Finansal Tabloların Sunuluşu (TMS 1) ve Nakit Akış Tabloları (TMS 7) Konu Anlatımı

Bu başlıkta açıklamanın güvenli sınırı TMS 7’dir: kaynak metin nakit akış tablosunu düzenler, TMS 1’e ait tam finansal tablo seti hükümlerini ayrıca anlatmaz.

Bu nedenle sınav açısından ana fikir, finansal tabloların sunuluşuna genel bir giriş yapmak değil, nakit akış tablosunun hangi bilgiyi neden sağladığını kavramaktır.

TMS 7, işletmenin belirli bir dönemde nakit ve nakit benzerlerinde yaşadığı tarihsel değişimi ayrı bir tabloyla göstermesini ister.

Bu tablo, nakit giriş ve çıkışlarını faaliyet türlerine göre ayırdığı için dönem kârının yanında işletmenin gerçek nakit üretme ve nakit kullanma biçimini de görünür kılar.

Nakit akış bilgisinin değeri, kullanıcıya yalnızca dönem sonunda elde kalan tutarı değil, o tutarın hangi kaynaklardan oluştuğunu göstermesidir.

Nakit akış tablosu diğer finansal tablolarla birlikte okunduğunda net varlıklardaki değişim, likidite, borç ödeme gücü ve finansal yapının esnekliği hakkında daha güçlü bir değerlendirme yapılır.

Ayrıca geçmiş nakit akışları, gelecekteki akışların tutarı, zamanı ve belirsizlik düzeyi için gösterge olabilir.

Aynı işlem ve olaylarda farklı muhasebe politikaları kullanılsa bile nakit hareketleri daha karşılaştırılabilir bir zemin sağlar.

TMS 7’de nakit, kasadaki para ile vadesiz mevduatı kapsar.

Nakit benzerleri ise kısa vadeli nakit taahhütlerini karşılamak amacıyla elde tutulan, belirli tutarda nakde kolayca çevrilebilen ve değer dalgalanması önemsiz düzeyde olan yatırımlardır.

Uygulamada edinim tarihinden itibaren üç ay veya daha kısa vadeli yatırımlar bu tanıma yaklaşır.

Özkaynak araçları normalde nakit benzeri sayılmaz; ancak kısa süre sonra itfa edilecek ve tutarı belirli olan imtiyazlı paylar gibi tanıma gerçekten uyan durumlar istisna olabilir.

Nakit ve nakit benzerleri arasındaki aktarımlar nakit akışı sayılmaz.

Çünkü bu hareketler işletmenin esas, yatırım ya da finansman faaliyetinden ziyade günlük nakit yönetiminin parçasıdır.

Örneğin fazla nakdin kısa vadeli nakit benzerlerine yönlendirilmesi, tabloda faaliyet nakit akışı gibi raporlanmaz.

Banka kredileri genellikle finansman faaliyeti niteliğindedir.

Buna karşılık talep edildiğinde geri ödenebilen kredili cari hesaplar, işletmenin nakit yönetimine sürekli bağlıysa nakit ve nakit benzerlerinin bir unsuru olarak ele alınabilir; hesabın sık sık artı ve eksi bakiyeye dönmesi bu değerlendirmede önemlidir.

Nakit akış tablosunun iskeleti üç sınıftan oluşur: esas faaliyetler, yatırım faaliyetleri ve finansman faaliyetleri.

İşletme sınıflandırmayı kendi ticari yapısına en uygun biçimde yapar; amaç, kullanıcıların her faaliyet türünün finansal durum ve nakit düzeyi üzerindeki etkisini ayrı ayrı görebilmesidir.

Tek bir işlem farklı nitelikte nakit hareketleri yaratıyorsa, işlem tek etiket altında toplanmak yerine bileşenlerine göre ayrıştırılır.

Böylece bir tahsilatın veya ödemenin işletmenin günlük faaliyetiyle mi, yatırım kararıyla mı, yoksa finansman yapısıyla mı bağlantılı olduğu anlaşılır.

Esas faaliyetler, işletmenin hasılat yaratan ana faaliyetleri ile yatırım ve finansman dışındaki diğer faaliyetleridir.

Bu bölüm, işletmenin dış kaynak bulmadan kredi ödeyip ödeyemeyeceğini, faaliyet kapasitesini sürdürebilme gücünü, temettü ödeme ve yeni yatırım yapma kapasitesini gösteren temel işarettir.

Mal ve hizmet satış tahsilatları, tedarikçi ve çalışan ödemeleri, belirli vergi ödemeleri, alım satım amacıyla elde tutulan sözleşmelerden doğan giriş ve çıkışlar ile standartta belirtilen faiz ve temettü nakit akışları bu bölümde görülebilir.

Sınıflandırmada yalnızca kalemin adı değil, işletmenin iş modeli de dikkate alınır.

Bir fabrika unsurunun satışı kâr veya zararda sonuç doğursa bile ilgili nakit hareketi genellikle yatırım faaliyetine gider.

Buna karşılık kiralamak ve sonra satmak için elde tutulan bazı varlıkların üretimi, kiralanması ve satılması işletmenin esas faaliyetiyle bağlantılı olabilir.

Aracılık veya alım satım amacıyla elde tutulan menkul kıymetler de stok benzeri düşünülür; bunların alış ve satışından doğan nakit hareketleri esas faaliyet kapsamında raporlanır.

Finansal kuruluşların verdiği avans ve krediler için de benzer mantık geçerlidir.

Yatırım faaliyetleri, uzun vadeli varlıkların ve nakit benzeri olmayan yatırımların edinilmesi veya elden çıkarılmasıyla ilgilidir.

Bu bölümün ayrı sunulması, işletmenin gelecekte gelir ve nakit yaratması beklenen kaynaklara ne kadar nakit bağladığını gösterir.

Maddi ve maddi olmayan duran varlık alımları, bu varlıkların satış tahsilatları, başka işletmelerin pay veya borçlanma araçlarının edinimi ya da satışı, finansal kuruluş olmayan işletmelerce verilen avans ve krediler ile bazı türev sözleşmeler yatırım faaliyeti örnekleridir.

Korunma amaçlı bir sözleşmede nakit akışının sınıfı, korunulan pozisyonun sınıfıyla uyumlu ele alınır.

Finansman faaliyetleri, işletmenin özkaynak ve borçlanma kaynaklarının büyüklüğünü veya bileşimini değiştiren nakit hareketleridir.

Pay ya da benzeri özkaynak araçlarının ihracından sağlanan nakit, işletmenin kendi paylarını edinmesi için yaptığı ödemeler, tahvil, bono, kredi ve benzeri borçlanmalardan elde edilen girişler, borç anapara geri ödemeleri ve kira yükümlülüğünü azaltan nakit ödemeler bu alana girer.

Nakit temettü ödemeleri ve TMS 7’de belirtilen faiz ödemeleri de belirli koşullarda finansman faaliyetleri içinde sunulur.

Ayrı raporlama, sermaye sağlayanların gelecekteki nakit akışları üzerindeki haklarını değerlendirmeye yardım eder.

Esas faaliyetlerden doğan nakit akışları iki yöntemden biriyle raporlanır.

Doğrudan yöntemde ana tahsilat ve ödeme grupları brüt tutarlarıyla gösterilir.

Standart bu yöntemi özellikle yararlı bulur; çünkü gelecekteki nakit akışlarını tahmin etmek için dolaylı yönteme göre daha açık veri sağlar.

Dolaylı yöntemde ise esas faaliyet kârı veya zararı, nakit doğurmayan kalemler, dönemsel tahakkuk ve ertelemeler, stoklar ile faaliyet alacak ve borçlarındaki değişimler ve yatırım ya da finansmanla bağlantılı gelir-gider etkileri dikkate alınarak düzeltilir.

Yatırım ve finansman faaliyetlerinde temel ilke, brüt nakit tahsilatların ve brüt nakit ödemelerin ayrı gösterilmesidir.

TMS 7 bazı sınırlı durumlarda net sunuma izin verir; müşteri adına yapılan yüksek hacimli tahsilat ve ödemeler veya hızlı dönen, büyük tutarlı ve kısa vadeli kalemler buna örnek olabilir.

Yabancı para cinsinden nakit akışları, nakit hareketinin gerçekleştiği tarihteki kurla raporlanır.

Kur değişiminden doğan gerçekleşmemiş kazanç veya kayıplar nakit akışı değildir; buna rağmen dönem başı ve dönem sonu nakit tutarlarının mutabakatında etkileri ayrıca gösterilir.

Faiz, temettü ve gelir vergileri TMS 7’de özel dikkat isteyen kalemlerdir.

Faiz ve temettü nakit hareketleri ayrı açıklanır ve dönemler arasında tutarlı sınıflandırılır.

Gelir vergisi nakit akışları da ayrı sunulur; belirli bir yatırım veya finansman faaliyetine açıkça bağlanamıyorsa esas faaliyet içinde değerlendirilir.

Nakit ya da nakit benzeri kullanılmadan yapılan yatırım ve finansman işlemleri ise nakit akış tablosuna alınmaz.