Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Kanun Yolları Konu Anlatımı

İdari yargıda kanun yolları, mahkeme kararının üst denetimden geçmesini sağlayan usul yollarıdır.

İYUK’un üçüncü bölümünde istinaf, temyiz, kanun yararına temyiz, temyiz veya istinaf aşamasında yürütmenin durdurulması ve yargılamanın yenilenmesi düzenlenir.

Bu yolların her biri aynı amaca hizmet etmez.

İstinaf, ilk derece kararının bölge idare mahkemesince yeniden değerlendirilmesini sağlar.

Temyiz, belirli kararların Danıştay tarafından hukuki denetimini kurar.

Kanun yararına temyiz, kesinleşmiş bazı hukuka aykırı kararların hukuki sonuçlarını kaldırmadan kanun yararına bozulmasına imkan verir.

Yargılamanın yenilenmesi ise kesin hükümden sonra ortaya çıkan ağır ve kanunda sayılı sebepler nedeniyle davanın yeniden ele alınmasıdır.

İstinaf, idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulan temel olağan kanun yoludur.

Başka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa bile kural olarak mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

Ancak konusu kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında verilen kararlar kesin olup bunlara karşı istinaf yoluna gidilemez.

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; kanun yolu dilekçesindeki hitap veya talep nitelendirmesiyle bağlı kalınmaksızın dosya görevli bölge idare mahkemesine gönderilir.

Bölge idare mahkemesinin istinaf incelemesi sonunda verebileceği kararlar farklıdır.

Mahkeme, ilk derece kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunu reddeder.

Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte maddi yanlışlıklar düzeltilerek aynı kararın verilmesi mümkünse gerekli düzeltme yapılır.

İlk derece kararı hukuka uygun bulunmazsa istinaf başvurusu kabul edilir, karar kaldırılır ve bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden karar verir.

İnceleme sırasında ihtiyaç duyulursa kararı veren mahkeme veya başka bir idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir.

İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinafta başvuru haklı görülürse, dosyanın ilgili mahkemeye gönderilmesi gibi kesin sonuçlu kararlar da verilebilir.

Temyiz, her karar için açık olan genel bir yol değildir; kanunda sayılan kararlar bakımından Danıştay denetimini ifade eder.

Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin belirli davalar hakkındaki kararları, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir.

Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları, belirli parasal sınırları aşan vergi, tam yargı ve idari işlem davaları, meslekten, kamu görevinden veya öğrencilik statüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemler, belirli ticari faaliyeti uzun süre engelleyen işlemler, bazı üst düzey atama ve görevden alma işlemleri, imar planları ve parselasyon işlemleri gibi gruplar temyiz kapsamında sayılır.

Ülke çapında uygulanan sınavlar ve düzenleyici denetleyici kurulların piyasa veya sektör kararları da bu kapsamda yer alır.

Temyiz dilekçesi Danıştay Başkanlığına hitaben yazılır ve dilekçenin dava dilekçesine ilişkin temel esaslara uygun olması gerekir.

Eksiklik varsa ilgiliye on beş gün içinde tamamlatılması tebliğ edilir; eksiklik giderilmezse temyiz isteminde bulunulmamış sayılır.

Temyiz dilekçesi, ilgisine göre kararı veren bölge idare mahkemesine, Danıştaya veya kanunda belirtilen başvuru yerlerine verilir ve karşı tarafa tebliğ edilir.

Karşı taraf tebliğ tarihini izleyen otuz gün içinde cevap verebilir; cevap veren taraf, süresinde temyiz etmemiş olsa bile cevap dilekçesinde temyiz isteminde bulunabilir.

Gerekli harç ve giderlerin tamamlanmaması, sürenin geçirilmesi veya kesin karara karşı temyiz gibi hallerde istemin reddi ya da temyizden vazgeçilmiş sayılma sonuçları doğabilir.

Danıştayın temyiz incelemesi sonunda vereceği kararlar, denetimin niteliğini gösterir.

Karar hukuka uygun bulunursa onanır.

Sonuç hukuka uygun olmakla birlikte gerekçe doğru bulunmaz veya eksik görülürse karar gerekçesi değiştirilerek onanır.

Yeniden yargılama gerektirmeyen maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa karar düzeltilerek onanır.

Buna karşılık görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması, hukuka aykırı karar verilmesi veya usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata ve eksiklik bulunması halinde karar bozulur.

Kısmen onama ve kısmen bozma halinde kesinleşen kısım Danıştay kararında belirtilir.

Bozma sonrasında dosya kararı veren mercie gönderilir.

İlgili merci dosyayı öncelikle inceler, gerekli tahkik işlemlerini tamamlar ve yeniden karar verir.

Bölge idare mahkemesi Danıştayın bozma kararına uyabilir veya kararında ısrar edebilir.

Bozmaya uyulursa sonraki temyiz incelemesi bozma kararına uygunlukla sınırlı yapılır.

Israr kararı verilirse, temyiz talebi konusuna göre Danıştay İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulunca incelenir ve bu kurulların kararlarına uyulması zorunludur.

Bu sistem, Danıştay dairesi ile bölge idare mahkemesi arasında görüş ayrılığı olduğunda son sözü kurul düzeyinde belirler.

Olağan kanun yolları dışında kanun yararına temyiz ve yargılamanın yenilenmesi de önemlidir.