Hâkim-Savcı Katma Değer Vergisi Konu Anlatımı

İşlem Merkezli Vergi

Katma değer vergisi, gelir veya servet üzerinden değil, kanunun vergiye tabi kıldığı işlemler üzerinden yürür.

İlk temel soru, işlemin Türkiye'de yapılıp yapılmadığı ve kanundaki işlem türlerinden birine girip girmediğidir.

Kanun Türkiye'de yapılan ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti çerçevesindeki teslim ve hizmetleri; her türlü mal ve hizmet ithalatını; ayrıca posta, haberleşme, radyo ve televizyon hizmetleri, şans ve talih oyunları, profesyonel sanatçı ve sporcu faaliyetlerinin tertiplenmesi veya gösterilmesi, müzayede ve gümrük depolarındaki satışlar, ürün senetlerinin teslimi, boru hattı taşımacılığı, Gelir Vergisi Kanununda belirtilen mal ve hakların kiralanması gibi özel faaliyetleri verginin konusuna alır.

Faaliyetin Niteliği ve Kişinin Statüsü

Ticari, sınai, zirai faaliyet ile serbest meslek faaliyetinin devamlılığı, kapsamı ve niteliği öncelikle Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre belirlenir; orada açıklık yoksa Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuata bakılır.

Kanun ayrıca önemli bir ilke koyar: faaliyetin kanunların veya resmi makamların gösterdiği gerek üzerine yapılması, yapanların hukuki statüsü ve kişiliği, tabiiyeti, ikametgahı, işyeri, kanuni merkezi veya iş merkezinin Türkiye'de bulunup bulunmaması işlemin mahiyetini değiştirmez ve vergilendirmeye engel olmaz.

İthalatta da kamu sektörü veya özel sektör tarafından yapılması ya da ithalatın şekli vergilendirmeyi etkilemez.

Teslim ve Teslim Sayılan Haller

Teslim, bir mal üzerindeki tasarruf hakkının malik veya onun adına hareket edenler tarafından alıcıya ya da alıcı adına hareket edenlere devredilmesidir.

Malın alıcının gösterdiği yere veya kişiye bırakılması, gönderme halinde nakliyenin başlatılması veya nakliyeciye verilmesi de teslim sayılır.

Zincirleme sözleşmede mal el değiştirmeden doğrudan son kişiye geçse bile aradaki her aşama ayrı teslimdir.

Su, elektrik, gaz, ısıtma ve benzeri dağıtımlar mal teslimi kabul edilir.

Kap ve ambalajın geri verilmesinin mutat olduğu hallerde teslim, bunların dışında kalan madde itibarıyla yapılmış sayılır.

Trampa iki ayrı teslimdir; arsa karşılığı inşaatta arsa sahibi ile müteahhit arasında karşılıklı teslimler kanun tarafından teslim sayılmıştır.

Teslim sayılan haller, fiilen satış yapılmasa bile vergi doğurabilecek durumları gösterir.

Vergiye tabi malların vergiye tabi işlemler dışındaki amaçlarla işletmeden çekilmesi, işletme personeline ücret, prim, ikramiye, hediye veya benzeri adlarla verilmesi; vergiye tabi malların üretildiği halde teslimi vergiden istisna olan mallar için kullanılması veya sarf edilmesi; mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta zilyetliğin devri teslim sayılan hallerdendir.

Hizmet, Türkiye'de Yapılma ve Mükellef

Hizmet, teslim, teslim sayılan haller ve mal ithalatı dışında kalan işlemlerdir.

Bir şeyi yapmak, işlemek, meydana getirmek, onarmak, temizlemek, muhafaza etmek, hazırlamak, değerlendirmek, kiralamak veya bir şeyi yapmamayı taahhüt etmek hizmet biçiminde gerçekleşebilir.

Hizmet karşılığının mal teslimi veya başka bir hizmet olması halinde her işlem ayrı değerlendirilir.

Vergiye tabi hizmetten işletme sahibinin, personelin veya başka kişilerin karşılıksız yararlandırılması da hizmet sayılır.

İşlemin Türkiye'de yapılması, malların teslim anında Türkiye'de bulunması veya hizmetin Türkiye'de yapılması ya da hizmetten Türkiye'de faydalanılması anlamına gelir.

Uluslararası taşıma ve transit taşımalarda hizmetin iç parkura isabet eden kısmı Türkiye'de yapılmış sayılır.

Mükellef, mal teslimi ve hizmet ifasında bu işleri yapanlar; ithalatta ithal edenler; transit taşımalarda gümrük veya geçiş işlemine muhatap olanlar; müzayede satışlarında satışları yapanlar; şans ve talih oyunlarında tertip edenler; kiralamalarda mal ve hakları kiraya verenler ve isteğe bağlı mükellefiyette talepte bulunanlardır.

Vergi sorumluluğu kuralları, özellikle mükellefin Türkiye'de yerleşik bağlantılarının bulunmadığı veya vergi alacağının güvenceye alınmasının gerekli görüldüğü hallerde devreye girer.

Matrah ve Oran

Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, işlemlerin karşılığını oluşturan bedeldir.

Bedel, para yanında mal, menfaat, hizmet ve para ile temsil edilebilen diğer değerleri de kapsar.

İthalatta matrah; gümrük vergisi tarhına esas kıymet, bu yoksa sigorta ve navlun dahil değer veya gümrükçe tespit edilecek değer; ithalat sırasında ödenen vergi, resim, harç ve paylar; gümrük beyannamesinin tesciline kadar yapılan ve vergilendirilmeyen giderler ile fiyat farkı ve kur farkı gibi ödemelerden oluşur.

Matraha taşıma, yükleme, boşaltma, ambalaj, sigorta, komisyon, vergi, resim, harç, pay, fon karşılığı, vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz, prim ve benzeri menfaatler dahildir.

Faturada gösterilen ticari teamüle uygun iskontolar ve hesaplanan KDV matraha dahil değildir.

Bedelin dövizle belirlenmesi halinde döviz, vergiyi doğuran olay anındaki cari kur üzerinden Türk parasına çevrilir.

Bedeli bulunmayan, bilinmeyen veya para dışı değerlerle yapılan işlemlerde emsal bedel veya emsal ücret esas alınır.

Bedel emsale göre açık şekilde düşükse ve haklı sebep açıklanamıyorsa yine emsal bedel veya ücret uygulanır.

Genel oran kanunda yüzde on olarak belirlenmiştir; Cumhurbaşkanı bu oranı kanunda çizilen sınırlar içinde artırmaya, indirmeye ve bazı mal veya hizmetler için farklı oranlar belirlemeye yetkilidir.

İndirim, Beyan ve Tarh

KDV sisteminin ayırt edici yönü indirim mekanizmasıdır.

Mükellefler, yaptıkları vergiye tabi işlemler üzerinden hesaplanan KDV'den, faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla fatura veya benzeri belgelerde gösterilen KDV'yi indirebilirler.

Bu sistem, verginin her aşamada hesaplanmasına rağmen nihai yükün zincir içinde indirimle dengelenmesini sağlar.

Ancak kanunda aksine hüküm bulunan hallerde indirim sınırlandırılabilir.

İndirim mantığını matrah kurallarıyla birlikte okumak gerekir.

Mükellef önce kendi vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV'yi belirler; sonra faaliyetlerine ilişkin yüklenilen ve belgelerde gösterilen KDV'yi indirir.

Bu nedenle indirim, işlemle ilgisiz her verginin otomatik düşülmesi değildir.

Kaynak maddeler, hesaplanan vergi ile indirilecek vergi ayrımını ve beyan döneminin önemini birlikte ortaya koyar.

Beyan bakımından mükellefler KDV beyannamelerini vergilendirme dönemini izleyen ayın yirmi dördüncü günü akşamına kadar verir.

Vergi kesintisi yapmakla sorumlu tutulanlar için beyanname verme süresi izleyen ayın yirmi birinci günü akşamına kadardır.

Gümrük giriş beyannamesi veya özel beyanname gereken hallerde beyan, mükellefiyetin başladığı anda ilgili gümrük idaresine yapılır.