Yüzde Yöntemi ile Analiz (Dikey Analiz) Konu Anlatımı

Yüzde yöntemiyle analiz, finansal tablolardaki kalemleri tek başına tutar olarak değil, ait oldukları bütün içindeki paylarıyla okumayı sağlar.

Bu yöntemde bir işletmenin bilanço ya da gelir tablosundaki kalemlerinin kendi grupları ve genel toplam içinde ne kadar yüzdeye sahip olduğu belirlenir ve bu dağılımdan yorum üretilir.

Karşılaştırmalı tablolar analizinde bir kalemin yıllar itibarıyla nasıl değiştiği gözlenirken, dikey analizde aynı döneme ait tablonun kendi iç kompozisyonu incelenir.

Bu nedenle dikey analiz, tek bir yılın mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını anlamaya yöneldiği için statik analiz niteliğindedir.

Bilançoda dikey analiz yapılırken amaç, varlık ve kaynak yapısının hangi kalemlerde yoğunlaştığını görmektir.

Dönen varlıkların aktif toplamı içindeki payı, duran varlıkların ağırlığı, kısa vadeli yabancı kaynakların toplam kaynaklar içindeki oranı, uzun vadeli borçların payı ve özkaynakların büyüklüğü bu bakışla değerlendirilir.

Bilanço kalemi ilgili toplamla oranlanır ve yüz ile çarpılır.

Böylece kalemlerin sadece kaç lira olduğu değil, işletmenin toplam mali yapısı içinde ne kadar yer tuttuğu anlaşılır.

Örneğin dönen varlıkların yüksekliği ticaret işletmeleri açısından olağan olabilirken, üretim işletmelerinde duran varlıkların daha büyük olması beklenebilir.

Kısa vadeli yabancı kaynakların payı yüksekse kısa vadeli borç ödeme baskısı, özkaynak payı yüksekse sermaye yapısının daha güçlü olduğu yorumu yapılabilir.

Gelir tablosunda dikey analizin merkezi net satışlardır.

Net satışlar yüz kabul edilir ve gelir tablosundaki her kalem net satışlara oranlanır.

Bu yaklaşım, hasılatın hangi aşamalarda maliyet ve gider olarak eridiğini gösterir.

Satışların maliyetinin net satışlara oranı yükselirse brüt satış kârı daralır.

Faaliyet giderlerinin payı yüksekse brüt satış kârının önemli kısmı faaliyet giderleri tarafından tüketiliyor olabilir.

Bir kâr kaleminin kendisinden sonra gelen gider ve zararları karşıladıktan sonra dönem kârına katkı bırakması beklenir; dönem kârının daha çok esas faaliyet alanındaki kârlardan oluşması da sağlıklı bir yorum için önemlidir.

Dikey analizde sınav açısından en kritik nokta, hangi toplamın yüz kabul edileceğini doğru seçmektir.

Bilançoda bazen aktif toplamı, bazen pasif toplamı, bazen de bir ana grup toplamı esas alınır.

Gelir tablosunda ise net satışlar yüz kabul edilir.

Bu seçim yanlış yapılırsa hesaplanan oran da yorum da yanlış olur.

Dikey analiz, işletmenin sadece geçmişten bugüne değişimini değil, o anda nasıl bir yapı taşıdığını gösterir.