Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Konu Anlatımı

Kambiyo senetlerine özgü takip, ilamsız icranın genel haciz yolundan ayrılan özel bir biçimidir.

Bu yolun temelinde alacağın çek, poliçe veya bono niteliğinde bir senede dayanması bulunur.

Kanun, kambiyo senetlerinin tedavül ve güven işlevini dikkate alarak alacaklıya daha hızlı ve daha belge merkezli bir takip imkanı tanır.

Alacaklı takip talebinde senedin aslını ve borçlu sayısı kadar örneğini icra dairesine verir.

Alacak rehinle teminat altına alınmış olsa bile kambiyo senedi alacaklısının bu özel yollara başvurabilmesi ayrıca korunmuştur.

Borçlu iflasa tabi kişilerden ise kambiyo senetlerine özgü iflas yolu da gündeme gelebilir; aksi halde haciz yoluyla özel takip işletilir.

Bu takipte icra müdürünün ilk kontrolü önemlidir.

Müdür, sunulan belgenin kambiyo senedi niteliği taşıyıp taşımadığını ve vadesinin gelip gelmediğini inceler.

Bu inceleme, alacağın maddi varlığını genel mahkeme gibi tartışmak değildir; takip yolunun dayanağının kanuni biçimde bulunup bulunmadığını saptamaya yöneliktir.

Senet kambiyo vasfı taşımıyorsa veya alacaklı kambiyo takibi yapma hakkına sahip değilse özel takip yolunun işletilmesi doğru olmaz.

Uygunluk görülürse borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emri gönderilir.

Bu ödeme emri genel haciz yolundaki emirden farklı süreler ve ihtarlar içerir.

Borçluya ödeme için on günlük süre tanınır; senedin kambiyo vasfına veya takip hakkına ilişkin şikayet, imzaya itiraz ve borca itiraz içinse daha kısa süreler öngörülür.

Borçlu senedin kambiyo senedi olmadığını veya alacaklının bu yolla takip hakkı bulunmadığını ileri sürecekse icra mahkemesine şikayet yoluyla başvurur.

Bu şikayet, özel takip yolunun kapısını hedef alır.

Mahkeme, belge kambiyo senedi değilse veya takip hakkı açıkça yoksa takibi iptal edebilir; bazı hallerde bu hususları kendiliğinden de dikkate alabilir.

Ancak borçlu imza itirazını geri almış veya borcu kabul etmişse kanunda öngörülen sınırlamalar devreye girer.

Böylece kambiyo takibinde şekli vasıf denetimi, borçlunun savunma davranışlarıyla birlikte değerlendirilir.

Borca itiraz, kambiyo takibinde özel bir düzene bağlanmıştır.

Borçlu borcun bulunmadığını, ödendiğini, ertelendiğini, zamanaşımına uğradığını veya yetki itirazını ileri sürmek istiyorsa bunu icra mahkemesine dilekçeyle bildirir.

Bu itiraz genel haciz yolundaki gibi takibi tamamen ve kendiliğinden durdurmaz; kural olarak yalnızca satış aşamasını etkileyen bir engel doğurur.

Mahkeme borca itirazı duruşmalı olarak inceler ve belirli belgelerle ispat arar.

Borçlu borcun ödendiğini veya ertelendiğini resmi belgeyle ya da imzası alacaklı tarafından ikrar edilmiş belgeyle gösterebilirse itiraz kabul edilebilir.

Zamanaşımı savunmasında senedin metni ve takip dosyasındaki belgeler belirleyicidir; alacaklı zamanaşımını kesen veya durduran halleri yine kanunun aradığı kuvvette belgelerle ortaya koyabilir.

İtirazın kabulü takibi durdurur, reddi ise takibin devamını sağlar.

İmzaya itiraz da kambiyo takibinin en kritik savunmalarından biridir.

Borçlu senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürüyorsa bunu açıkça ve süresinde icra mahkemesine bildirmelidir.

Genel bir borca itiraz, imza inkarının yerini tutmaz.

Mahkeme, imza incelemesini dosyadaki örnekler, borçlunun imza ve yazı örnekleri ve gerekirse uzman incelemesiyle yürütür.

İmzanın borçluya ait olmadığı anlaşılırsa itiraz kabul edilir ve takip durur.

İmzanın borçluya ait olduğu sonucuna varılırsa, özellikle takip daha önce geçici olarak durdurulmuşsa borçlu aleyhine tazminat ve para cezası sonuçları doğabilir.

Alacaklının kötü niyeti veya ağır kusuru varsa bu kez alacaklı aleyhine tazminat düzeni işletilebilir.

Bu yaptırımlar, kambiyo senedindeki imza tartışmasının takip dosyasını haksız biçimde durdurmak veya haksız takip başlatmak için kullanılmasını önlemeyi amaçlar.

Kambiyo senetlerine özgü takipte sürelerin kısa ve savunmaların belgeye bağlı olması, yolun hızlandırılmış niteliğini gösterir.

Borçlu ödeme yapmaz ve itirazları sonuç vermezse mal beyanı yükümlülüğü ve haciz aşaması gündeme gelir.

İflasa tabi borçlu yönünden özel iflas yolu seçildiğinde ödeme, itiraz ve iflas davası farklı hükümlere bağlanır; ancak mantık yine senedin kambiyo niteliği ve takip hakkının özel koruması etrafında döner.

Bu takip türü, alacaklıya güçlü bir takip aracı verirken borçluya da senedin vasfı, imza, borç, ödeme, erteleme, zamanaşımı ve yetki gibi noktalarda kısa süreli fakat yoğun denetime tabi savunma imkanı tanır.

Genel haciz yolundan farkı, bu savunmaların icra mahkemesinde, senet ve belge düzeni üzerinden daha sıkı bir usulle değerlendirilmesidir.

Özel takip yolunun iflas boyutu da aynı belge disiplininden beslenir.

Borçlu iflasa tabi ise alacaklı kambiyo senedine dayanarak iflas yolunu seçebilir; bu durumda borçluya gönderilen ödeme emri, ödeme ve itiraz bakımından haciz yolundan farklı sonuçlara bağlanır.