıklar.

Yatırımcı bilgi formu ise bu bilgileri daha kısa ve karar vermeye elverişli biçimde sunar.