Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İcra Teşkilatı ve Şikayet Konu Anlatımı

İcra ve iflas hukukunda teşkilat, takip talebinin kağıt üzerinde kalmamasını, alacaklı ile borçlu arasındaki cebri icra ilişkisinin görevli makamlar eliyle yürütülmesini sağlar.

Kanun bu yapıyı önce icra dairesi üzerinden kurar.

Her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi bulunması esastır.

İş sayısı ve ihtiyaca göre icra müdürü, icra müdür yardımcısı ve diğer görevliler atanır; iş yoğunluğu fazla olan yerlerde başmüdürlük ve icra daireleri başkanlığı gibi idari düzenlemeler ortaya çıkabilir.

İflas işleri için ayrı iflas daireleri kurulabilir, ancak iş durumuna göre icra ve iflas görevlerinin aynı dairede birleşmesi de mümkündür.

Böylece kanun, teşkilatı tek tip bir büro olarak değil, yargı çevresinin ihtiyacına göre işleyen fakat aynı denetim ilkelerine bağlı bir yapı olarak düzenler.

İcra dairesinin görevi, takip işlemlerini doğrudan yapan makam olmaktır.

Takip talebinin alınması, ödeme veya icra emrinin gönderilmesi, haciz işlemleri, paranın tahsili, muhafaza, satış ve paraların dağıtılması gibi adımlar bu dairede yürür.

Bu işlemlerin güvenilirliği için kanun tutanak düzenini ayrıca önemser.

İcra ve iflas daireleri yaptıkları işlemleri tutanağa bağlar; tutanaklar aksi ispat edilinceye kadar geçerli kabul edilir.

Elektronik ortam ve güvenli elektronik imza da bu belge düzeninin parçası olarak kabul edilmiştir.

Para tahsilinde ve değerli eşyanın saklanmasında da kişisel tasarrufa kapalı, denetlenebilir bir sistem öngörülür.

Daire adına yapılan tahsilatlar banka hesabına alınır; kıymetli şeyler kasa veya banka kasası gibi korumalı yerlerde muhafaza edilir.

Bu kurallar, takip dosyasındaki malvarlığı değerlerinin memurun kişisel alanından ayrılmasını ve dosya hesabının denetlenebilir kalmasını sağlar.

Teşkilatın güvenilirliği yalnızca belge ve para düzeniyle sınırlı değildir.

Görevlilerin tarafsızlığı da korunur.

İcra ve iflas görevlisi kendisinin, yakınlarının veya temsil ettiği kişinin menfaatini ilgilendiren işlerde görev yapamaz.

Ayrıca görevli, takibi yapılan alacak veya satışı yapılan şey üzerinde kanunun yasakladığı türden işlem yapamaz.

Bu yasaklar, icra organının alacaklı ya da borçlu yanında menfaat sahibi haline gelmesini önlemeye yöneliktir.

Görevlilerin kusurlu davranışından doğan zararlarda dava idareye yöneltilir; idare ödediği zararı kusurlu görevliye rücu edebilir.

Görevlinin zimmetine para geçirmesi gibi hallerde ise alacaklının bekletilmemesi için Hazine tarafından icra veznesine ödeme yapılmasını öngören özel bir güvence vardır.

İcra mahkemesi bu teşkilat içinde takip hukukuna özgü denetim makamıdır.

İcra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı yapılan başvuruları inceler, kanunda gösterilen itiraz ve şikayetleri karara bağlar.

Bu mahkemenin işlevi genel mahkemedeki alacak davasının aynısı değildir; çoğu zaman takip işleminin kanuna uygun yapılıp yapılmadığını, memurun harekete geçip geçmemesi gerektiğini veya yapılan işlemin dosya düzeni içinde ayakta kalıp kalamayacağını değerlendirir.

Kanun, icra mahkemesinin bu işleri basit yargılama usulüne göre ve acele işlerden sayarak görmesini kabul eder.

Çünkü takip dosyasındaki gecikme, bazen alacaklının tahsil imkanını, bazen de borçlunun malvarlığına ölçüsüz müdahaleyi doğrudan etkiler.

Şikayet, bu denetimin en temel yoludur.

İcra ve iflas dairelerinin yaptığı işlem kanuna aykırıysa, olayın gereklerine uygun değilse, bir hakkı yerine getirmiyorsa veya işi sebepsiz biçimde uzatıyorsa ilgililer icra mahkemesine başvurabilir.

Kanuna aykırılık veya olaya uygun düşmeme halinde şikayet süresi kural olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür.

Buna karşılık memurun kanunen yapması gereken bir işi yapmaması ya da işi haklı sebep olmadan sürüncemede bırakması halinde şikayet süreye bağlı değildir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü yapılmış bir işlemin istikrar kazanması ile yapılmayan bir işlemin sürekli hak kaybı üretmesi aynı şekilde ele alınmaz.

Şikayetin sonucu, icra mahkemesinin tespit ettiği sakatlığa göre değişir.

Mahkeme şikayeti haklı bulursa işlemi iptal edebilir, düzeltebilir veya memura yapması gereken işlemi emredebilir.

Şikayet kendiliğinden takibi durdurmaz; ancak icra mahkemesi gerekli görürse takip işlemlerinin durmasına karar verebilir.

Bu nedenle şikayet, dosyayı otomatik olarak askıya alan bir yol değil, icra mahkemesinin müdahalesini isteyen denetim başvurusudur.

Teşkilat ve şikayet hükümleri birlikte okunduğunda, icra hukukunda cebir gücünün yalnızca alacaklı yararına çalışan serbest bir mekanizma olmadığı görülür.

Daire işlemi yapar, tutanak ve hesap düzeni işlemi görünür kılar, idari denetim teşkilatın genel işleyişini izler, icra mahkemesi ise somut dosyadaki hukuka aykırılığı giderir.

Bu bütünlük, takip hukukunda hız ile denetim arasındaki dengeyi kurar.

Şikayet yolunun teşkilat içindeki yeri, icra müdürünün takdir kullandığı işlemlerde özellikle belirgindir.

Müdür satış, haciz, muhafaza veya tebligat bağlantılı bir işlemde kanunun çizdiği alanı aşarsa ilgilinin başvurusu dosyanın genel yargıya taşınmadan düzeltilmesini sağlar.