Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku Konkordato ve İptal Davaları Konu Anlatımı

Konkordato, borçlunun malvarlığını derhal iflas tasfiyesine götürmeden, alacaklıların belirli çoğunluğu ve mahkeme denetimi altında borçların ödenme biçimini yeniden kuran bir kurumdur.

Bu nedenle konkordato yalnız borçluya zaman kazandıran bir mühlet değildir; komiser, alacaklılar kurulu, alacaklılar toplantısı, mahkeme tasdiki ve gerektiğinde iflas sonucuyla bağlantılı çok aşamalı bir toplu takip düzenidir.

Kurumun özü, borçlunun ekonomik varlığını koruyarak alacaklılara iflas tasfiyesine göre daha elverişli bir ödeme veya tasfiye sonucu sunabilmesidir.

Kanunda adi konkordato, iflastan sonra konkordato, malvarlığının terki suretiyle konkordato ve rehinli alacaklılarla yapılandırma hükümleri birbirini tamamlar.

Süreç geçici mühletle başlar.

Geçici mühlet, kesin mühletin sonuçlarını doğurur ve mahkemece ilan edilip ilgili sicil, kurum ve mercilere bildirilir.

İlanda alacaklılara, konkordato mühleti verilmesini gerektiren bir hal bulunmadığını delilleriyle ileri sürerek talebin reddini isteme imkanı tanınır.

Geçici mühletin kabulü, geçici komiser atanması, uzatma ve tedbirlere ilişkin kararlar bakımından kanun yolunun kapalı olması, bu ilk aşamanın hızlı koruma sağlamaya yönelik olduğunu gösterir.

Fakat geçici koruma sınırsız değildir; mahkeme kesin mühlet hakkındaki kararını geçici mühlet içinde verir ve bu değerlendirmede borçluyu, varsa konkordato isteyen alacaklıyı, geçici komiserin raporunu ve itiraz eden alacaklıların sebeplerini dikkate alır.

Kesin mühlet, konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğunun anlaşılması halinde verilir.

Bu kararla komiser veya komiserlerin görevine devam edilebilir ve dosya komisere tevdi edilir.

Mahkeme uygun görürse tek sayıda ve belirli sınır içinde alacaklılar kurulu oluşturabilir; alacak türleri ve rehinli alacaklıların temsili hakkaniyete göre gözetilir.

Komiserin görevi projeyi tamamlamaya katkı sağlamak, borçlunun faaliyetlerine nezaret etmek, kanunda verilen işleri yapmak, mahkemenin istediği konularda ara rapor sunmak, alacaklılar kurulunu düzenli bilgilendirmek, talep eden alacaklılara sürecin seyri ve borçlunun güncel mali durumu hakkında bilgi vermektir.

Böylece komiser hem borçlunun serbest hareketini denetler hem de alacaklıların bilgiye erişimini sağlar.

Kesin mühlet borçlu lehine koruma sağlarken alacaklılar bakımından önemli sonuçlar doğurur.

Mühlet içinde kamu alacaklarının takibi de dahil olmak üzere kural olarak hiçbir takip yapılamaz, başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanmaz, takip işlemiyle kesilebilen zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.

Bununla birlikte kanunun birinci sırada saydığı imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir.

Tasdik edilen proje aksini öngörmedikçe kesin mühlet tarihinden itibaren rehinle temin edilmemiş alacaklara faiz işlemesi durur.

Takas iflas hükümlerine bağlanır ve geçici mühletin ilan tarihi bu uygulamada esas alınır.

Para dışı alacaklar alacaklı tarafından para alacağına çevrilerek komisere bildirilir; borçlu komiser onayıyla aynen ifayı üstlenebilir.

Rehinli alacaklılar bakımından konkordato koruması daha sınırlı fakat dengelidir.

Mühlet sırasında rehinle temin edilmiş alacaklar nedeniyle rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir veya başlamış takip devam edebilir; ancak bu takip nedeniyle muhafaza tedbirleri alınamaz ve rehinli mal satılamaz.

Rehinli mal konkordato projesine göre işletme tarafından kullanılmayacaksa, kıymeti düşecekse veya muhafazası masraflı olacaksa mahkeme izniyle satış gündeme gelebilir ve satış gelirinden rehinli alacaklıya rehin bedeli kadar ödeme yapılır.

Bu düzenleme, rehinli alacaklının takip imkanını tamamen ortadan kaldırmadan borçlunun işletme bütünlüğünü ve projenin başarı ihtimalini korumayı amaçlar.

Borçlu kesin mühlet içinde komiser nezareti altında işlerine devam edebilir; mahkeme bazı işlemlerin geçerli olmasını komiser iznine bağlayabilir veya işletmenin faaliyetini komiser eliyle sürdürebilir.

Borçlu mahkeme izni dışında mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarrufta bulunamaz; taşınmazını, işletme faaliyeti için önemli taşınırını ve devamlı tesisatını devredemez veya takyit edemez.

Aksi halde işlem hükümsüzdür.

Borçlu bu sınırlamalara ya da komiser ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme tasarruf yetkisini kaldırabilir veya konkordato talebinin reddi ve iflas yönünde karar verebilir.

Borçlunun malvarlığının korunması için iflas gerekiyorsa, konkordatonun başarıya ulaşamayacağı anlaşılıyorsa, borçlu alacaklıları zarara uğratma amacıyla hareket ediyorsa veya borca batık sermaye şirketi konkordatodan feragat ediyorsa iflasa tabi borçlu hakkında mühlet kaldırılarak iflasa karar verilebilir.

Alacaklılar toplantısı konkordatonun toplu rıza aşamasıdır.

Komiser, alacakların bildirilmesi ve tahkiki tamamlandıktan sonra alacaklıları projeyi müzakere etmek üzere toplantıya davet eder.

Borçlu toplantıda açıklama yapmak üzere hazır bulunmak zorundadır.

Proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan çoğunlukla ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla kabul edilmiş sayılır.

Oylamada yalnız projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır.

Rehinle temin edilmiş alacaklar, takdir edilen kıymet sonucunda teminatsız kaldıkları kısım için hesaba katılır.

Toplantı sonunda kabul ve ret oylarını içeren tutanak düzenlenir; toplantıyı izleyen süre içinde katılımlar da dikkate alınır.

Komiser daha sonra dosyayı, projenin kabul edilip edilmediği ve tasdikin uygun olup olmadığına ilişkin gerekçeli raporla mahkemeye sunar.

Mahkeme tasdik aşamasında yalnız çoğunluğa bakmaz.

Adi konkordatoda teklif edilen tutarın borçlunun iflası halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olması gerekir.

Teklif edilen tutarın borçlunun kaynaklarıyla orantılı olması, projenin kanuni çoğunlukla kabul edilmiş bulunması, birinci sıradaki imtiyazlı alacakların tam ödenmesinin ve mühlet içinde komiser izniyle doğan borçların ifasının yeterli teminata bağlanması, yargılama giderleri ve harcın depo edilmesi gerekir.

Mahkeme projeyi yetersiz bulursa gerekli düzeltmenin yapılmasını isteyebilir.

Tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun hangi takvimle ödeme yapacağı belirtilir; projenin yerine getirilmesini izlemek için kayyım atanabilir.

Tasdik kararıyla konkordato bağlayıcı hale gelir.

Tasdik edilen projede başka bir tarih öngörülmüşse bağlayıcılık buna göre belirlenebilir.

Konkordatonun bağlayıcı hale gelmesi, geçici mühlet kararından önce başlatılmış takiplerde konulan ve henüz paraya çevrilmemiş hacizleri kural olarak hükümden düşürür.

Borçlunun proje dışındaki bir alacaklıya projede öngörülenden fazla vaatlerde bulunması hükümsüzdür.

Kendisine proje uyarınca ifada bulunulmayan alacaklı, kendisi hakkında konkordatonun feshini isteyebilir; kötü niyetle sakatlanmış konkordatonun tamamen feshi de mümkündür.

Tasdik edilmeme halinde mahkeme talebin reddine karar verir; borçlu iflasa tabi ve doğrudan iflas sebebi mevcutsa iflasa resen karar verilir.

Rehinli alacaklılarla yapılandırma, adi konkordatoda borçlunun ön projede belirtmesiyle kullanılabilir.

Komiser rehinli alacaklıları anapara indirimi, faiz indirimi, vadelendirme veya diğer ödeme tekliflerini müzakere etmeye davet eder.

Rehinli alacak miktarı bakımından kanuni çoğunlukla anlaşma sağlanırsa anlaşmalar tutanağa bağlanır ve mahkemeye sunulan raporda ayrı başlık altında gösterilir.

Anlaşamayan rehinli alacaklı, belirlenen koşullarda diğer rehinli alacaklılarla yapılan en uzun vadeli anlaşmaya tabi olabilir.

Ancak adi konkordato projesi alacaklılar toplantısında kabul edilmezse rehinli alacaklılarla yapılan anlaşmalar ve ödeme planı geçerli hale gelmez.

Bu özel rejim, rehinli alacaklıların teminat gücünü korurken borçlunun borç yapısını bütünlüklü düzenleme ihtiyacına cevap verir.

İflastan sonra konkordato, iflasına hükmedilmiş borçlu veya alacaklılar tarafından tasfiye içinde gündeme getirilebilir.

Talep iflas idaresi tarafından görüşüyle birlikte alacaklılara bildirilir; komiserin görevlerini iflas idaresi yapar.

Talebin alacaklılarca kabul edildiği toplantıdan mahkeme tasdikine kadar müflisin mallarının paraya çevrilmesi durur; bu süre sınırlıdır.

Tasdik kararının kesinleşmesi üzerine iflas idaresi iflasa hükmeden mahkemeden iflasın kaldırılmasını ister.

Malvarlığının terki suretiyle konkordatoda ise alacaklılara borçlunun malvarlığı üzerinde tasarruf etme veya malların tümünü ya da bir kısmını üçüncü kişiye devretme yetkisi verilir.

Haklar konkordato tasfiye memurları ve alacaklılar kurulu aracılığıyla kullanılır; tasfiye memurları malvarlığını korur, paraya çevirir, sıra ve pay cetvellerini hazırlar, nihaî rapor düzenler.