Mali Müşavirlik Finansal Raporlamaya İlişkin Kavramsal Çerçeve Konu Anlatımı

Kavramsal Çerçeve, genel amaçlı finansal raporlamanın amacını ve bu amaca hizmet eden temel kavramları düzenleyen düşünce altyapısıdır.

Bir standart değildir; bu nedenle herhangi bir standarttaki hükmün yerine geçmez ve onu geçersiz kılmaz.

Buna rağmen standartların geliştirilmesinde, belirli bir işlem için standart bulunmadığında muhasebe politikası oluşturulmasında ve standartların yorumlanmasında ortak dil sağlar.

Sınav açısından en önemli sonuç şudur: Kavramsal Çerçeve doğrudan kayıt kuralı ezberi değil, kayıt ve sunum kurallarının neden o şekilde kurulduğunu anlatan çerçevedir.

Genel amaçlı finansal raporlamanın amacı, raporlayan işletmeye kaynak sağlama kararları veren mevcut ve potansiyel yatırımcılar, borç verenler ve kredi veren diğer taraflara faydalı finansal bilgi sağlamaktır.

Bu kullanıcılar özkaynak veya borçlanma araçlarını alma, satma, elde tutma, kredi verme ya da yönetimin kaynak kullanımı üzerindeki haklarını kullanma kararlarında bilgiye ihtiyaç duyar.

Bekledikleri getiri, işletmenin gelecekteki net nakit girişlerinin tutarına, zamanlamasına, belirsizliğine ve yönetimin ekonomik kaynakları ne kadar iyi idare ettiğine bağlıdır.

Genel amaçlı raporlar her bilgiyi vermez ve işletmenin değerini doğrudan göstermek için tasarlanmaz.

Kullanıcılar genel ekonomik koşullar, sektör görünümü ve siyasi ortam gibi başka bilgileri de dikkate almak zorundadır.

Raporların görevi, işletmenin ekonomik kaynakları, işletmeye karşı ileri sürülebilen talep hakları ve bunlardaki değişiklikler hakkında karar almaya yararlı bilgi sunmaktır.

Bu yüzden finansal raporlama hem finansal durumu hem de performans ve nakit akışı yoluyla kaynaklardaki değişimi anlamaya yönelir.

Finansal performans bilgisi tahakkuk esaslı muhasebe ve geçmiş nakit akışları üzerinden birlikte okunur.

Tahakkuk esası, nakit giriş veya çıkışı başka dönemde gerçekleşse bile işlemlerin ekonomik kaynaklar ve talep hakları üzerindeki etkisini gerçekleştiği dönemde gösterir.

Nakit akışı bilgisi ise işletmenin nakdi nasıl elde ettiğini ve harcadığını, borçlanma, geri ödeme, temettü ve yatırım hareketlerini anlamaya yardım eder.

İki bilgi türü aynı amaca, yani gelecekteki net nakit girişlerini ve yönetimin sorumluluğunu değerlendirmeye hizmet eder.

Faydalı finansal bilginin iki temel niteliği ihtiyaca uygunluk ve gerçeğe uygun sunumdur.

İhtiyaca uygun bilgi kullanıcı kararlarında fark yaratma gücüne sahiptir; tahmin değeri, doğrulama değeri veya ikisini birden taşıyabilir.

Gerçeğe uygun sunum ise ekonomik olayın özünü tam, tarafsız ve hatasız biçimde anlatmayı gerektirir.

Hatasızlık mutlak kusursuzluk anlamına gelmez; tahmin kullanılan alanlarda tahminin niteliğinin, sınırlılığının ve yönteminin doğru anlatılması gerçeğe uygun sunuma katkı sağlar.

Destekleyici niteliksel özellikler karşılaştırılabilirlik, doğrulanabilirlik, zamanında sunum ve anlaşılabilirliktir.

Karşılaştırılabilirlik, benzer kalemlerin benzer ve farklı kalemlerin farklı görünmesini sağlar; tutarlılık bunun sağlanmasına yardımcı olur.

Doğrulanabilirlik, bilgili ve bağımsız gözlemcilerin sunumun gerçeğe uygun olduğu konusunda görüş birliğine varabilmesidir.

Zamanında sunum bilginin kararları etkileyebilecek zamanda hazır olmasını, anlaşılabilirlik ise bilginin açık ve öz biçimde sınıflandırılıp sunulmasını ifade eder.

Ancak bu destekleyici nitelikler, ihtiyaca uygun olmayan veya gerçeğe uygun sunulmayan bilgiyi tek başına faydalı hale getirmez.

Finansal tablolar varlıklar, yükümlülükler, özkaynak, gelir ve giderler hakkında bilgi verir.

Varlık, geçmiş olayların sonucu olarak işletme tarafından kontrol edilen mevcut ekonomik kaynaktır.

Ekonomik kaynak ise ekonomik fayda üretme potansiyeline sahip bir haktır.

Bu hak sözleşmeden, mevzuattan, mülkiyetten veya başka yollarla doğabilir.

Ekonomik fayda potansiyeli kesin nakit girişi anlamına gelmez; kaynak başka kaynaklarla birlikte mal veya hizmet üretmeye, nakit akışı yaratmaya ya da ekonomik faydayı artırmaya katkı sağlayabilir.

Varlık tanımında kontrol belirleyicidir.

Kontrol, işletmenin ekonomik kaynağın kullanımını yönetebilmesi ve kaynaktan doğabilecek ekonomik faydaları elde edebilmesidir.

Fiziksel nesnenin kendisi ile o nesneye ilişkin hak aynı şey değildir; kaynak, ekonomik fayda üretme potansiyeline sahip haktır.

Bu nedenle yalnızca harcama yapılmış olması varlık doğduğunu kanıtlamaz.

Tersine, bir harcama yapılmamış olması da işletmenin kontrol ettiği ve fayda potansiyeli bulunan bir hakkın varlık olmasını engellemez.

Yükümlülük, geçmiş olayların sonucu olarak işletmenin bir ekonomik kaynağı devretme konusundaki mevcut mükellefiyetidir.

Bu tanım üç ayağa dayanır: işletmenin bir mükellefiyeti olmalı, mükellefiyet ekonomik kaynak devrini gerektirmeli ve mükellefiyet geçmiş olaylardan kaynaklanan mevcut bir durum olmalıdır.

Mükellefiyet sözleşme, mevzuat veya benzer araçlarla kurulabilir; bazı durumlarda işletmenin uygulamaları, politikaları veya beyanları da diğer taraflarda geçerli beklenti oluşturarak mükellefiyet doğurabilir.

Bir mükellefiyetin yükümlülük olabilmesi için işletmenin gelecekte belirli bir ekonomik kaynağı devretmekten kaçınma konusunda pratik bir imkanı kalmamış olmalıdır.

Ekonomik kaynak devri olasılığı düşük olsa bile mükellefiyetin niteliği yükümlülük değerlendirmesinde önem taşır.

Geçmiş olay şartı da aynı derecede kritiktir; yalnızca gelecekte faaliyet gösterme niyeti veya gelecekte harcama yapma beklentisi mevcut yükümlülük yaratmaz.

İşletme, geçmişte ekonomik fayda elde etmiş veya belirli bir eylemde bulunmuş olmalı ve bunun sonucunda devretme mükellefiyeti doğmuş olmalıdır.

Özkaynak, işletmenin tüm yükümlülükleri düşüldükten sonra varlıkları üzerinde kalan haktır.

Gelir, özkaynak sahiplerinin katkıları dışında özkaynakta artışa yol açan varlık artışları veya yükümlülük azalışlarıdır.

Gider ise özkaynak sahiplerine yapılan dağıtımlar dışında özkaynakta azalışa yol açan varlık azalışları veya yükümlülük artışlarıdır.

Böylece finansal durum unsurları ile finansal performans unsurları aynı kavramsal sistem içinde birbirine bağlanır.

Finansal tablolara alma, yalnızca tanımı karşılayan kalemlerin tablolara alınmasıyla başlar; fakat tanıma girmek tek başına otomatik kayıt anlamına gelmez.

Bilginin ihtiyaca uygun olup olmadığı ve gerçeğe uygun sunum sağlayıp sağlamadığı da değerlendirilir.

Bazı kalemlerde varlık veya yükümlülüğün varlığı belirsiz olabilir ya da ölçüm belirsizliği yüksek olabilir.

Kavramsal Çerçeve bu durumlarda kararın, kullanıcıya sağlanan bilginin faydası ve sunumun kalitesi üzerinden verilmesini ister.

Ölçüm, finansal tablolara alınan unsurların parasal olarak ifade edilmesidir.

Kavramsal Çerçeve tarihi maliyet ve cari değer esaslarını açıklar.

Tarihi maliyet, işlem fiyatı ve sonraki tüketim, ödeme veya değer düşüklüğü gibi değişikliklerle bağlantılı bilgi sağlar.

Cari değer ise ölçüm tarihindeki koşulları yansıtan güncel bilgi üretir.