Hâkim-Savcı Tahsil Konu Anlatımı

Tahsilin tanımı ve yeri

Vergi Usul Kanunu m. 23, tahsili verginin kanuna uygun surette ödenmesi olarak tanımlar.

Bu tanım, tahsilin vergilendirme zincirindeki sonuca dönük aşama olduğunu gösterir.

Vergiyi doğuran olay alacağı doğurur; tarh bu alacağı miktar olarak tespit eder; tebliğ hüküm ifade eden hususu muhataba bildirir; tahakkuk tarh ve tebliğ edilen verginin ödeme safhasına gelmesidir.

Tahsil ise artık bu borcun ödenmesidir.

Bu nedenle tahsil, tahakkukla karıştırılmamalıdır.

Tahakkuk verginin ödenebilir hale gelmesidir; tahsil ödeme davranışının kanuna uygun gerçekleşmesidir.

Bir vergi tahakkuk etmiş olabilir ama henüz tahsil edilmemiş olabilir.

Buna karşılık tahsil gerçekleştiğinde, ödeme yoluyla vergi alacağı bakımından sona erme sonucu doğar.

Tahakkuku tahsile bağlı vergiler

VUK m. 24, mahiyetleri itibarıyla tahakkuku tahsile bağlı vergilerde verginin tahsilinin tahakkuku da içine aldığını belirtir.

Bu hüküm, normal sıraya ilişkin önemli bir istisna gibi okunmalıdır.

Genel yapıda tahakkuk, tahsilden önce gelir.

Ancak bazı vergilerin niteliği gereği tahakkuk, tahsil anına bağlıdır.

Bu vergilerde ödeme gerçekleştiğinde aynı zamanda tahakkuk sonucu da ortaya çıkar.

Sınavda bu hüküm, kavramların katı bir mekanik sıradan ibaret olmadığını gösterir.

Kural olarak tahsil ödeme aşamasıdır; fakat tahakkuku tahsile bağlı vergilerde ödeme ile tahakkuk birlikte düşünülür.

Yine de bu durum tahsil tanımını değiştirmez: Tahsil, kanuna uygun ödemedir.

Verginin ödeneceği yer

VUK m. 110, vergi borcunun mükellefin bu bakımdan bağlı olduğu vergi dairesine ödeneceğini düzenler.

Bağlı olunan vergi dairesi, mükellefin vergi ilişkisi bakımından işlem gördüğü idari merkezdir.

Bu kural, ödeme yerinin belirsiz kalmasını engeller.

Mükellef, vergi borcunu vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırları dışındaki vergi dairelerine de yatırabilir.

Ancak bu durumda ödemenin hangi vergi dairesi hesabına yapıldığının bildirilmesi şarttır.

Bu şart önemlidir; çünkü ödeme başka yerde yapılsa bile borcun doğru vergi dairesi hesabına bağlanması gerekir.

Aksi halde ödeme ile ilgili idari kayıt ve mahsup bakımından sorun doğabilir.

Ödeme zamanı ve vade

VUK m. 111'e göre vergi, kanunlarında gösterilen süreler içinde ödenir.

Ödeme süresinin son günü verginin vadesi tarihidir.

Bu iki cümle sınav diliyle çok değerlidir: ödeme süresi kanundan gelir; vade ise bu sürenin son günüdür.

Dolayısıyla vade, keyfi veya idarenin her durumda serbestçe belirlediği bir tarih değil, kanuni ödeme süresiyle bağlantılıdır.

Sürelerin uzaması halinde vade de değişebilir.

Kanun, 15, 17 ve 342'nci maddelerin uygulanması nedeniyle sürenin uzaması halinde vadenin uzayan sürenin bittiği gün olduğunu belirtir.

Bu kaynak kapsamında özellikle m. 15'te mücbir sebep, m. 17'de mühlet verme düzeni görülür.

Mücbir sebep veya verilen mühlet nedeniyle ödeme süresi uzuyorsa, borcun vadesi de bu uzamaya göre yeniden belirlenir.

Beyannamenin posta ile gönderilmesi halinde özel bir dikkat noktası vardır.

Kanun, beyan edilen verginin tahakkuk işleminin bitmesi beklenmeksizin vadesinde ödeneceğini söyler.

Bu hüküm, posta yoluyla beyanın ödeme yükümlülüğünü ertelemediğini gösterir.

Mükellef, tahakkuk işleminin tamamlanmasını bekleme gerekçesiyle vade kuralından kaçamaz.

Çok mükellefli vergi dairelerinde ödeme günü belirleme

Kanun, beş yüzden fazla mükellefi olan vergi dairelerine para yatırmak bakımından Hazine ve Maliye Bakanlığına belirli bir yetki tanır.

Bakanlık, vadenin bitmesini takip eden tarihten başlayarak on beş gün içinde gün belirleyebilir.

Bu düzenleme, ödeme trafiğinin idari olarak düzenlenmesine imkan verir.

Buradaki yetki, verginin varlığını veya miktarını değiştirmez; ödeme organizasyonuna ilişkindir.

Mükellef açısından önemli olan, kanunun ödeme süresi ve vade kavramını koruması, ancak belirli yoğunluk hallerinde ödeme gününün idarece düzenlenebilmesidir.

Mücbir sebep halinde ödeme süreleri

VUK m. 111'de, mücbir sebep ilan edilen yerlerdeki mükelleflerin bazı ödeme sürelerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca uzatılabileceği düzenlenir.

Bu yetki, VUK kapsamındaki ödeme süresi afet tarihinden sonraya rastlayan vergi, ceza ve gecikme faizleri ile m. 15 kapsamındaki beyannamelere dayanılarak tahakkuk ettirilen vergiler bakımından kullanılabilir.

Uzatma, vadelerin bitim tarihinden itibaren azami bir yıl süreyle yapılabilir.

Bakanlık bu yetkiyi bölge, il, ilçe, mahal ve afetten zarar görenler bakımından veya zarar derecesi ve vergi türleri itibarıyla farklı süreler belirleyerek kullanabilir.

Kanun, bu suretle belirlenen günlerin verginin vadesi yerine geçeceğini belirtir.

Böylece mücbir sebep yalnız beyan veya bildirim sürelerini değil, ödeme vadesini de etkileyebilir.

Özel ödeme zamanları

VUK m. 112, bazı hallerde özel ödeme zamanlarını düzenler.

İkmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergiler, ilgili taksit dönemleri henüz başlamadan kesinleşmişse ödeme yine o taksit dönemleri içinde yapılır.

Buna karşılık kesinleşme, taksit dönemlerinden bazısı ya da tamamı bittikten sonra gerçekleşirse, artık geride kalan taksitler için mükellefe tahakkuk gününden itibaren bir aylık ödeme aralığı tanınır.

Böylece sonradan ortaya çıkan tarhiyat, hem geçmiş taksitleri yok saymaz hem de mükellefi süresi zaten dolmuş bir vadeye derhal ödeme yapmış gibi kabul etmez.

Memleketi terk, ölüm veya benzeri şekilde mükellefiyetin kalkmasına yol açan hallerde beyan üzerine tarh olunan vergiler, beyanname verme süreleri içinde ödenir.

Mükellefin vadeleri bu süreden sonraya gelen vergileri de aynı süre içinde alınır.

Bu kişilerin ikmalen, re'sen veya idarece tarh olunan vergileri ise tahakkuk tarihinden başlayarak bir ay içinde ödenir.

Kanun ayrıca teminat gösterilmesi halinde bu fıkradaki tahsil sürelerinin belirli sınırlar içinde uzatılabileceğini düzenler.

Vergi mahkemesinde dava açılması nedeniyle tahsili duran vergilerde de özel ödeme kuralı vardır.

Taksit süreleri geçmiş olanlar, vergi mahkemesi kararına göre hesaplanan vergiye ait ihbarnamenin tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.

Ayrıca ikmalen, re'sen veya idarece yapılan tarhiyatlarda belirli süreler için gecikme faizi uygulanır ve bu faiz de aynı süre içinde ödenir.

Fazla veya yersiz tahsil ve iade bağlantısı

Tahsil her zaman doğru tutarda gerçekleşmeyebilir.

Kanun, fazla veya yersiz tahsil edilen vergilerin belirli şartlarla faizle birlikte mükellefe red ve iade edileceğini düzenler.

Fazla veya yersiz tahsilat mükelleften kaynaklanıyorsa faiz başlangıcı düzeltme başvurusu tarihi; diğer hallerde verginin tahsil tarihi olarak ele alınır.

Ayrıca iadesi gereken vergilerde gerekli bilgi ve belgelerin tamamlanmasını izleyen üç ay içinde iade yapılmazsa, üç aylık sürenin sonundan düzeltme fişinin tebliğine kadar faiz hesaplanır.

Bu hükümler, tahsilin yalnız idarenin alacağı toplaması anlamına gelmediğini gösterir.

Kanuna uygun ödeme esastır; yanlış veya fazla tahsil halinde kanun geri verme ve faiz sonucunu da düzenler.