Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) Uzlaştırma ve Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Konu Anlatımı

Ceza muhakemesinde her yeterli şüphe kamu davasına dönüşmek zorunda değildir.

Kanun, bazı suçlarda taraflar arasındaki uyuşmazlığın onarıcı bir süreçle giderilmesini, bazı suçlarda ise kamu davasının açılmasının belirli süreyle ertelenmesini kabul eder.

Uzlaştırma, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisinin bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya yönlendirildiği kurumdur.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi ise savcının, yeterli şüpheye rağmen belirli koşullar gerçekleştiğinde dava açmayı beş yıl süreyle geri bırakmasıdır.

İki kurum da soruşturmanın sonucunu etkiler; fakat dayanakları ve sonuçları farklıdır.

Uzlaştırmada taraf iradesi ve edim merkezdeyken, ertelemede savcının kanuni koşullara bağlı takdir yetkisi belirleyicidir.

Uzlaştırmanın kapsamı suç tipine göre belirlenir.

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda kural olarak uzlaştırma girişimi yapılır.

Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın Türk Ceza Kanununda sayılan bazı suçlar da kapsamdadır: kasten yaralamanın belirli hâlleri, taksirle yaralama, tehditin belirli hâli, konut dokunulmazlığının ihlali, iş ve çalışma hürriyetinin ihlali, hırsızlık, güveni kötüye kullanmanın belirli kapsamı, dolandırıcılık, suç eşyasının satın alınması veya kabul edilmesi, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması ile ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgilerin açıklanması bunlar arasındadır.

Suça sürüklenen çocuklar bakımından, mağdurun veya zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması şartıyla üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar ayrıca uzlaştırmaya girebilir.

Diğer kanunlardaki suçlarda, şikâyete bağlı olanlar dışında, uzlaştırma için açık hüküm gerekir.

Kapsam dışı suçlar ayrıca önemlidir.

Soruşturma ve kovuşturması şikâyete bağlı olsa bile cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, ısrarlı takip suçunda ve hakaret suçunda uzlaştırma uygulanmaz.

Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışı başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz.

Buna karşılık önödeme kapsamına giren bir suçla uzlaştırma kapsamındaki suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç bakımından uzlaşma hükümleri uygulanabilir.

Birden fazla mağdur veya suçtan zarar gören varsa, uzlaştırmaya gidilebilmesi için hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.

Birden çok failin bulunduğu suçlarda ise yalnız uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır; uzlaşma diğer faillere otomatik etki etmez.

Soruşturma konusu suç uzlaştırmaya tabi ve kamu davası açılması için yeterli şüphe mevcutsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir.

Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklif eder.

Reşit olmayan taraflarda teklif kanuni temsilciye yapılır.

Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir.

Kişi, tekliften itibaren yedi gün içinde kararını bildirmezse reddetmiş sayılır.

Teklif sırasında uzlaşmanın anlamı ve kabul veya reddin hukuki sonuçları anlatılır.

Dosyada bulunan adreste kişiye ulaşılamaması, yurt dışında bulunması veya başka nedenle ilgililere erişilememesi hâlinde uzlaştırma yapılmadan soruşturma sonuçlandırılır.

Teklif yapılması veya kabul edilmesi, delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir; çünkü uzlaştırma süreci soruşturmanın maddi gerçeği koruma görevini askıya almaz.

Uzlaştırma müzakereleri gizlidir.

Şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil müzakerelere katılabilir.

Tarafın kendisi, kanuni temsilcisi veya vekili müzakereye katılmaktan kaçınırsa uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.

Uzlaştırmacı, savcıyla yöntem konusunda görüşebilir ve savcı talimat verebilir.

Dosya belgelerinin örnekleri uzlaştırmacıya verilirken soruşturmanın gizliliğine uyma yükümlülüğü hatırlatılır.

Uzlaştırmacı belgeleri aldıktan sonra otuz gün içinde işlemleri sonuçlandırır; büro süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir.

Süreç sonunda rapor düzenlenir, uzlaşma varsa taraf imzaları ve uzlaşmanın nasıl sağlandığı ayrıntılı biçimde gösterilir.

Uzlaştırma sonuçsuz kalırsa aynı dosyada tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.

Müzakerelerde yapılan açıklamalar başka soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.

Uzlaşmanın sonucu edimin niteliğine göre değişir.

Şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

Edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik taşıyorsa kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir; bu durumda 171. maddedeki şartlar aranmaz ve erteleme süresince zamanaşımı işlemez.

Gerekler yerine getirilmezse, 171. maddedeki erteleme süresi içinde kasıtlı suç işleme şartı aranmadan kamu davası açılır.

Uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında belirlenemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar dışında soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından feragat sonucu doğar.

Edim yerine getirilmezse uzlaşma raporu veya belgesi ilam niteliğindeki belge gibi icra edilebilir.

Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; edim defaten yerine getirilirse düşme, ileri tarihli veya taksitli edimde durma kararı verilir ve gereklere uyulmazsa yargılama kaldığı yerden sürer.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi, uzlaştırmadan ayrı bir savcılık takdiridir.

Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda yeterli şüphe bulunsa bile savcı beş yıl süreyle dava açmayı erteleyebilir.

Bunun için şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkûm olmaması, soruşturmanın erteleme hâlinde şüphelinin suç işlemekten çekineceği kanaatini vermesi, ertelemenin şüpheli ve toplum bakımından dava açılmasından daha yararlı olması ve mağdurun veya kamunun savcı tarafından tespit edilen zararının aynen iade, eski hâle getirme veya tazminle tamamen giderilmesi gerekir.

Bu şartlar birlikte gerçekleşmelidir.