Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İlamlı İcra Konu Anlatımı

İlamlı icra, alacaklının elinde takip hukukunca güçlü kabul edilen bir belge bulunduğu durumlarda işler.

Bu belgenin başında mahkeme ilamı gelir.

Kanun ayrıca bazı belgeleri ilam niteliğinde sayarak aynı takip rejimine bağlar.

Bu yolun genel haciz yolundan temel farkı, borçlunun takip başında alacağın varlığına serbestçe itiraz ederek takibi durduramamasıdır.

Çünkü alacak veya edim yükümlülüğü daha önce yargısal ya da kanunen ilam gücünde kabul edilen bir belgeyle belirlenmiştir.

Bu nedenle icra dairesi borçluya ödeme emri değil, ilamın gereğini yerine getirmesini isteyen icra emri gönderir.

Borçlu emirdeki süre içinde gereğini yapmazsa takip ilamın türüne göre cebri icraya dönüşür.

İlamlı icrada edimin konusu yöntemi belirler.

Bir taşınırın teslimine ilişkin ilamda borçlu malı teslim etmezse icra dairesi malı zorla alıp alacaklıya teslim edebilir; mal bulunamazsa kanunun gösterdiği değer üzerinden para tahsili gündeme gelebilir.

Taşınmazın tahliye ve teslimine ilişkin ilamda borçlu taşınmazı bırakmazsa icra dairesi taşınmazı zor kullanarak boşaltabilir ve alacaklıya teslim edebilir.

Bir işin yapılmasına veya yapılmamasına ilişkin ilamlarda ise icranın konusu daha karmaşıktır.

Borçlunun yapması gereken iş başkası tarafından yapılabiliyorsa masrafı borçludan alınarak işin yaptırılması mümkün olabilir.

Yapmama borcunda ise ilama aykırı davranışın giderilmesi ve kanunun öngördüğü zorlayıcı sonuçlar devreye girer.

İrtifak hakkı kurulması, gemilere ilişkin teslim veya sicil işlemleri gibi özel konular da ilamlı icra hükümleri içinde kendi edim yapısına göre ele alınır.

Para ve teminat alacaklarına ilişkin ilamlar daha tanıdık bir icra düzeni oluşturur.

Alacaklı ilamı icra dairesine verir; icra dairesi borçluya icra emri gönderir ve belirli süre içinde parayı ödemesini veya teminatı göstermesini ister.

Borçlu ödeme yapmaz, teminat göstermez ve icranın geri bırakılmasını sağlayacak bir karar da almazsa alacaklı haciz isteyebilir.

Borçlu iflasa tabi ise şartlarına göre iflas yolu da gündeme gelebilir.

İlamlı takipte yetki bakımından daha geniş bir düzen vardır; alacaklı ilamın icrası için herhangi bir icra dairesine başvurabilir.

Takip, ilamın daireye verilmesiyle başlar ve ilam zamanaşımı bakımından da özel sürelere tabidir.

Borçlunun ilamlı icradaki savunması sınırlıdır.

Borçlu, ilamın tebliğinden önce borcun ödendiğini, ertelendiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürecekse bunu kanunda aranan nitelikte belgelerle icra mahkemesine sunmalıdır.

Bu başvuru belirli süre içinde yapılır.

Borçlu ilamın tebliğinden sonra ödeme, erteleme veya zamanaşımı gibi sebeplerin doğduğunu ileri sürüyorsa yine belgeye dayalı olarak icranın geri bırakılmasını isteyebilir.

Burada icra mahkemesi alacağın baştan doğru olup olmadığını yeniden yargılamaz; ilamdan sonra veya ilamın icrası bakımından takip hukukunda dikkate alınabilecek sınırlı sebepleri inceler.

İlamlı icranın gücü de buradan gelir: maddi uyuşmazlık ilamla çözülmüş kabul edilir, takip aşamasında yalnızca kanunun izin verdiği dar engeller araştırılır.

Kanun yoluna başvurulması ilamlı icrayı otomatik olarak durdurmaz.

Borçlu istinaf veya temyiz yoluna gitmişse, icranın geri bırakılması için kanunda gösterilen güvenceyi göstermesi ya da parayı depo etmesi ve ilgili merciden geri bırakma kararı alması gerekir.

Bu karar verilene kadar belirli sürelerin tanınması mümkündür.

Nafaka ilamlarında ise icranın geri bırakılması bakımından özel sınırlama kabul edilmiştir; çünkü nafaka alacağı niteliği gereği hızlı ve sürekli korunması gereken bir edimdir.

İlamın bozulması veya ortadan kalkması halinde icra işlemlerinin durması ve yerine göre eski hale dönüş sonuçları da ayrıca düzenlenmiştir.

Böylece kanun, ilamın kesin hüküm gücü ile kanun yolu ihtimalini birlikte yönetir.

İlam niteliğindeki belgeler de ilamlı icra düzenine dahildir.

Mahkeme huzurunda yapılan sulhler, kabuller ve kanunda sayılan bazı belgeler, alacaklıya ilamlı icra yolunu kullanma imkanı verir.

Bu belgeler bakımından da takip, icra emriyle yürür ve borçlunun savunması ilamlı icra sınırları içindedir.

Sonuç olarak ilamlı icra, takip hukukunda belgenin gücüne dayalı bir yoldur.

Alacaklı, artık borcun varlığını ilamsız takipteki gibi borçlunun itirazına açık şekilde başlatmaz; borçlu ise ancak ödeme, erteleme, zamanaşımı, kanun yolu nedeniyle geri bırakma veya ilamın sonradan ortadan kalkması gibi kanunun kabul ettiği sınırlı sebeplerle icra sürecine müdahale edebilir.

Bu yapı, mahkeme kararının etkili biçimde uygulanmasını sağlarken borçlunun sonradan doğan veya belgeyle kanıtlanabilen savunmalarını da bütünüyle dışlamaz.

İlamlı icranın bütününde icra emrinin rolü, ilamın borçluya uygulanabilir hale getirilmesidir.

Borçlu ilamda yazılı edimi yerine getirirse dosya cebri aşamaya ilerlemez; yerine getirmezse icra dairesi ilamın niteliğine uygun aracı kullanır.

Teslim ilamında teslim, para ilamında haciz, yapma borcunda masrafı borçluya ait icra, yapmama borcunda aykırılığın giderilmesi farklı sonuçlar doğurur.