Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Tam Yargı Davası Konu Anlatımı

Tam yargı davası, idari yargıda kişinin uğradığı zararın giderilmesine yönelen dava türüdür.

İptal davasında mahkeme esas olarak idari işlemin hukuka uygunluğunu denetlerken, tam yargı davasında kişinin hakkındaki doğrudan etkilenme ve bunun sonucu olan giderim talebi öne çıkar.

Kanun, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanların tam yargı davası açabileceğini kabul eder.

Bu ifade, dava açacak kişi ile zarar arasında doğrudan bağ arar; yalnızca genel bir rahatsızlık veya dolaylı etkilenme yeterli değildir.

Tam yargı davasının karakteri, idarenin işlem veya eyleminden kaynaklanan kişisel hak ihlaline yargısal karşılık verilmesidir.

İdari işlemden doğan tam yargı taleplerinde kanun kişiye birden fazla yol tanır.

Hakları ihlal edilen kişi, idari işlem dolayısıyla doğrudan doğruya tam yargı davası açabilir.

Aynı kişi, iptal davası ile tam yargı davasını birlikte de açabilir; bu durumda hem işlemin hukuka uygunluğu hem de zararın giderilmesi aynı yargısal çerçevede gündeme gelir.

Üçüncü yol ise önce iptal davası açılmasıdır.

İptal davasının karara bağlanması üzerine, kararın veya kanun yollarına başvurulmuşsa bu yollar sonunda verilen kararın tebliğinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir.

Bir işlemin icrası sebebiyle zarar doğmuşsa, icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılması da mümkündür.

Bu seçenekler, iptal davası ile tam yargı davası arasındaki işlev farkını gösterir.

İptal davası hukuka aykırı idari işlemin hukuk düzenindeki varlığına yönelir; tam yargı davası ise kişinin zararına ve hakkın yerine getirilmesine odaklanır.

İşlem hukuka aykırı olabilir fakat kişi ayrıca bir zarar giderimi istiyorsa tam yargı boyutunu kurmalıdır.

Buna karşılık kişi, zararının giderilmesini işlemin iptal sonucunu beklemeden de isteyebilir.

Kanun bu yollar arasında tek bir mecburi sıralama kurmaz; fakat idari eylemler bakımından farklı bir ön başvuru sistemi öngörür.

Doğrudan idari eylemden zarar doğduğunda, dava açmadan önce ilgili idareye başvuru gerekir.

İdari eylem, çoğu zaman yazılı bir işlem gibi tebliğ edilen karar biçiminde ortaya çıkmaz; fiili davranış, hizmetin yürütülmesi veya idarenin yapma ya da yapmama biçimindeki faaliyeti zarara neden olabilir.

Bu nedenle kanun, hakkı ihlal edilen kişinin eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde idareye başvurmasını ister.

Bunun yanında her halde eylem tarihinden itibaren beş yıllık üst sınır vardır.

Bu iki süre birlikte düşünülür: öğrenmeden itibaren bir yıl içinde hareket edilmeli, fakat eylemin üzerinden beş yıl geçmişse artık bu özel başvuru yolu kullanılamaz.

İdareye yapılan başvurunun sonucu dava süresini belirler.

İdare isteği kısmen veya tamamen reddederse, ret işleminin tebliğini izleyen günden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir.

İdare otuz gün içinde cevap vermezse, bu sürenin bittiği tarihten itibaren yine dava süresi işler.

Burada zımni ret mantığı devrededir: susma, kişiye yargı yoluna gidebilmesi için reddedilmiş sayılan bir durum sağlar.

Görevli olmayan adli yargı mercilerine açılan tam yargı davasının görev yönünden reddedilmesi halinde ise sonradan idari yargıda açılacak davada bu idareye başvuru şartı aranmaz.

Böylece kişi, yanlış yargı yoluna gitmiş olsa bile idari eylemden doğan talebini usul ekonomisine uygun biçimde sürdürebilir.

Tam yargı davası dilekçesinde genel dava unsurlarına ek olarak uyuşmazlık konusu miktarın gösterilmesi özellikle önem taşır.

Kanun, vergi, resim, harç, benzeri mali yükümlere ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktarın dilekçede yer almasını ister.

Bunun sebebi, tam yargı davasının çoğu kez bir tazminat veya parasal giderim talebi içermesidir.

Dava dilekçesinde taraflar, davanın konusu, sebepleri, deliller ve varsa yazılı bildirim tarihi de gösterilir.

Dava konusu belgeler dilekçeye eklenir ve örnekler karşı taraf sayısından bir fazla hazırlanır.

Yargılama sırasında tam yargı davalarına özgü önemli bir olanak daha vardır.

Dava dilekçesinde belirtilen miktar, nihai karar verilinceye kadar, harcı ödenmek suretiyle bir defaya mahsus artırılabilir.

Kanun bu artırımı süre veya diğer usul kuralları gözetilmeksizin mümkün görür ve miktarın artırılmasına ilişkin dilekçenin otuz gün içinde cevap verilmek üzere karşı tarafa tebliğ edilmesini öngörür.

Bu düzenleme, zarar miktarının yargılama içinde daha açık hale gelebileceği durumlarda davacının talebini tek seferlik düzeltmesine izin verir.

Tam yargı davasının karar ve ödeme sonuçları da giderim amacına uygundur.

Konusu belli bir miktar paranın ödenmesini gerektiren davalarda hükmedilen miktar ile yargılama giderleri ve vekalet ücreti, davacının veya vekilinin idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına yatırılır.