Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İtirazın İptali ve Kaldırılması Konu Anlatımı

Genel haciz yolunda borçlunun süresinde yaptığı itiraz, takibi haciz aşamasına geçmeden durdurur.

Bu durma, alacak iddiasının ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca icra dairesinin artık alacaklının talebiyle doğrudan hacze ilerleyemeyeceğini gösterir.

Alacaklı takibe devam etmek istiyorsa itirazı bertaraf edecek bir yola başvurmalıdır.

Kanun bu noktada iki ana çizgi kurar.

Birincisi genel mahkemede açılan itirazın iptali davasıdır.

İkincisi icra mahkemesinde yürüyen itirazın kaldırılması yoludur.

Bu iki yolun amacı benzer görünse de yargılama makamı, ispat rejimi, süre ve sonuçları farklıdır.

İtirazın iptali davası, alacağın genel hükümlere göre tartışıldığı yoldur.

Alacaklı, borçlunun itirazının kendisine bildirilmesinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede dava açabilir.

Bu davada mahkeme, alacağın gerçekten var olup olmadığını medeni yargılama kuralları içinde değerlendirir.

Alacaklı iddiasını genel ispat araçlarıyla kanıtlar; borçlu da maddi hukuktan doğan savunmalarını ileri sürebilir.

Dava sonunda itiraz iptal edilirse alacaklı takibe kaldığı yerden devam edebilir.

Kanun, borçlunun haksız itirazı veya alacaklının kötü niyetli takip yapması halinde icra inkar tazminatı niteliğinde sonuçlar da öngörür.

Bu tazminat, talep üzerine ve kanunda gösterilen asgari oran sınırıyla gündeme gelir.

Alacaklı bir yıllık süreyi kaçırırsa takip dosyasındaki itirazı iptal ettirme imkanını kaybeder; ancak alacağını ayrıca genel dava konusu yapma yolu bütünüyle kapanmaz.

İtirazın kaldırılması ise daha dar ve belgeye bağlı bir takip hukuku yoludur.

Alacaklı icra mahkemesine başvurur ve borçlunun itirazının takip bakımından etkisiz hale getirilmesini ister.

Kesin kaldırma, alacağın borçlu tarafından imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe onaylanmış bir borç ikrarına, resmi daire ya da yetkili makamların usulüne uygun verdiği belgeye dayanması gibi hallerde gündeme gelir.

Burada icra mahkemesi genel mahkeme gibi geniş bir alacak yargılaması yapmaz; kanunda belirtilen belge kuvvetinin bulunup bulunmadığını ve borçlunun itirazını aynı kuvvette bir belgeyle karşılayıp karşılamadığını inceler.

Alacaklı bu yola, itirazın kendisine bildirilmesinden itibaren altı ay içinde başvurmalıdır.

Sürenin kaçırılması halinde aynı alacak için yeniden ilamsız takip başlatma yasağı devreye girer; bu da alacaklıyı belgeye dayalı takip imkanını zamanında kullanmaya zorlar.

Kesin kaldırmada borçlunun savunması da belge disiplini içindedir.

Borçlu borcun ödendiğini, ertelendiğini veya başka bir nedenle sona erdiğini ileri sürüyorsa bunu kanunun aradığı nitelikte belgeyle göstermelidir.

Borçlunun sunduğu belgede alacaklının imzası bulunuyor ve alacaklı bu imzayı inkar ediyorsa imza incelemesi yapılabilir.

İcra mahkemesinin verdiği kaldırma kararı, takip dosyasının hacze doğru ilerlemesini sağlar; itirazın reddi ise alacaklının bu yoldan sonuç alamaması anlamına gelir.

Kanun, haksız itiraz veya haksız takip durumlarında tazminat sonuçlarını burada da düzenler.

Böylece kesin kaldırma, güçlü yazılı dayanaklara sahip alacaklarda takibin genel dava kadar uzun bir sürece taşınmadan devam etmesini sağlar.

Geçici kaldırma, özellikle adi senetteki imzanın borçlu tarafından inkar edilmesi halinde ortaya çıkar.

Alacaklı, imza inkarı nedeniyle duran takipte icra mahkemesinden geçici kaldırma isteyebilir.

Bu başvuru da belirli süreye bağlıdır.

Mahkeme, borçlunun imzasını karşılaştırma, yazı ve imza örneklerinden yararlanma ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırma yoluyla değerlendirir.

Borçlu bazı hallerde duruşmaya gelmek ve imza incelemesine imkan vermek zorundadır; mazeretsiz gelmeme kanunda aleyhe sonuçlara bağlanmıştır.

Mahkeme imzanın borçluya ait olduğu kanaatine varırsa itiraz geçici olarak kaldırılır.

Bu karar hemen kesin kaldırma etkisi doğurmaz, çünkü borçluya maddi hukuktaki borçsuzluğunu ispatlama imkanı tanınır.

Geçici kaldırmanın devamında borçtan kurtulma davası önem kazanır.

Borçlu, kararın kendisine tefhim veya tebliğinden sonra kısa süre içinde genel mahkemede bu davayı açmalı ve kanunda öngörülen teminatı göstermelidir.

Bu dava açılmazsa veya gerekli teminat düzeni yerine getirilmezse geçici kaldırma kesinleşir; alacaklı haciz aşamasına ilerleyebilir ve daha önce konmuş geçici hacizler kesin hacze dönüşebilir.

Bu sistem, adi senetteki imza tartışmasını takip hukukunda hızlıca ayıklarken borçluya genel mahkemede borçsuzluğunu ileri sürebileceği bir pencere bırakır.

Sonuçta itirazın iptali, kesin kaldırma ve geçici kaldırma aynı soruna farklı cevaplar verir.

Borçlunun itirazı takibi durdurur; alacaklının seçtiği yol, elindeki belgenin niteliğine, ispat ihtiyacına ve başvuracağı mahkemenin yetkisine göre belirlenir.

Bu yolların ortak noktası, icra dairesinin duran takipte kendiliğinden değerlendirme yapmamasıdır.

Daire, süresinde itiraz geldiğinde hacze geçemez; alacaklının getireceği mahkeme kararı takip dosyasının yeniden ilerleyip ilerlemeyeceğini belirler.

İtirazın iptali maddi hukuk uyuşmazlığını geniş biçimde çözerken, itirazın kaldırılması takip hukukuna özgü ve belgeyle sınırlı bir kapı açar.