Getiri, fiyat değişimi ile temettü veya faiz gibi dönemsel gelirin yatırım değerine oranlanan toplam etkisidir. Tek dönem için elde tutma getirisi; çok dönem için kümülatif, aritmetik ve geometrik getiri kullanılır. Nakit giriş-çıkışlarının tutarı ve zamanını hesaba katan para ağırlıklı getiri yatırımcının deneyimini, dış nakit akışlarının etkisini ayıklayıp alt dönem getirilerini bileşikleyen zaman ağırlıklı getiri ise portföy yönetiminin performansını ölçmeye daha uygundur. Farklı uzunluktaki dönemler yıllıklandırılmış getiriyle karşılaştırılır. Risk, gerçekleşen getirinin beklenenden sapmasıdır; varyans, standart sapma ve aşağı yönlü semivaryansla ölçülür. Portföy riski yalnız varlıkların tekil risklerine değil kovaryans ve korelasyonlarına da bağlıdır. Bu nedenle getiri yöntemi nakit akışına ve ölçüm amacına göre seçilmeli, performans üstlenilen riskle birlikte okunmalıdır.
SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Getiri ve Risk Konu Anlatımı
Getiri ve Risk konusunun özeti ve anlatımı — SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
SPL konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
SPL ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Getirinin bileşenleri
Finansal varlığın getirisi iki kaynaktan doğar: fiyat artışı veya azalışından kaynaklanan sermaye kazancı ya da kaybı ile temettü ve faiz gibi dönemsel gelir.
Başlangıç fiyatı P0, dönem sonu fiyatı P1, dönem içinde alınan gelir D1 ise elde tutma getirisi R = (P1 − P0 + D1) / P0 biçiminde hesaplanır.
Örneğin 100 TL'ye alınan bir pay dönem sonunda 110 TL olmuş ve 4 TL temettü ödemişse getiri (110 − 100 + 4) / 100 = 0,14, yani %14'tür.
Bunun 10 puanı sermaye kazancından, 4 puanı temettü veriminden gelir.
Dönem uzunluğu ayrıca belirtilmelidir; bir aylık %4 ile bir yıllık %4 aynı performans değildir.
Çok dönemli getiri
Ardışık dönem getirileri toplanmaz, bileşiklenir.
Toplam getiri (1 + R1) × (1 + R2) × ... × (1 + Rn) − 1 olur.
İlk yıl %20, ikinci yıl −%10 getiri elde edilmişse iki yıllık toplam getiri 1,20 × 0,90 − 1 = 0,08, yani %8'dir.
Aynı dönemler için aritmetik ortalama (%20 − %10) / 2 = %5 olur.
Aritmetik ortalama tek bir gelecek dönemin ortalama getirisini tahmin etmekte kullanılabilir; yatırımın gerçekleşmiş bileşik büyüme hızını göstermez.
Geometrik ortalama ise √1,08 − 1 ile yaklaşık %3,92'dir ve iki yılda %8 toplam büyümeyle tutarlıdır.
Getiriler değiştikçe geometrik ortalama aritmetik ortalamadan düşük kalır; bu fark oynaklığın bileşik değer üzerindeki etkisini gösterir.
Para ağırlıklı ve zaman ağırlıklı getiri
Para ağırlıklı getiri, yatırım hesabına giren veya hesaptan çıkan nakdin tutarını ve zamanını dikkate alan iç verim oranıdır.
Büyük bir para yatırıldıktan sonra yaşanan dönem, sonuç üzerinde daha fazla ağırlık taşır.
Bu nedenle ölçü, yatırımcının kendi para deneyimini değerlendirmek için uygundur; ancak yatırımcının yöneticiden bağımsız yatırma ve çekme kararlarından etkilenir.
Zaman ağırlıklı getiri, her dış nakit akışında ölçüm dönemini alt dönemlere ayırır, her alt dönemin getirisini hesaplar ve bunları bileşikler.
Nakit akışının büyüklüğünü performans hesabından ayırdığı için yatırım yöneticilerini karşılaştırmada daha uygundur.
Örneğin portföy önce %10 yükselmiş, sonra yatırımcı büyük bir ek para yatırmış ve ikinci alt dönemde portföy %10 düşmüşse zaman ağırlıklı toplam getiri 1,10 × 0,90 − 1 = −%1 olur.
Para ağırlıklı sonuç ise daha büyük sermayenin bulunduğu ikinci döneme daha duyarlıdır.
Ölçüm amacı yöntemi belirler: “Benim yatırdığım para hangi iç verimi sağladı?” sorusu para ağırlıklı; “Yöneticinin nakit akışlarından arındırılmış yatırım kararları nasıl performans gösterdi?” sorusu zaman ağırlıklı getiriyi gerektirir.
Yıllıklandırılmış getiri
Farklı uzunluktaki yatırımlar ancak ortak döneme çevrilerek karşılaştırılabilir. T yıllık toplam getiri Rtoplam ise yıllık bileşik getiri (1 + Rtoplam)^(1/T) − 1 olur.
İki yılda %8 toplam getiri için yıllıklandırılmış sonuç yaklaşık %3,92'dir.
Yıllıklandırma gerçekleşmiş kısa dönem getirisini yıllık eşdeğere çevirir; aynı performansın gelecekte süreceğini garanti etmez.
Özellikle kısa ve oynak dönemleri basitçe on ikiyle veya 365'le çarpmak bileşik etkiyi yanlış gösterebilir.
Beklenen getiri ve risk
Geleceğe ilişkin senaryolar varsa beklenen getiri, her olası getirinin olasılığıyla çarpılıp toplanmasıdır: E(R) = Σ p × R.
Bu değer gerçekleşmesi kesin bir getiri değil, olasılık dağılımının merkezidir.
Risk, gerçekleşen getirinin bu merkezden sapabilmesidir.
Başlıca ölçüler şunlardır:
- Varyans, sapmaların karelerinin olasılıklarla ağırlıklı ortalamasıdır.
- Standart sapma, varyansın kareköküdür ve getiriyle aynı birimde yorumlanır.
- Semivaryans, yalnız hedefin veya ortalamanın altındaki sapmalara odaklanarak aşağı yönlü riski ölçer.
- Çarpıklık ve basıklık, dağılım normal değilse ortalama ve standart sapmanın göstermediği kuyruk yapısını açıklar.
- Likidite, varlığın önemli fiyat kaybı olmadan ne kadar kolay nakde çevrilebildiğini gösteren ayrı bir risk boyutudur.
Standart sapması yüksek varlıkta sonuçlar beklenen değer çevresinde daha geniş yayılır.
Fakat yatırımcı yalnız oynaklığa değil, kaybın yönüne, büyüklüğüne, likiditeye ve dağılımın uçlarına da bakmalıdır.
Portföyde kovaryans ve korelasyon
Portföyün beklenen getirisi, varlıkların beklenen getirilerinin portföy ağırlıklarıyla toplamıdır.
Risk ise tekil standart sapmaların basit ortalaması değildir; varlıkların birlikte nasıl hareket ettiği belirleyicidir.
Kovaryans birlikte hareketin yönünü, korelasyon ise bu ilişkiyi −1 ile +1 arasında standartlaştırılmış olarak gösterir.
Eşit ağırlıklı iki varlığın standart sapmaları %10 ve korelasyonları sıfırsa portföy standart sapması √(0,5² × 0,10² + 0,5² × 0,10²) ile yaklaşık %7,07 olur.
Aynı tekil risklere rağmen tam pozitif korelasyonda sonuç %10'a çıkar.
Korelasyon düştükçe aynı beklenen getiri düzeyinde portföy riski azalabilir; çeşitlendirmenin kaynağı budur.
Çeşitlendirme varlığa özgü riski azaltır, bütün piyasanın birlikte etkilendiği sistematik riski tamamen ortadan kaldırmaz.
Risk-getiri dengesi
Yatırımcı daha yüksek belirsizliği üstlenmek için risksiz getiri üzerinde bir risk primi talep eder.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Getiri ve Risk anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Getiri ve Risk konusu SPL Türev Araçlar düzeyindeki Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- TemettüŞirketlerin dönem karından ortaklarına dağıttığı pay alma hakkıdır. Nakit veya pay olarak dağıtılabilir. Halka açık şirketlerde kar dağıtım politikası KAP üzerinden kamuya açıklanır.
- LikiditeBir varlığın fiyatında önemli bir değişiklik olmadan hızlıca nakde dönüştürülebilme kolaylığıdır. İşlem hacmi yüksek menkul kıymetler daha likit kabul edilir.
- Standart SapmaVerilerin ortalamadan ne kadar saptığını ölçen istatistiksel göstergedir. Finans alanında bir varlığın getiri dağılımının riskini ölçmek için kullanılır. Yüksek standart sapma yüksek risk anlamına gelir.
- Risk PrimiYatırımcının risksiz getiri oranının üzerinde riskli bir varlıktan talep ettiği ek getiri oranıdır. Piyasa risk primi CAPM modelinde kullanılır.
- Korelasyonİki değişken arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü -1 ile +1 arasında ölçen istatistiksel göstergedir. Portföy çeşitlendirmesinde düşük korelasyonlu varlıklar tercih edilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
Sık Sorulan Sorular
Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 10 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
SPL soru çözme rehberi