Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Süreler Konu Anlatımı

İdari yargıda süreler, hakkın yargı önüne ne zaman taşınabileceğini ve yargılamanın hangi zaman sınırları içinde ilerleyeceğini belirler.

İYUK’un süre sistemi yalnızca dava açma süresinden ibaret değildir; bildirimden başlayan süreler, ilanla bağlantılı süreler, idareye başvuru üzerine duran veya yeniden başlayan süreler, harç ve posta giderleri için verilen tamamlatma süreleri, cevap süreleri ve kanun yolu süreleri aynı bütünün parçalarıdır.

Bu nedenle süre kurallarını tek tek ezberlenmiş rakamlar gibi değil, işlemin öğrenilmesi, başvuru yapılması, mahkemeye gidilmesi ve dosyanın ilerletilmesi arasındaki ilişki olarak görmek gerekir.

Genel dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmemişse Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür.

Bu ayrım, idari uyuşmazlıklar ile vergi uyuşmazlıklarının kanundaki farklı takvimini yansıtır.

İdari uyuşmazlıklarda süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarında başlangıç daha ayrıntılıdır: tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilat, tebliğ yapılan hallerde tebliğ, tevkif yoluyla alınan vergilerde ödeme, tescile bağlı vergilerde tescil ve idarenin dava açması gereken konularda ilgili kararın idareye geldiği tarih esas alınır.

Bütün bu hallerde süre, başlangıç olayını izleyen günden itibaren işler.

İlan yoluyla bildirim ve düzenleyici işlemler süre başlangıcı bakımından ayrıca düzenlenmiştir.

Adresi belli olmayanlara özel kanun hükümlerine göre ilan yoluyla bildirim yapıldığında, özel kanunda aksi yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün sonra işlemeye başlar.

Düzenleyici işlem yayımlanarak yürürlüğe giriyorsa, dava takvimi de bu duyurudan sonraki gün üzerinden kurulur.

Ancak düzenleyici işlemin uygulanması üzerine ilgili kişi yalnız düzenleyici işleme değil, uygulama işlemine veya her ikisine birden dava açabilir.

Düzenleyici işlemin daha önce ayakta kalmış olması, somut uygulama işleminin ayrıca hukuka aykırı bulunmasını önlemez.

Böylece süre sistemi, genel düzenleme ile bireysel uygulama arasındaki bağı koparmaz.

Sürelerin hesaplanmasında genel esaslar birbirini tamamlar.

Başlangıç anı, tebliğ, yayın veya ilan günü değil, bu hukuki bildirim olayından sonraki gündür.

Tatil günleri sürenin içinde kalır; bu yüzden süre, araya tatil girdi diye kendiliğinden durmaz.

Buna karşılık bitiş günü tatile denk gelirse, hak kullanımı ilk çalışma gününün sonuna kadar korunur.

Bunlara ek olarak, İYUK’ta yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süreler ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

Bu kural, yargı teşkilatındaki çalışmaya ara verme döneminin tarafların süre haklarını tüketmemesi için kurulmuştur.

Görevli olmayan yere başvuru da süre hesabıyla yakından bağlantılıdır.

Danıştay, idare mahkemesi veya vergi mahkemesinin görevine giren bir uyuşmazlık adli yargı yerinde açılmış ve dava görev yönünden reddedilmişse, görevsizlik kararının kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli idari yargı merciinde dava açılabilir.

Ayrıca görevsiz yargı yerine başvurma tarihi, idari yargıya başvurma tarihi olarak kabul edilir.

Otuz günlük süre kaçırılmış olsa bile idari dava için öngörülen asıl süre henüz dolmamışsa bu süre içinde idari dava açılabilir.

Bu düzenleme, yanlış yargı yoluna başvurmanın süre bakımından doğuracağı ağır sonuçları belirli sınırlar içinde dengeler.

İdari makamların susması ve üst makama başvuru süreleri farklı biçimde etkiler.

Kişi, kendi hakkında dava konusu olabilecek bir idari işlem kurulması veya bir idari eylemin yapılması için yetkili idareye müracaat edebilir.

Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve kişi bu sürenin bitiminden itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir.

İdarece verilen cevap kesin değilse kişi bunu ret sayarak dava açabilir veya kesin cevabı bekleyebilir; bu durumda dava açma süresi işlemez, fakat bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.

Dava açılmaz veya dava süreden reddedilirse, otuz günlük sürenin bitiminden sonra idarece cevap verilmesi halinde cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

Üst makama başvuru ise işlemeye başlamış dava süresini durdurur.

İlgili, idari dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması için üst makama; üst makam yoksa işlemi yapan makama dava açma süresi içinde başvurabilir.

Bu başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş olan süre de hesaba katılır.

Bu yapı, idari başvurunun yeni bir tam süre yaratmadığını, kalan süreyi canlandırdığını gösterir.

Dava açıldıktan sonra da süreler dosyanın kaderini etkiler.

Dilekçe harç veya posta ücreti olmadan yahut eksik ücretle verilmişse, otuz gün içinde eksikliğin tamamlanması ilgilisine tebliğ edilir; gereği yapılmazsa bildirim bir kez daha tekrarlanır.