Hâkim-Savcı İdari Yargılama Usulü (İYUK) Süreler Konu Anlatımı

İdari yargılama usulünde süre konusu yalnızca takvim hesabı değildir; hangi işlemin dava konusu edildiği, idareye başvuru yapılıp yapılmadığı, uyuşmazlığın vergi uyuşmazlığı mı yoksa genel idari uyuşmazlık mı olduğu ve kanun yolunun türü birlikte değerlendirilir.

İYUK sisteminde süreler kamu düzenine yakındır; mahkeme ilk inceleme aşamasında süre aşımını kendiliğinden dikkate alır.

Bu yüzden doğru cevap çoğu zaman davacının haklı olup olmadığında değil, sürenin hangi olaydan sonra başladığında ve hangi başvurunun süreyi durdurduğunda saklıdır.

Genel kural şudur: özel kanun ayrı süre öngörmemişse Danıştayda ve idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür.

Bu ikili ayrım sınavda özellikle vergi uyuşmazlığı ile idari işlem iptali karıştırılarak yoklanır.

Sürenin başlangıcı için temel ifade, bildirimi izleyen gündür.

İdari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı günü değil, ondan sonraki günü saymaya başlarsın.

Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülüklerde başlangıç olayı tek tip değildir: tahakkuku tahsile bağlı vergilerde tahsilat, tebliğ yapılan hallerde tebliğ, tevkif yoluyla alınanlarda hak sahibine ödeme, tescile bağlı vergilerde tescil dikkate alınır.

İdarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği tarih esas alınır.

İlan yoluyla bildirimde adresi belli olmayan kişiler bakımından özel kanunda aksine hüküm yoksa son ilan tarihini izleyen günden itibaren on beş gün geçtikten sonra süre işlemeye başlar.

Düzenleyici işlemlerde ise dava süresi ilanı izleyen günden başlar; ancak düzenleyici işlem uygulandığında kişi düzenleyici işlemle uygulama işlemini birlikte veya ayrı ayrı dava konusu edebilir.

Süre hesabında İYUK m.8 üç ana ilke getirir.

Birincisi, süre tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden başlar.

İkincisi, tatil günleri sürenin içindedir; yalnızca son gün tatil gününe denk gelirse süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

Üçüncüsü, kanunda yazılı sürelerin bitimi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

Buradaki sınav tuzağı, tatil günlerinin süreden hiç sayılmadığını sanmaktır.

Tatil günleri normalde sayılır; sadece son gün tatilse uzama olur.

Çalışmaya ara verme kuralı ise ayrıca, kanunda yazılı sürelerin bitiş anına bağlı özel bir uzamadır.

İYUK m.10, ilgilinin idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylem yapılması için idareye başvurmasını düzenler.

İdare otuz gün cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır.

Bu zımni ret tarihinden sonra kişi, konusuna göre Danıştayda, idare mahkemesinde veya vergi mahkemesinde dava açma süresi içinde dava açabilir.

İdarenin otuz gün içinde verdiği cevap kesin değilse ilgili iki yol arasında seçim yapar: bu cevabı ret sayıp dava açabilir veya kesin cevabı bekleyebilir.

Kesin cevabı bekleme durumunda dava süresi işlemez; fakat bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı aşamaz.

Dava açılmaması veya davanın süreden reddi hallerinde, otuz günlük susma süresinden sonra idare cevap verirse bu cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

İYUK m.11 ise mevcut bir idari işleme karşı dava açmadan önce üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvuru yoludur.

Kişi işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını dava süresi içinde isteyebilir.

Bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

Otuz gün cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Ret veya zımni ret üzerine süre yeniden işlemeye başlar; fakat başvuruya kadar geçmiş olan günler hesaba katılır.

Bu nedenle m.11 başvurusu yeni ve tam bir dava süresi doğurmaz, kalan süreyi canlandırır.

Örneğin altmış günlük sürenin yirminci gününde başvuru yapılmışsa ret üzerine kalan kırk günlük süre işler.

İptal ve tam yargı davalarında süre bağlantısı daha dikkat ister.

İYUK m.12, hak ihlal eden idari işlem nedeniyle doğrudan tam yargı davası açmayı, iptal ve tam yargı davalarını birlikte açmayı veya önce iptal davası açıp kararın tebliği ya da kanun yolu kararının tebliği üzerine dava süresi içinde tam yargı davası açmayı mümkün kılar.

İşlemin icrasından doğan zararlar için icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir.

İYUK m.13 ise idari eylemlerden doğan tam yargı davalarında önce idareye başvuru şartı getirir.

Hak ihlalini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulur; ret veya otuz günlük susma üzerine dava süresi içinde dava açılır.

İşlemde m.12 seçenekleri, eylemde m.13 ön başvurusu ayırt edilmelidir.

Kanun yollarındaki süreler de süre konusunun parçasıdır.

İstinaf kural olarak bölge idare mahkemesine yapılır ve İYUK m.45 sisteminde kararın tebliğinden itibaren otuz günlük başvuru süresi esastır; özel yargılama usullerinde daha kısa süreler olabilir.

Temyizde Danıştay Başkanlığına hitaben dilekçe verilir.

Temyiz dilekçesi şekil şartlarını taşımazsa eksikliklerin on beş gün içinde tamamlatılması istenir; tamamlanmazsa temyiz isteminde bulunulmamış sayılır.

Karşı taraf, temyiz dilekçesinin tebliğini izleyen otuz gün içinde cevap verebilir ve cevap dilekçesinde kendisi süresinde temyiz etmemiş olsa bile temyiz isteminde bulunabilir.

Harç ve gider eksikliği için verilen yedi günlük sürede eksiklik giderilmezse karar temyiz edilmemiş sayılır.

Süre hesabının özeti şudur: önce özel süre var mı bakılır, sonra başlangıç olayı belirlenir, ardından başvurunun süreyi durdurup durdurmadığı ve son gün uzaması ayrı ayrı kontrol edilir.

İvedi yargılama ve merkezi sınavlara ilişkin usuller, genel süre kurallarının özel süreyle nasıl değiştirildiğini gösterir.

İvedi yargılama usulünde dava açma süresi otuz gündür ve İYUK m.11 başvurusu uygulanmaz.

İlk inceleme yedi gün içinde yapılır, savunma süresi on beş gündür ve bir defaya mahsus en fazla on beş gün uzatılabilir.

Nihai kararlara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde temyiz yoluna gidilir.

Merkezi ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usulünde dava açma süresi on gündür, m.11 yine uygulanmaz, savunma süresi üç gündür ve en fazla üç gün uzatılabilir.

Nihai karara karşı temyiz süresi beş gündür.

Bu örnekler, özel usul varsa genel altmış veya otuz günlük süreye dönülmeyeceğini gösterir.