Hâkim-Savcı Ceza Muhakemesi Hukuku (CMK) Temyiz Konu Anlatımı

Temyiz, ceza muhakemesinde istinaf aşamasından sonra Yargıtay önünde yapılan hukuka uygunluk denetimidir.

Temel kural, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümlerinin temyiz edilebilmesidir.

Bu ifade iki sonucu birlikte içerir.

Birincisi, temyizin olağan başvuru alanı artık ilk derece hükmü değil, bölge adliye mahkemesi hükmüdür.

İkincisi, bölge adliye mahkemesinin bozma kararları kural olarak temyiz denetimine konu olmaz.

Temyiz incelemesi, olayın baştan sona yeniden yargılanması değil, hükmün hukuka uygun kurulup kurulmadığının denetlenmesidir.

Bu nedenle temyiz nedeni ancak hukuka aykırılık olabilir; bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılık sayılır.

Temyize kapalı kararlar geniş bir grup oluşturur.

İlk derece mahkemelerinden verilen beş yıl veya daha az hapis cezaları ile miktarı ne olursa olsun adli para cezalarına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez.

İlk derecece verilen beş yıl veya daha az hapis cezalarını artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları da temyiz dışıdır.

Hapis cezasından çevrilen seçenek yaptırımlara ilişkin ilk derece kararları hakkında bölge adliye mahkemesince verilen seçenek yaptırım kararları ve esastan ret kararları, belirli düşük ceza sınırındaki suçlara ilişkin kararlar, adli para cezasını gerektiren suçlarda verilen hükümler hakkındaki bölge adliye kararları ve yalnız müsadereyle ilgili bazı kararlar da bu kapsamda sayılır.

On yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümleri hakkında istinaf başvurusunun esastan reddi kararları da temyize kapalıdır.

Aynı hükümde bu sınırlar içinde birden fazla ceza veya karar bulunması sonucu değiştirmez.

Bununla birlikte kanun, bazı suçlar bakımından temyiz edilemezlik sınırlarını aşan özel bir açıklık tanır.

Hakaretin belirli nitelikli hâlleri, halk arasında korku ve panik yaratmak amacıyla tehdit, suç işlemeye tahrik, suçu ve suçluyu övme, halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama, kanunlara uymamaya tahrik, halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma, Cumhurbaşkanına hakaret, devletin egemenlik alametlerini aşağılama, devlet ve kurumlarını aşağılama, silahlı örgüt ve halkı askerlikten soğutma gibi suçlar bakımından bölge adliye kararları, normalde kapalı görünse de temyiz edilebilir.

Terörle Mücadele Kanunu ve Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunundaki bazı suçlar da aynı özel rejime girer.

Bu düzenleme, kanun koyucunun belirli suç tiplerinde Yargıtay denetimini ayrıca gerekli gördüğünü gösterir.

Hükümden önce verilen ve hükme esas olan ya da başka kanun yolu bulunmayan mahkeme kararları, hükümle birlikte temyiz edilebilir.

Böylece ara kararın hükme etkisi Yargıtay denetiminde incelenebilir.

Hukuka kesin aykırılık hâlleri, temyiz dilekçesinde belirtilmemiş olsa bile dikkate alınır.

Mahkemenin kanuna uygun oluşmaması, yasaklı hâkimin hükme katılması, ret istemi kabul edildiği hâlde veya hukuka aykırı reddedildiği hâlde hâkimin karara katılması, mahkemenin kanuna aykırı olarak kendini görevli veya yetkili görmesi, savcı veya duruşmada mutlaka bulunması gereken kişilerin yokluğunda duruşma yapılması, açıklık kuralının ihlali, hükmün gerekli gerekçeyi içermemesi, savunma hakkının önemli konularda mahkeme kararıyla sınırlandırılması ve hükmün hukuka aykırı delile dayanması bu gruptadır.

Bu hâller, yargılamanın temel güvencelerine dokunduğu için ayrıca gösterilmese bile denetim alanına girer.

Temyizde iki haftalık süre, gerekçeli hükmün ilgili tarafa bildirilmesinden sonra kullanılabilir hâle gelir.

Başvuru, hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak gerçekleştirilir; beyan tutanağa geçirilir ve hâkime onaylatılır.

Süresinde yapılan temyiz hükmün kesinleşmesini engeller.

Temyiz eden, hükmün neden bozulmasını istediğini başvuruda göstermek zorundadır.

Cumhuriyet savcısı temyiz dilekçesinde istemin sanık lehine mi aleyhine mi olduğunu açıkça belirtir.

Sanığın yokluğunda aleyhine verilen hükümlerde eski hâle getirme ile ilgili olarak istinaftaki sistem uygulanır.

Sanığın yararına olan kurallara aykırılık, sanık aleyhine bozma istemi için savcıya hak vermez.

Temyiz istemi süresinden sonra yapılmışsa, temyiz edilemeyecek bir hükme yönelmişse veya başvuranın hakkı yoksa hükmü temyiz olunan bölge adliye veya ilk derece mahkemesi istemi reddeder.

Bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde Yargıtaydan karar istenebilir; dosya gönderilir, fakat bu nedenle infaz ertelenmez.

Ret edilmeyen temyiz dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Dosya daha sonra Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.

Başsavcılığın tebliğnamesi, hükmü temyiz edenlere veya aleyhlerine sonuç doğurabilecek görüş içeriyorsa sanık, müdafi, katılan veya vekillere tebliğ edilir; cevap süresi yine iki haftadır.

Yargıtay, süresinde başvuru olmadığını, hükmün temyize kapalı olduğunu, başvuranın hakkı bulunmadığını veya dilekçede temyiz sebebi gösterilmediğini saptarsa temyiz istemini reddeder.

On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde, Yargıtay uygun görürse incelemeyi duruşmalı yapabilir; tutuklu sanık duruşmaya katılma isteminde bulunamaz.

Duruşmada rapor açıklanır, üyeler dosyayı inceler, taraflar iddia ve savunmalarını sunar ve son söz sanığındır.

Yargıtay, kural olarak temyiz başvurusunda gösterilen hususları inceler; usule ilişkin eksiklik nedenli başvuruda, bu eksikliği gösteren olaylar üzerinden denetim yapar.