İdari yargıda görev, uyuşmazlığın hangi yargı kolu ve hangi idari yargı merciince; yetki ise görevli mahkeme türü içinde hangi yerdeki mahkemece çözüleceğini belirler. 2576 sayılı Kanun'a göre idare mahkemeleri, vergi mahkemeleri ile ilk derece Danıştay davaları dışında kalan iptal, tam yargı ve kanunda belirtilen idari sözleşme uyuşmazlıklarını; vergi mahkemeleri ise vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler, bunların zam ve cezaları, tarifeler ve ilgili 6183 sayılı Kanun uyuşmazlıklarını görür. İYUK'ta görev ve yetki ilk inceleme konusudur. Adli yargının görevli olduğu davada ret; idari yargı içindeki yanlış mahkemede ise dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi esastır. Genel yetki, özel hüküm yoksa işlemi veya idari sözleşmeyi yapan merciin bulunduğu yerdir. Kamu görevlisi, taşınmaz, taşınır, tam yargı ve vergi uyuşmazlıklarında özel yetki hükümleri önce uygulanır.
Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Görev ve Yetki Konu Anlatımı
Görev ve Yetki konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Görev ile yetkinin ayrılması
Görev ve yetki, idari davanın esasına geçilmeden önce doğru yargı yolunun ve doğru mahkemenin belirlenmesini sağlar. Görev, uyuşmazlığın adli veya idari yargıdan hangisine ait olduğunu ve idari yargı içinde Danıştay, idare mahkemesi ya da vergi mahkemesinden hangisinin davayı göreceğini anlatır. Yetki ise görevli mahkeme türü belli olduktan sonra coğrafi olarak hangi mahkemenin davaya bakacağını gösterir.
İYUK m. 14 uyarınca görev ve yetki, dilekçe üzerinde yapılan ilk incelemenin ilk başlığıdır.
Bu denetim yalnız tarafların itirazına bağlı değildir.
İYUK m. 32, idari yargıda yetkinin kamu düzeninden olduğunu açıkça belirtir.
İlk incelemede görülmeyen bir görev veya yetki sorunu davanın sonraki aşamasında ortaya çıkarsa da İYUK m. 15 uygulanır.
İdare ve vergi mahkemelerinin görev alanı
2576 sayılı Kanun m. 5, idare mahkemelerini genel görevli ilk derece mahkemesi olarak kurar.
İdare mahkemeleri, vergi mahkemelerinin görevine giren ve ilk derecede Danıştayda çözümlenecek davalar dışında kalan şu işleri görür:
- iptal davaları,
- tam yargı davaları,
- tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hariç olmak üzere, bir kamu hizmetinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklar,
- diğer kanunların verdiği işler.
2576 sayılı Kanun m. 6 ise vergi mahkemelerinin görevini konu üzerinden belirler.
Genel bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezaları ve tarifelerine ilişkin davalar vergi mahkemesindedir.
Aynı konularda 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un uygulanmasından doğan davalar ve diğer kanunların verdiği işler de bu mahkemelerin görev alanındadır.
Bu ayrımda önce uyuşmazlığın niteliği bulunur.
Bir vergi uyuşmazlığını yalnız işlemi idari makam yaptığı için idare mahkemesine götürmek veya genel bir idari işlemi vergiyle ekonomik ilişkisi var diye vergi mahkemesine yöneltmek doğru değildir.
Ayrıca özel kanunla Danıştayın ilk derece görevi saklıdır.
İlk incelemede verilecek karar
İYUK m. 15 iki sonucu ayırır.
Uyuşmazlık adli yargının görevindeyse idari yargı mercii davayı görev yönünden reddeder.
Buna karşılık uyuşmazlık idari yargının görevinde olduğu hâlde dava görevli veya yetkili olmayan idari mahkemede açılmışsa dosya görevli ve yetkili idari yargı merciine gönderilir.
Dolayısıyla “ret” ile “gönderme” aynı sonuç değildir.
İYUK m. 9, adli yargıya yanlış başvurunun süre sonucunu ayrıca düzenler.
İdari yargının görevine giren dava adli yargıda açılmış ve görev yönünden reddedilmişse, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli idari yargı merciinde dava açılabilir.
Görevsiz yargı yerine başvuru tarihi, idari yargıya başvuru tarihi sayılır.
Otuz gün geçirilmiş olsa bile asıl idari dava açma süresi henüz dolmamışsa dava bu kalan süre içinde açılabilir.
Bu koruma sınırsız yeni bir dava süresi oluşturmaz.
Genel ve özel yetki
İYUK m. 32'deki genel kural, göreve ilişkin hükümler ile kanundaki veya özel kanunlardaki özel yetki hükümleri saklı kalmak üzere uygulanır.
Yetkili idare mahkemesi, dava konusu idari işlemi veya idari sözleşmeyi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir.
Soruda özel yetki alanlarından biri varsa genel kurala doğrudan gidilmez.
Kamu görevlileri bakımından İYUK m. 33 özel bağlama noktaları kurar.
Atama ve nakil işlemlerinde yeni veya eski görev yeri; göreve son verme, emekli etme ve görevden uzaklaştırmada son görev yeri; görevle ilişkinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezaları ile ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ya da parasal haklarda ilgilinin görevli bulunduğu yer esas alınır.
Hâkim ve savcıların maddede belirtilen davaları için ayrıca özel bir bölge idare mahkemesi bağlantısı vardır.
Taşınmazlara ilişkin imar, kamulaştırma, yıkım, işgal, tahsis, ruhsat ve iskân gibi uyuşmazlıklarda İYUK m. 34 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer; taşınır mallara ilişkin davalarda m. 35 uyarınca taşınırın bulunduğu yer yetkilidir.
Vergi uyuşmazlıklarında m. 37, tarh ve tahakkuku yapan, zam ve cezayı kesen ya da tahsil işlemine göre ödeme emrini düzenleyen dairenin bulunduğu yer gibi işleme özgü bağlama noktaları kullanır.
İYUK m. 36, idari sözleşmeler dışındaki tam yargı davaları için sıralı bir düzen kurar.
Önce zararı doğuran idari uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme aranır.
Zarar bir hizmetten veya idari eylemden doğmuşsa hizmetin görüldüğü ya da eylemin yapıldığı yer; diğer hâllerde davacının ikametgâhı esas alınır.
Bu sıra atlanarak her tam yargı davasında doğrudan ikametgâha gidilemez.
Görev ve yetki uyuşmazlıkları
İdare veya vergi mahkemesi, idari yargının görevindeki bir davada kendisini görevli ya da yetkili görmezse dosyayı Danıştaya veya görevli ve yetkili idare ya da vergi mahkemesine gönderir.
Dosyanın gönderildiği mahkeme de aynı yönde karar verirse, uyuşmazlığın çözüm mercii mahkemelerin aynı bölge idare mahkemesi çevresinde bulunup bulunmamasına göre bölge idare mahkemesi veya Danıştaydır.
Bu konuda verilen karar kesindir.
Yetkili mahkemenin davaya bakmasına fiilî veya hukuki engel çıkması, yargı çevresi sınırında tereddüt bulunması ya da iki mahkemenin aynı davaya yetkili olduğunu kabul etmesi hâlinde merci tayini gündeme gelir.
Aynı bölge idare mahkemesi çevresindeki durumlarda bölge idare mahkemesi, diğer hâllerde Danıştay görevli ve yetkili mahkemeyi belirler.
Sınav için karar sırası
- Uyuşmazlığın adli yargıda mı, idari yargıda mı olduğunu belirleyin.
- İdari yargıda Danıştayın ilk derece görevi veya vergi mahkemesinin özel görev alanı bulunup bulunmadığını kontrol edin.
- Görevli mahkeme türü belli olunca özel yetki hükmü arayın.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Görev ve Yetki anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Görev ve Yetki konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- KabulDavalının, davacının talep sonucunu kısmen veya tamamen kabul etmesidir. Kabul edilen kısım bakımından yargılama sona erer.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
İdari Yargılama Usulü (İYUK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 9 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi