Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) İstinaf Konu Anlatımı

İstinaf, ceza muhakemesinde ilk derece mahkemesi hükmünü bölge adliye mahkemesi önüne taşıyan olağan kanun yoludur.

Temyizden farklı olarak yalnız hukuk kuralının uygulanmasını değil, dosya ve deliller üzerinden maddi değerlendirmeyi de kapsayabilen bir denetim alanı oluşturur.

Kural, ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinafa başvurulabilmesidir.

On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bakımından ise başvuru olmasa bile bölge adliye mahkemesi kendiliğinden inceleme yapar.

Hükümden önce verilen ve hükme esas teşkil eden ya da başka kanun yolu öngörülmeyen mahkeme kararları da hükümle birlikte istinaf denetimine götürülebilir.

Böylece ara kararların hüküm üzerindeki etkisi, nihai denetim sırasında değerlendirilebilir.

Böylece denetim somutlaşır ve yoğunlaşır.

İstinafa kapalı hükümler ayrıca bilinmelidir.

Hapis cezasından çevrilen adli para cezaları dışında, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk Lirası dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri istinaf edilemez.

Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri de istinafa kapalıdır.

Kanunlarda kesin olduğu yazılı hükümler için de istinaf yolu bulunmaz.

Bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas alınmaz.

Bu sınırlar, kanun yolu sisteminde düşük ağırlıklı kararların kesinleşmesini hızlandırırken, hapis cezası ve daha ağır sonuçlar doğuran hükümler bakımından denetimi açık tutar.

İki haftalık başvuru süresi, gerekçeli hükmün ilgilisine bildirilmesiyle işlemeye başlar.

Başvuru hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak gerçekleştirilir; beyan tutanağa bağlanır ve hâkime onaylatılır.

Tutuklu sanığın kanun yoluna başvurmasına ilişkin kolaylaştırıcı hüküm saklıdır.

Ağır ceza mahkemelerinde bulunan Cumhuriyet savcıları, yargı çevrelerindeki asliye ceza mahkemesi hükümlerine karşı kararın başsavcılığa gelişinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurabilir.

Sanık, katılan ve katılma hakkı bulunan suçtan zarar görenlerin başvurusunda neden gösterilmemesi incelemeye engel olmaz.

Buna karşılık Cumhuriyet savcısı istinaf nedenlerini gerekçeleriyle birlikte açıkça yazmalı ve bu istem ilgililere tebliğ edilmelidir; ilgililer iki hafta içinde cevap verebilir.

Süresi içinde yapılan istinaf başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller.

Sanık yokluğunda aleyhine verilen hükme karşı eski hâle getirme isteyebilir; fakat eski hâle getirme süresi içinde istinaf süresi de işler.

Bu nedenle sanığın ayrıca istinaf başvurusu yapması gerekir ve istinafla ilgili işlemler eski hâle getirme kararı beklenerek ertelenir.

Başvuru süresi geçmişse, hüküm istinafa kapalıysa veya başvuranın buna hakkı yoksa hükmü veren mahkeme dilekçeyi reddeder.

Bu ret kararına karşı ilgililer iki hafta içinde bölge adliye mahkemesinden karar isteyebilir; dosya gönderilir, ancak bu nedenle infaz ertelenmez.

Reddedilmeyen başvurular karşı tarafa tebliğ edilir ve cevap süresi dolduktan sonra dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Bölge adliye mahkemesinde dosya işbölümüne göre görevli ceza dairesine verilir ve varsa tebligat eksikleri tamamlanır.

Ön incelemede bölge adliye mahkemesinin yetkisiz olduğu anlaşılırsa dosya yetkili mahkemeye gönderilir.

Başvurunun süresinde yapılmadığı, kararın istinafta incelenemeyeceği veya başvuranın hakkı bulunmadığı anlaşılırsa istinaf başvurusu reddedilir.

Bu ön inceleme kararları itiraza tabidir.

Ön incelemeyi geçen dosyada daire, dosyayı ve dosyayla birlikte sunulan delilleri inceler.

İlk derece kararında usule veya esasa ilişkin hukuka aykırılık yoksa, delil ve işlemlerde eksiklik bulunmuyorsa ve ispat değerlendirmesi yerindeyse istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir.

Bazı hukuka aykırılıklar düzeltilerek de esastan ret kararı verilebilir.

Bu düzeltme imkânı, yeniden yargılama gerektirmeyen sınırlı hukuka aykırılıkların hızlı giderilmesini sağlar.

Bölge adliye mahkemesinin bozma yetkisi de vardır.

İlk derece hükmünde kesin hukuka aykırılık nedenlerinden biri bulunursa veya soruşturma ya da kovuşturma şartı gerçekleşmemiş, önödeme veya uzlaştırma uygulanmamış ya da davaların birlikte görülmesi zorunlu olmuşsa hüküm bozulur ve dosya yeniden incelenip hüküm kurulmak üzere ilk derece mahkemesine veya uygun görülen başka bir ilk derece mahkemesine gönderilir.

Diğer hâllerde bölge adliye mahkemesi gerekli tedbirleri alarak davanın yeniden görülmesine ve duruşma hazırlığına başlar.

Duruşma sonunda istinaf başvurusunu esastan reddedebilir veya ilk derece hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurabilir.

Lehe kararların başvurmamış diğer sanıklara uygulanma olanağı varsa onlar da başvurmuş gibi yararlanır.

Bölge adliye mahkemesinde duruşma açıldığında, genel duruşma kuralları uygulanır; ancak istinafın yapısına uygun istisnalar vardır.

Görevlendirilen üyenin inceleme raporu, ilk derece hükmü, ilk derecedeki tanık ifadeleri, keşif tutanakları, bilirkişi raporları ve istinaf aşamasında toplanan deliller anlatılır.

Gerekli görülen tanık ve bilirkişiler çağrılır.