Hâkim-Savcı İcra ve İflas Hukuku İflasın Sonuçları Konu Anlatımı

İflasın sonuçları, borçlunun malvarlığının alacaklılar karşısındaki hukuki kaderini kökten değiştirir.

İflas açıldığı anda müflisin haczi kabil bütün malları, nerede bulunursa bulunsun, bir iflas masası oluşturur ve alacakların ödenmesine tahsis edilir.

Bu masa yalnız karar anındaki mallarla sınırlı değildir; iflas kapanıncaya kadar müflisin uhdesine geçen mallar da masaya girer.

Böylece bireysel icra mantığı yerini toplu tasfiye mantığına bırakır.

Müflis adına gelen mektupların iflas idaresi tarafından açılması ve gelirlerin masaya yönlendirilmesi de malvarlığının artık müflisin serbest yönetiminde olmadığını gösterir.

Rehinli mallar bakımından iflas masasına girme ile rehinli alacaklının önceliği birlikte düşünülür.

Üzerinde rehin bulunan mallar masaya dahil olur; fakat rehin sahibi alacaklının rüçhan hakkı saklıdır.

İflas idaresi bu malları uygun zamanda paraya çevirir, muhafaza ve satış masraflarını düşer ve rehinli alacaklıya hakkını verir.

Rehinli alacaklı isterse iflastan sonra da masaya karşı rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapabilir.

Bu yapı, iflasın rehinli alacaklıyı tamamen toplu tasfiye içine eritmediğini, fakat rehinli malın masayla ilişkilendirildiğini gösterir.

Rehinin değeri alacağı karşılamaya yetmezse veya rehinli alacaklı satış istemezse kanun masayla rehin arasındaki ilişkiyi ayrıca düzenler.

İhtiyaten veya icraen haczedilmiş mallar da iflasla birlikte yeniden değerlendirilir.

İflas açıldığı sırada paraya çevrilmemiş hacizli mallar masaya girer.

Buna karşılık iflastan önce paraya çevrilmiş hacizli malların bedeli, haciz hükümlerine göre haciz koyduran alacaklılara paylaştırılır; artan kısım varsa iflas masasına intikal eder.

Bu ayrım, iflasın geçmişte tamamlanmış paraya çevirme işlemlerini bütünüyle geri almadığını, fakat henüz tamamlanmamış haciz aşamalarını toplu tasfiyeye bağladığını anlatır.

İptal davasına konu olabilecek haklar bakımından da iflas idaresi, bunların masaya dönmesi için gereken davaları açar.

Böylece masa yalnız eldeki malları değil, alacaklıları zarara uğratmış olabilecek işlemlerden geri kazanılabilecek değerleri de hedefler.

İflasın müflis üzerindeki en belirgin etkilerinden biri tasarruf yetkisinin sınırlanmasıdır.

Borçlunun iflas açıldıktan sonra masaya ait mallar üzerinde yaptığı her türlü tasarruf, alacaklılara karşı hükümsüzdür.

Bu, işlemin taraflar arasında her durumda hiç doğmadığı anlamına gelen basit bir ifade değil, alacaklı topluluğunu koruyan özel bir etkidir.

Müflise ödeme yapılması da farklılaşır.

İflasın açılmasından sonra müflis hiçbir ödeme kabul edemez; ona ödeme yapan kişi, alacaklılara karşı ancak masaya giren para veya değer ölçüsünde borcundan kurtulur.

Ancak iflasın ilanından önce iflastan haberi olmadan müflise ödeme yapan borçlu korunur.

Böylece kanun, hem ilan öncesi iyi niyeti hem de ilan sonrası masa disiplinini birlikte gözetir.

Takipler bakımından iflasın açılması güçlü bir durdurucu etki doğurur.

Borçlu aleyhinde haciz yoluyla yapılan takipler ve teminat gösterilmesine ilişkin takipler durur; iflas kararının kesinleşmesiyle bu takipler düşer.

Tasfiye süresince müflise karşı bu tür yeni takipler yapılamaz.

Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takipler ise istisnai konumdadır; iflastan sonra da iflas masasına karşı devam edebilir ve satış bedeli rehinli alacaklılara paylaştırılır, artan kısım masaya girer.

Rehinli alacaklı iflastan önce başlamış takipten vazgeçip rehinin iflas hükümleri içinde satılmasını da isteyebilir.

Hukuk davaları bakımından da acele haller dışında müflisin davacı veya davalı olduğu davalar durur; ikinci alacaklılar toplantısından sonra devam edebilir.

Dava durduğu sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.

Alacaklıların hakları üzerinde iflasın etkisi borçların niteliğini değiştirir.

İflasın açılması, taşınmaz rehniyle temin edilen alacaklar dışında müflisin borçlarını muaccel hale getirir.

İflasın açıldığı güne kadar işlemiş faiz ve takip masrafları ana paraya eklenir.

Vadesi gelmemiş faizsiz borçlarda kanuni faiz hesabıyla iskonto yapılır.

İflas masasındaki alacaklarda faiz işlemeye devam eder; fakat rehinle temin edilmemiş alacaklarda uygulanacak oran ve faiz ödemesinin ana paralar ödendikten sonra bakiye üzerinden yapılması gibi sınırlamalar vardır.

Şarta bağlı veya belirsiz vadeli alacaklar da kaydettirilebilir; fakat pay, şart gerçekleştiğinde veya vade geldiğinde alınır.

Para dışı alacaklar iflas tasfiyesine uygun hale getirilir.

Konusu para olmayan alacak, ona denk bir para alacağına çevrilir; ancak iflas idaresi borcun aynen ifasını üstlenebilir ve bu durumda alacaklı teminat isteyebilir.

İflastan önce borçluya mal satıp teslim etmiş satıcı, fesih ve geri alma hakkını açıkça saklı tutmuş olsa bile akdi feshedip sattığını geri alamaz.

Takas ise belirli şartlarda mümkündür.

Alacaklı alacağını müflisin kendisindeki alacağıyla takas edebilir; fakat iflas açıldıktan sonra müflisin borçlusunun müflisin alacaklısı haline gelmesi veya alacaklının iflastan sonra müflisin ya da masanın borçlusu olması gibi durumlarda takas yasaklanır.

Müflisin borçlusu, iflastan önce alacaklının aczini bilerek masanın zararına menfaat elde etmek için alacak yaratmışsa bu takasa itiraz edilebilir.

Birlikte borçluluk ve kefalet ilişkileri de masaya yansır.

Müflisin kefil olduğu borçlar vadeleri gelmese bile masaya kaydedilir.

Bir borcu birlikte üstlenenlerin iflasları aynı zamana rastlarsa alacaklı alacağının tamamını müflislerin her bir masasından isteyebilir; toplanan paylar toplam alacağı aşarsa fazlalık ilgili masalar arasında kanuni ilişkiye göre dağıtılır.

Müflisle birlikte borçlu olan kişiden alacağın bir kısmı tahsil edilmişse, borcun tamamı yine masaya kaydolunur; alacaklı masadan yapılan paylaştırmada alacağını tamamlayacak kadarını alır, kalan paradan rücu hakkı bulunan müşterek borçluya pay verilir.

Bu hükümler, iflasın alacaklıyı eksik tahsil riskinden korurken masalar ve birlikte borçlular arasındaki dengeyi de kurduğunu gösterir.

Alacakların sırası iflasın alacaklılar yönünden en somut sonucudur.

Rehinli alacaklıların satış tutarı üzerinde rüçhan hakları vardır; belirli kamu resimleri rehinli alacaklardan sonra gelir.

Rehinle karşılanmayan veya teminatsız kalan alacaklar masa mallarının satış tutarından kanuni sıraya göre ödenir.

Birinci sırada işçilerin iş ilişkisine dayalı belirli alacakları, işçi yardım sandığı veya benzeri kuruluşlara ilişkin borçlar ve son bir yıl içinde tahakkuk etmiş nafaka alacakları yer alır.

İkinci sırada velayet ve vesayet nedeniyle malları borçlunun idaresine bırakılan kişilerin bu ilişkiden doğan alacakları bulunur.

Üçüncü sıra özel kanunlarında imtiyazlı olduğu belirtilen alacaklara, dördüncü sıra ise imtiyazlı olmayan diğer bütün alacaklara ayrılır.

Her sıradaki alacaklılar kendi aralarında eşit hakka sahiptir; önceki sıra tamamen ödenmeden sonraki sıra pay alamaz.