Mali Müşavirlik Mali Tablolar (Finansal Tablolar) Analizi Karşılaştırmalı Tablolar Analizi (Yatay Analiz) Konu Anlatımı

Karşılaştırmalı tablolar analizi, finansal tablolardaki kalemleri zaman içinde yan yana getirerek işletmenin gelişme yönünü görmeyi sağlar.

Bu teknikte işletmenin birbirini izleyen aynı uzunluktaki dönemlere ait mali tabloları alınır ve her kalemdeki değişme belirlenir.

Bir kalem sadece kendi tutarıyla değil, önceki döneme göre ne kadar arttığı veya azaldığıyla anlam kazanır.

Bu nedenle karşılaştırmalı analiz, işletmenin sürekliliği içinde finansal durumunu ve faaliyet sonuçlarını izlemeye yarayan dinamik bir analiz tekniğidir.

Finansal tablolardaki kalemler yıllar itibarıyla karşılaştırıldığı için yönteme yatay analiz de denir.

Yatay analizin temel amacı, finansal tablolardaki her kalemin yıllar itibarıyla gösterdiği değişmeyi inceleyerek işletmenin finansal durum ve faaliyet sonuçları bakımından gelişimini görmektir.

Sadece tutarın büyümesi ya da küçülmesi tek başına yeterli değildir; değişimin hangi nedenle ortaya çıktığı ve işletmenin gelecekteki mali yapısı ile faaliyet sonucu üzerinde ne tür etki yaratabileceği de yorumlanmalıdır.

Örneğin satışlardaki artış kârlılığa yansımıyorsa maliyet veya gider yapısında sorun aranır.

Dönen varlıklar artarken kısa vadeli borçlar daha hızlı artıyorsa likidite yorumu farklılaşır.

Bu yüzden yatay analizde neden-sonuç ilişkisi kurmak, hesaplamanın kendisi kadar önemlidir.

Hesaplama mantığı oldukça nettir.

Mutlak değişim, ikinci yılın değerinden birinci yılın değerinin çıkarılmasıyla bulunur.

Yüzde değişim ise mutlak değişimin birinci yıl değerine bölünüp yüz ile çarpılmasıdır.

Artışlar artı işaretiyle, azalışlar eksi işaretiyle veya parantez içinde gösterilebilir.

Eğer ikiden fazla dönem karşılaştırılıyorsa iki yöntem kullanılabilir.

Birinci yöntemde belli bir yıl temel alınır ve sonraki yıllardaki artış ya da azalışlar bu temel yıla göre hesaplanır.

İkinci yöntemde her yıl kendinden bir önceki yılla karşılaştırılır; bu yaklaşım hareketli yıl karşılaştırmalı tablo analizi olarak anılır.

Temel yıl yöntemi uzun dönemli bir referans verirken, hareketli yıl yöntemi dönemden döneme değişim hızını daha görünür kılar.

Yatay analizden beklenen yararın sağlanabilmesi için bazı koşullar önemlidir.

Karşılaştırılan tabloların eşit süreleri kapsaması ve aynı zaman dilimine ait olması gerekir; üç aylık bir tablo ile yıllık tabloyu doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır.

Tabloların hazırlanmasında benimsenen muhasebe politikalarının değişmemiş olması gerekir; aksi halde görülen artış veya azalış gerçek ekonomik değişimden değil, muhasebe uygulamasındaki farklılıktan kaynaklanabilir.

Paranın satın alma gücünde önemli değişmelerin yaşandığı dönemlerde de nominal tutarlar doğrudan karşılaştırıldığında sağlıklı sonuç vermeyebilir.