SPL Temel Finans Matematiği ve Değerleme Yöntemleri Temel Analiz Konu Anlatımı

Temel analiz, bir hisse senedinin değerini yalnızca geçmiş fiyat hareketlerinden değil, şirketin ekonomik gerçekliğinden türetmeye çalışır.

Her şirket kendine özgü varlık yapısına, borçlanma düzeyine, yönetim anlayışına, organizasyon kabiliyetine, marka gücüne ve maddi olmayan değerlerine sahiptir.

Aynı sektörde yer alan iki şirket bile aynı risk-getiri profiline sahip olmayabilir.

Bu nedenle temel analiz, şirketin gelecekte yaratacağı nakit akışlarını ve kârlılığı etkileyen bütün iç ve dış unsurları sistemli biçimde değerlendirir.

Bu yaklaşımın hedefi, piyasa fiyatının karşılaştırılabileceği makul bir içsel değer tahmini oluşturmaktır.

Temel analiz genellikle yukarıdan aşağıya ilerler.

Önce genel ekonomi incelenir; çünkü şirket değerinin büyük bölümü gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerinden oluşur ve bu nakit akışları makro koşullardan etkilenir.

Gayrisafi yurt içi hasıla büyümesi, istihdam ve işsizlik, enflasyon, faiz oranları, bütçe dengesi, vergi politikası, para arzı ve kredi koşulları şirketlerin satış hacmini, maliyetlerini, finansman giderlerini ve iskonto oranlarını değiştirir.

Ekonominin genişleme veya daralma evresinde olması, aynı şirket için farklı satış büyümesi, marj ve risk primi varsayımlarına yol açabilir.

Bu yüzden değerleme, makro varsayımları açık ve tutarlı olmadan güvenilir kabul edilemez.

Ekonomik döngü analizi temel analizin önemli parçasıdır.

Genişleme döneminde üretim, satışlar, tüketici güveni ve risk iştahı güçlenir; kredi koşulları daha elverişli hale gelebilir.

Geç genişleme evresinde enflasyon baskısı artabilir ve parasal sıkılaşma başlayabilir.

Yavaşlama döneminde finansal koşullar sıkılaşır, risk iştahı azalır ve büyüme hızı düşer.

Resesyonda üretim ve satışlar zayıflar, işsizlik yükselir ve politika otoriteleri destekleyici adımlar atmaya yönelebilir.

Analist, bu evrelerin şirketin gelirleri, maliyetleri ve değerleme çarpanları üzerindeki etkisini ayırt etmelidir.

Makro göstergeler de zamanlama açısından farklı sınıflara ayrılır.

Öncü göstergeler ekonomik aktivitedeki değişimleri daha erken haber verebilir; imalat çalışma saatleri, yeni siparişler, inşaat ruhsatları, hisse senedi endeksleri, para arzı ve kredi hacmi gibi veriler bu amaçla izlenir.

Eşanlı göstergeler ekonominin mevcut durumunu gösterir; sanayi üretimi, kişisel gelir ve satış hacimleri bu gruba girer.

İzleyen göstergeler ise değişime gecikmeli tepki verir; işsizlik süresi veya kredi faizleri gibi veriler örnek gösterilebilir.

Tek bir verinin yanıltıcı olabileceği durumlarda kompozit göstergeler daha dengeli sinyal sunar; çünkü farklı alanlardan gelen bilgileri birleştirerek geçici gürültüyü azaltır.

Genel ekonomi analizinden sonra sektör analizi gelir.

Şirketin hangi sektörde yer aldığı, sektörün ekonomik döngüye duyarlılığı ve yaşam döngüsündeki konumu değerleme varsayımlarını doğrudan etkiler.

Gıda ve ilaç gibi zorunlu tüketim alanları ekonomik daralmaya daha dayanıklı olabilirken, dayanıklı tüketim veya yatırım malları daha döngüsel davranabilir.

Faaliyet kaldıracı da önemlidir.

Sabit giderleri yüksek şirketlerde satışlardaki küçük değişimler kârı orantısız biçimde etkileyebilir.

Finansal kaldıraç yüksekse faaliyet kârındaki dalgalanma net kâr ve özsermaye değeri üzerinde daha da büyüyebilir.

Bu nedenle sektörün talep yapısı, maliyet esnekliği ve borçluluk koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Sektör yaşam döngüsü, büyüme ve kârlılık beklentilerini şekillendirir.

Yeni gelişen bir sektörde satış büyümesi yüksek olabilir; ancak yatırım ihtiyacı, belirsizlik ve rekabetçi konum henüz oturmamış olabilir.

Olgun sektörde büyüme daha sınırlı fakat nakit üretimi daha istikrarlı hale gelebilir.

Gerileme evresindeki sektörlerde ise kapasite fazlası, fiyat baskısı ve düşük yatırım iştahı görülebilir.

Analist, şirketin yalnızca bugünkü kârına değil, sektörün gelecekteki hacmine, fiyatlama gücüne, teknolojik değişime ve düzenleyici risklere de bakmalıdır.

Stratejik rekabet analizi, şirketin sektörde sürdürülebilir üstünlük sağlayıp sağlayamayacağını inceler.

Porter'ın beş güç çerçevesi bu noktada kullanışlıdır: mevcut rakipler arası rekabet, yeni giriş tehdidi, ikame ürün tehdidi, tedarikçilerin pazarlık gücü ve müşterilerin pazarlık gücü sektör kârlılığını belirler.

Yüksek giriş engelleri, güçlü marka, ölçek ekonomisi, dağıtım ağı veya maliyet avantajı şirketin uzun vadeli marjlarını koruyabilir.

Buna karşılık müşteri yoğunlaşması, düşük farklılaşma, kolay ikame ve agresif fiyat rekabeti kârlılığı aşındırabilir.

Bu nitel analiz, finansal projeksiyonlarda marj ve büyüme varsayımlarına dönüşmelidir.

Finansal modelleme, temel analizin nitel sonuçlarını sayısal hale getirir.

Satış projeksiyonunda yukarıdan aşağıya yaklaşım pazar büyüklüğü ve pazar payından hareket eder; aşağıdan yukarıya yaklaşım adet, fiyat, kapasite ve müşteri sayısı gibi operasyonel sürücülerle başlar; hibrit yaklaşım ikisini birlikte kullanır.

Maliyet projeksiyonlarında satışların maliyeti, faaliyet giderleri, ölçek ekonomisi, enflasyon ve verimlilik etkileri dikkate alınır.

Gelir tablosu, bilanço ve nakit akışı birbirine bağlı kurulmalıdır; çünkü satış büyümesi stok, alacak, yatırım ve finansman ihtiyacını da değiştirir.

Tutarlı bir modelde büyüme yalnızca gelir tablosunda değil, işletme sermayesi ve sermaye yatırımlarında da karşılık bulur.

Serbest nakit akımı yaklaşımı modern değerleme uygulamalarında merkezi konumdadır.

Firmaya serbest nakit akımı, faaliyet giderleri, vergiler, sabit yatırım ve işletme sermayesi ihtiyacı karşılandıktan sonra borç verenler ve hissedarlar dahil tüm sermaye sağlayıcılarına dağıtılabilecek nakdi gösterir.

Özsermayeye serbest nakit akımı ise borç servisinden sonra yalnızca ortaklara kalan nakittir.

Temettü iskonto modelleri doğrudan dağıtılan nakde odaklanırken, serbest nakit akımı modelleri şirketin dağıtabileceği potansiyel nakit üretme gücünü ölçer.

Bu ayrım özellikle temettü ödemeyen, hızlı büyüyen veya sermaye yapısı değişen şirketlerde önemlidir.

Değerleme yaklaşımları genel olarak maliyet, gelir ve piyasa çarpanları olarak sınıflandırılabilir.

Maliyet yaklaşımı varlıkların yenileme veya net varlık değeriyle ilgilenir; varlık ağırlıklı işletmelerde anlamlı olabilir.

Gelir yaklaşımı, gelecekteki nakit akışlarını uygun iskonto oranıyla bugüne indirger ve şirketin değer yaratma kapasitesine odaklanır.

Piyasa çarpanları yaklaşımı ise benzer şirketlerin fiyat/kazanç, firma değeri/FAVÖK veya fiyat/defter değeri gibi oranlarını kullanarak göreli değerleme yapar.

En sağlıklı analiz, tek bir yönteme bağlanmak yerine yöntemleri çapraz kontrol eder ve farklı sonuçların nedenlerini açıklar.

Temel analizde en sık yapılan hata, anlatısal beklentilerle finansal modelin birbirinden kopmasıdır.

Güçlü marka veya rekabet avantajı iddiası varsa bu iddianın fiyatlama gücü, pazar payı, brüt marj, faaliyet gideri oranı veya yatırım sermayesi getirisi gibi sayısal varsayımlara yansıması gerekir.

Aynı şekilde yüksek büyüme varsayımı, işletme sermayesi ihtiyacı ve sermaye yatırımı gerektirebilir; büyüme nakit üretmeden yalnızca gelir tablosunu şişiriyorsa değer yaratmayabilir.