Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) Duruşma Konu Anlatımı

Duruşma, ceza muhakemesinde mahkemenin kararını dayandıracağı iddia, savunma ve delillerin doğrudan karşılaştığı aşamadır.

İddianamenin kabulüyle kamu davası açılır ve kovuşturma başlar; mahkeme bundan sonra duruşma gününü belirler ve hazır bulunması gereken kişileri çağırır.

İddianame sanığa çağrı kâğıdıyla birlikte tebliğ edilir.

Dosyada telefon, faks, elektronik posta gibi iletişim bilgileri varsa iddianameye ilişkin bilgiler ve duruşma tarihi bu araçlarla da bildirilebilir; ancak çağrı kâğıdına bağlanan zorla getirme gibi sonuçlar bu bildirimlere dayanmaz.

Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrıda mazeretsiz gelmemesi hâlinde zorla getirileceği yazılır.

Tutuklu sanık bakımından duruşma günü tebliğ edilir, savunmaya ilişkin istemleri sorulur ve müdafii de davet edilir.

Çağrı ile duruşma günü arasında en az bir hafta bulunması, savunmayı hazırlama hakkının asgari zaman güvencesidir.

Duruşma hazırlığı yalnız çağrıdan ibaret değildir.

Sanık, tanık veya bilirkişi çağrılmasını ya da savunma delillerinin toplanmasını istiyorsa, bunların ilişkin olduğu olayları göstererek dilekçesini duruşmadan en az beş gün önce verir.

Kabul edilen istemler savcıya da bildirilir.

Mahkeme başkanı veya hâkim, sanık ya da katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılması talebini reddederse, bu kişiler doğrudan duruşmaya getirilebilir ve dinlenir; ancak yargılamayı uzatma amacı taşıyan talepler reddedilir.

Tanık ve bilirkişilerin naip veya istinabe yoluyla dinlenmesi ise hastalık, malullük, giderilemeyen nedenler veya yetki çevresi dışındaki konum gibi pratik zorunluluklara bağlanmıştır.

Teknik imkân varsa sesli ve görüntülü iletişimle dinleme yöntemi uygulanır.

Hazırlık aşamasındaki bu kurallar, duruşmanın tek oturumda ve sağlıklı yürütülmesini hedefler.

Duruşmanın temel ilkesi açıklıktır.

Kural olarak herkes duruşmayı izleyebilir.

Genel ahlak veya kamu güvenliğinin kesin olarak gerekli kıldığı hâllerde duruşmanın bir kısmı veya tamamı kapalı yapılabilir.

Kapalılık istemi hakkındaki duruşma da istem üzerine veya mahkeme uygun görürse kapalı yürütülebilir.

Sanık on sekiz yaşını doldurmamışsa duruşma zorunlu olarak kapalıdır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır.

Buna karşılık kapalılık kararı gerekçesiyle tutanağa geçirilir; hüküm, zorunlu kapalılık istisnası dışında açık duruşmada açıklanır.

Kapalı duruşmada mahkeme bazı kişilerin bulunmasına izin verebilir ve bu kişiler gizlilik konusunda uyarılır.

Açık duruşmanın içeriği milli güvenlik, genel ahlak, kişilerin saygınlığı, onuru, hakları veya suç işlemeye kışkırtma bakımından sakıncalıysa mahkeme yayımlamayı sınırlayabilir.

Ses ve görüntü kaydı yasağı da duruşma düzeni ve yargılamanın ciddiyetiyle ilgilidir.

Duruşmada hazır bulunacak kişiler bakımından kanun kesin şartlar öngörür.

Hükme katılacak hâkimler, Cumhuriyet savcısı, zabıt kâtibi ve zorunlu müdafiliğin kabul edildiği hâllerde müdafi duruşmada bulunmalıdır.

Birden fazla savcı veya avukat aynı anda duruşmaya katılabilir ve iş bölümü yapabilir.

Bir oturumda bitmeyecek davalarda, katılamayacak üyenin yerine geçmek ve oya katılmak üzere yedek üye bulundurulabilir.

Duruşmaya ara verilmeden devam edilip hüküm kurulması esastır; ancak zorunlu hâllerde makul sürede sonuçlandırmaya uygun biçimde ara verilebilir.

Çağrı ile duruşma arasındaki bir haftalık süreye uyulmamışsa sanığa ara isteme hakkı hatırlatılır.

Duruşma, sanık ve müdafiin hazır olup olmadığı ile çağrılan tanık ve bilirkişilerin gelip gelmediğinin saptanmasıyla başlar.

Sanık bağsız olarak salona alınır; başkan veya hâkim, iddianamenin kabulü kararını okuyarak duruşmanın başladığını açıklar.

Tanıklar dışarı çıkarılır.

Daha sonra sanığın kimliği ve kişisel-ekonomik durumu belirlenir, suçlamaya dayanak eylemler, deliller ve hukuki nitelendirme anlatılır, susma hakkı ve diğer haklar bildirilir, sanık hazırsa sorgusu yapılır.

Başkan veya hâkim duruşmayı yönetir, sanığı sorguya çeker ve delillerin ikamesini sağlar.

Duruşma yönetimine ilişkin bir tedbire itiraz edilirse mahkeme karar verir.

Cumhuriyet savcısı, müdafi veya vekil sıfatıyla katılan avukatlar doğrudan soru yöneltebilir; sanık ve katılan sorularını başkan veya hâkim aracılığıyla sorar.

Soruya itiraz edilirse gerekliliğe başkan karar verir.

Sanığın duruşmada bulunması kuraldır; kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır olmayan sanık hakkında duruşma yapılamaz ve mazeretsiz gelmeyen sanık zorla getirilebilir.

Ancak toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı veya güvenlik tedbiri dışında bir karar verilmesi gerektiği anlaşılıyorsa, sorgusu yapılmamış sanık yokluğunda dava bitirilebilir.

Suç yalnız veya birlikte adli para cezası ya da müsadere gerektiriyorsa, davetiyede yazılmak koşuluyla sanık gelmese de duruşma yapılabilir.

Sorgusu yapılmış sanık veya yetkili müdafii isterse mahkeme sanığı duruşmadan bağışık tutabilir.

Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlar dışında istinabe ile sorgu mümkündür; zorunlu hâllerde görüntülü ve sesli iletişim sistemiyle sorgu veya duruşmaya katılım kararı verilebilir.

Sanık bulunmasa da müdafi bütün oturumlara katılabilir.

Duruşma düzeni mahkeme başkanı veya hâkim tarafından sağlanır.

Düzeni bozan kişi, savunma hakkını engellememek şartıyla salondan çıkarılabilir; direnme veya karışıklık hâlinde çocuklar hariç disiplin hapsi gündeme gelebilir.

Sanığın davranışları duruşmanın düzenli yürütülmesini tehlikeye sokuyorsa salondan çıkarılabilir; müdafii yoksa barodan müdafi görevlendirilir ve yeniden alındığında yokluğundaki işlemler açıklanır.