SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Portföy Performans Ölçüm Teknikleri Konu Anlatımı

Portföy performans ölçümü, yatırım kararlarının sonucunu değerlendirme sürecidir.

Bir portföyün yalnız yüksek getiri sağlaması tek başına başarılı olduğu anlamına gelmez; aynı getiri daha düşük riskle elde edilebiliyorsa daha iyi bir performanstan söz edilir.

Bu nedenle performans analizi, portföyün ne kadar kazandırdığını, bu kazancın neden oluştuğunu ve gelecekte nasıl artırılabileceğini birlikte sorgular.

Portföy yönetim sürecinin son aşaması olan bu değerlendirme, yatırımcının portföy yöneticisinin becerisini, stratejinin uygunluğunu ve üstlenilen riskin karşılığını anlamasını sağlar.

Performans ölçümünde ilk konu getirinin doğru hesaplanmasıdır.

Portföy değeri dönem içinde fiyat değişimleri, faiz, kâr payı ve benzeri gelirlerle değişir; ayrıca yatırımcı portföye para koyabilir veya portföyden para çekebilir.

Hangi getiri yönteminin seçileceği, nakit akışlarının kimin kontrolünde olduğuna bağlıdır.

Halka açık yatırım fonlarında yatırımcılar istedikleri zaman giriş çıkış yapabildiği için fon yöneticisinin bu akışlar üzerinde kontrolü yoktur.

Bu durumda yöneticinin başarısını adil ölçmek için nakit akışı etkisini dışlayan zaman ağırlıklı getiri kullanılır.

Özel sermaye gibi giriş çıkış zamanlamasının yönetici tarafından belirlendiği yapılarda ise para ağırlıklı getiri, yani iç verim oranı daha uygundur.

Getirinin brüt mü net mi ele alınacağı da ölçüm amacına bağlıdır.

Portföy yöneticisinin performansı değerlendiriliyorsa, yöneticinin kontrol edebildiği maliyetlerin etkisi dikkate alınmalıdır.

Alım satım komisyonları ve yönetim ücreti, yöneticinin stratejisi ve tercihleriyle ilişkilidir; bu nedenle performans hesabında brüt getiriden düşülmeleri yerindedir.

Saklama, denetim ve yasal giderler gibi idari maliyetler ise çoğu zaman yöneticinin doğrudan kontrolü dışındadır.

Yatırımcı açısından bakıldığında ise önemli olan tüm giderlerden sonra elde edilen net getiridir.

Bu ayrım, sınavda performans ölçümünün kimin bakış açısından yapıldığını okumayı gerektirir.

Riske göre düzeltilmiş performansın temel gerekçesi, yatırımcıların riskten kaçınan davranış sergilediği varsayımıdır.

Aynı getiriyi sağlayan iki portföyden daha düşük risk taşıyan portföy daha başarılı kabul edilir.

Portföy performansı mutlak analiz ve göreceli analiz olarak iki çerçevede incelenebilir.

Mutlak analiz, portföyün kendi toplam getirisi ve riski üzerinden yapılır.

Göreceli analiz ise portföyün uygun bir referans portföy veya endekse göre nasıl performans gösterdiğini araştırır.

Bu ayrım, Sharpe ve Treynor gibi oranların neden tek başına bütün hikâyeyi anlatmadığını açıklar.

Sharpe ölçütü, risksiz faiz oranını aşan portföy getirisini portföyün standart sapmasına böler.

Standart sapma toplam riski temsil ettiği için Sharpe, iyi çeşitlendirilmemiş portföylerde de toplam dalgalanmayı cezalandırır.

Sharpe değeri yüksek olan portföy, üstlendiği toplam risk başına daha yüksek artık getiri sağlamıştır.

Ancak Sharpe ölçütü getirilerin normal dağıldığı varsayımına dayanır ve asimetrik, kalın kuyruklu getiri profillerinde yanıltıcı olabilir.

Ayrıca portföy getirisi risksiz faizin altındaysa oran negatifleşir ve sıralama yapmak sorunlu hale gelir.

Bu nedenle Sharpe en yararlı halini pozitif artık getiri üreten ve toplam risk karşılaştırması yapılacak portföylerde gösterir.

Treynor ölçütü, artık getiriyi portföy betasına böler ve sistematik riski esas alır.

Beta, portföyün piyasa hareketlerine duyarlılığını gösterdiği için Treynor özellikle iyi çeşitlendirilmiş portföylerin karşılaştırılmasında anlamlıdır.

İyi çeşitlendirilmiş bir portföyde şirket veya varlığa özgü risklerin büyük bölümü azaltıldığı için yatırımcı açısından asıl risk piyasa riskidir.

Buna karşılık kötü çeşitlendirilmiş portföylerde standart sapma yüksek kalabilir; bu durumda Sharpe ile Treynor farklı sıralamalar verebilir.

Sınav açısından kilit nokta şudur: toplam risk dikkate alınacaksa Sharpe, sistematik risk dikkate alınacaksa Treynor daha uygun ölçüdür.

M2 ölçütü, Sharpe mantığını yatırımcıların daha kolay yorumlayabileceği bir yüzde getiri formatına çevirir.

Portföyün Sharpe oranı piyasa riskiyle birleştirilir ve risksiz faiz eklenerek portföy, piyasa risk düzeyine normalize edilmiş gibi değerlendirilir.

Böylece farklı risk seviyesindeki portföylerin performansı aynı risk düzeyine getirilerek karşılaştırılabilir.

M2’nin avantajı, oran yerine yüzdesel getiri dili kullanmasıdır.

Bir portföyün M2 değeri piyasa getirisinden yüksekse, piyasa riskine ayarlanmış durumda daha iyi performans gösterdiği sonucuna varılır.

Bu yaklaşım, Sharpe oranının ekonomik anlamını daha görünür hale getirir.

Sortino ölçütü, standart sapmanın hem olumlu hem olumsuz oynaklığı aynı risk gibi görmesine karşı geliştirilmiştir.

Yatırımcı açısından asıl sorun hedef getirinin altındaki sapmalardır; hedefin üzerindeki dalgalanma çoğu zaman riskten çok fırsat olarak algılanabilir.

Sortino bu nedenle aşağı yönlü riski kullanır ve artık getiriyi risksiz faiz yerine yatırımcının hedef getirisine göre hesaplar.

Getiri dağılımı simetrik değilse, özellikle alternatif yatırım fonları, emtia stratejileri veya opsiyon benzeri asimetrik getiri profilleri için Sortino daha anlamlı olabilir.

Bu ölçü, riskin yatırımcı hedefiyle bağlantılı düşünülmesi gerektiğini gösterir.

Farksal getiri ölçüleri, yöneticinin yalnız risk başına getiri üretip üretmediğini değil, modele veya referans ölçüte göre ek değer yaratıp yaratmadığını inceler.

Jensen alfası, portföyün beklenen getirisi ile gerçekleşen getirisi arasındaki farkı sistematik risk üzerinden yorumlar.

Alfa pozitifse portföy yöneticisinin piyasa riskine göre beklenenden yüksek getiri sağladığı düşünülür.

Değerleme ölçütü, alfanın spesifik riske göre ne kadar anlamlı olduğunu değerlendirir.

Bilgi ölçütü ise portföyün referansa göre sağladığı artık getiriyi aktif riske, yani takip hatasına böler.

Aktif yönetimde bilgi ölçütü, alınan referans dışı riskin karşılığında ne kadar ek getiri üretildiğini gösterir.

Performans değerlendirme aşaması, ölçülen sonuçların yatırım amacıyla uyumlu olup olmadığını test eder.

Aktif strateji izleyen portföyde hedef, karşılaştırma ölçütünün üzerinde katma değer üretmektir; pasif stratejide ise hedef endekse yakın seyretmektir.

Bu nedenle aynı aktif risk düzeyi, iki stratejide farklı anlam taşır.

Aktif fon için takip hatası bilinçli bir yönetim tercihi olabilirken, pasif fon için stratejiden sapma sayılabilir.

Ayrıca yüksek alfanın şans mı yoksa beceri mi olduğunu değerlendirmek gerekir.

Alfa zaman içinde kararlıysa ve istatistiksel olarak anlamlıysa yönetici becerisine dayalı olduğu daha güçlü biçimde savunulabilir.

Performans değerlendirmesinin sağlıklı olabilmesi için uygun referans portföy seçimi zorunludur.

Referans portföy, portföyün yatırım stratejisini, varlık evrenini ve risk-getiri tercihini yansıtmalıdır.

Geniş piyasa endeksi her zaman doğru referans değildir; büyüme odaklı veya küçük ölçekli hisse senetlerinden oluşan bir portföy, kendisine uygun stil endeksiyle karşılaştırılmadığında aktif başarı yanlış yorumlanabilir.

Referans portföy açık, yatırım yapılabilir, ölçülebilir, uygun ve değerlendirme öncesinde belirlenmiş olmalıdır.

Sonradan seçilen veya portföyün gerçek stratejisini yansıtmayan ölçüt, performansı olduğundan iyi veya kötü gösterebilir.