SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB meslek kuralları, sermaye piyasasında faaliyet gösteren üyelerin yalnızca mevzuata teknik olarak uymasını değil, güvene dayalı bir mesleki davranış standardı içinde çalışmasını hedefler.

TSPB; yatırım hizmet ve faaliyetlerinde bulunmaya yetkili kuruluşlar, payları borsada işlem gören yatırım ortaklıkları ve Kurulca uygun görülen diğer sermaye piyasası kurumlarının üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, yatırım ortaklıkları ve portföy yönetim şirketleri bu çerçevede Birlik üyesi olabilir.

Birliğin amacı üyelerin ortak ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyeti kolaylaştırmak, piyasanın gelişmesine katkı sağlamak ve ilişkilerde dürüstlük ile güveni hakim kılmaktır.

Meslek kurallarının çıkış noktası, sermaye piyasası faaliyetinin güven ilişkisine dayanmasıdır.

Yatırımcı, üyenin teknik bilgisinden, işlem altyapısından ve piyasa erişiminden yararlanır; üye ise bu konumunu müşterinin aleyhine kullanmamakla yükümlüdür.

Kurallar bu nedenle üyelerin müşterileriyle, diğer üyelerle, çalışanlarıyla ve kamu kurumlarıyla ilişkilerini birlikte ele alır.

Üyeler Statüye ve Birlik kararlarına uymak zorundadır.

Kurallara aykırı fiil ve işlemler, olayın niteliğine göre uyarıdan üyelikten sürekli çıkarmaya kadar disiplin yaptırımlarına konu olabilir.

Bu yaptırım çerçevesi, meslek kuralını sadece tavsiye olmaktan çıkarır.

Genel ilkeler, bütün faaliyetlerin üzerine kurulduğu davranış zeminidir.

Dürüst ve adil davranma ilkesi, müşteri çıkarlarını ve piyasa bütünlüğünü gözetmeyi gerektirir.

Bağımsızlık ve tarafsızlık, üyenin kendi çıkarı, başka üye, müşteri veya çalışan etkisiyle kararlarını bozacak teklif ve taleplerden kaçınması anlamına gelir.

Mesleki özen ve titizlik, teknik bilgi birikimini korumayı, gelişmeleri izlemeyi ve basiretli davranmayı ifade eder.

Saydamlık ilkesi, tarafların ve yetkili kurumların tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirilmesini gerektirir.

Kaynakların etkin kullanımı, işletme sürekliliği ve müşteri hakları için maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların yeterli tutulmasını kapsar.

Müşteriyi tanıma kuralı, yatırımcı korumasının başlangıç noktasıdır.

Üye, iş ilişkisi kurulmadan önce kimlik bilgilerini alır ve faaliyetleri yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür.

Müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihi hakkında bilgi edinir; gerekli standart testleri uygular ve bu bilgileri güncel tutar.

Bir ürün veya hizmet müşteriye uygun görünmüyorsa müşteri uyarılır.

Müşteri gerekli bilgileri vermek istemezse veya eksik bilgi verirse, hangi ürün ve hizmetlerin uygun olduğunun belirlenemeyeceği kendisine açıklanır.

Böylece üye, yalnızca emir alan bir aracı değil, uygunluk sürecini işleten sorumlu kurum olur.

Müşteri talimatlarına uyma ilkesi, üyenin çerçeve sözleşme sınırları içinde müşterinin açık ve anlaşılır talimatlarına göre hareket etmesini gerektirir.

Ancak talimata uyma, müşterinin çıkarını koruma amacından kopuk biçimde düşünülmez.

Üye, müşterinin genel yatırım tercihlerini, portföy durumunu, kişisel ihtiyaçlarını ve standart test sonuçlarını dikkate alır.

Müşteriye ait sermaye piyasası araçları veya nakit üzerinde hak ve yetki olmadan kendisi ya da üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bu yasak, müşteri varlığının üye tarafından kendi malvarlığı gibi kullanılmasını engelleyen temel güven kuralıdır.

Bilgi verme yükümlülüğü, yatırım kararının sağlıklı oluşması için gereklidir.

Üye, sunduğu hizmetler, işlemlerden doğan ücretler, komisyonlar, masraflar, karşılıklı yükümlülükler ve yükümlülük ihlallerinin sonuçları hakkında müşteriyi doğru, eksiksiz ve zamanında bilgilendirir.

Hizmet başlamadan önce ve hizmet sırasında bilgi verme devam eder.

Sermaye piyasası araçları, sektör, üye ve sunulan hizmetlere ilişkin bilgiler güvenilir belge, rapor ve analizlere dayanmalıdır.

Kesin bilgiler ile yoruma dayalı değerlendirmeler ayrılmalı, kaynaklar gösterilmeli ve garanti izlenimi veren ifadelerden kaçınılmalıdır.

Her yatırımcının bilgiye adil erişim hakkı olduğu için, kamuya açık olmayan bilgiyle belirli yatırımcıya avantaj sağlanamaz.

Çıkar çatışmaları üye ile müşteri arasında veya müşteriler arasında ortaya çıkabilir.

Üye öncelikle bu çatışmaları önlemek için çaba gösterir.

Önlenemeyen durumda müşterinin menfaatini gözetir ve durumu müşteriye bildirir.

Müşteriler arasında çatışma varsa adil ve tarafsız davranır.

Sır saklama ilkesi de bu güven ilişkisini tamamlar: müşteri kimlik bilgileri ve faaliyet nedeniyle öğrenilen bilgiler, kanunen yetkili merciler dışında açıklanamaz ve üye ya da başkası yararına kullanılamaz.

Bu iki kural birlikte, üyenin bilgi üstünlüğünü kötüye kullanmasını önlemeye yöneliktir.

İlan, reklam ve promosyon kuralları haksız rekabet ile yanıltıcı pazarlamayı sınırlar.

Üye sunduğu hizmetleri tanıtırken dürüst ve gerçekçi olmalı, yatırımcının bilgi eksikliğini istismar eden, abartılı, küçük düşürücü veya yanlış yönlendirici ifadeler kullanmamalıdır.

Mutlak getiri veya zarara karşı garanti taahhüdü verilemez.

Diğer üyelerin ürün ve hizmetlerini kötüleyen, bir üyenin diğerinden daha güvenli olduğu izlenimini yaratan anlatımlardan kaçınılır.

Promosyonlar yatırımcı haklarını zedelememeli, komisyon iadesi gibi uygulamalarda yatırımcı aleyhine sonuç doğurmamalı ve kampanya maliyetleri yatırımcı hesabına yansıtılmamalıdır.

Diğer üyelerle ilişkilerde mesleki dayanışma ve haksız rekabetten kaçınma esastır.

Üyeler, piyasanın sağlıklı gelişmesi ve finansal suçların önlenmesi için sır kapsamında olmayan bilgileri Birlik bünyesindeki çalışmalara uygun şekilde sağlar.

Başka bir üyenin ticari itibarını zedeleyici açıklamalar, müşteri kazanmak için yanıltıcı beyanlar, kamuya açıklanmamış bilgilerle işlem yapılması, piyasa dolandırıcılığı veya piyasa bozucu eylemlere imkan tanınması meslek kurallarına aykırıdır.

Çalışanlarla ilişkilerde mesleki yeterlilik, lisans, etik kurallara bağlılık, eğitim ve kariyer gelişimi öne çıkar.

Üye, kendi kurum içi etik kurallarını belirler, çalışanlardan bunlara uyacağına dair taahhüt alır ve Birlik ile kamu kurumlarına karşı dürüst, saydam, doğru ve zamanında bilgi verme yükümlülüğünü sürdürür.

Çalışanların müşteriyle ilişkileri de kurumsal güvenin parçasıdır.

Üye çalışanları, kurumun bilgisi dahilinde olsa bile müşterilerle borç, alacak, kefalet veya birinci derece akrabalar dışında müşterek hesap gibi etik ilkelere aykırı kişisel ilişkilere girmemelidir.

Müşterilerden teamülleri aşan hediyeler alınmaması, konumun kişisel çıkar için kullanılmaması ve portföy yönetimi faaliyeti dışında müşteri adına emir verme, belge imzalama, nakit veya menkul kıymet çekme gibi işlemleri içeren vekaletnamelerle hareket edilmemesi gerekir.

Çalışan kendi hesabına işlem yapacaksa kurumun koyduğu kurallara uyar ve gerekli bilgilendirmeyi yapar.

Başka bir üyenin çalışanı hesap açtığında bu bilginin ilgili üyeye bildirilmesi, personel işlemlerinin saklı bir çıkar çatışmasına dönüşmesini önleyen pratik bir kontroldür.