SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği III-52.2 Konu Anlatımı

Borsa yatırım fonunu anlamanın merkezinde iki özellik birlikte durur: fon hukuken bir yatırım fonu malvarlığıdır, fakat katılma payları borsada işlem gördüğü için piyasa fiyatı olan bir araç gibi davranır.

Kaynakta BYF, tasarruf sahipleri hesabına inançlı mülkiyet esaslarına göre portföy işletmek amacıyla portföy yönetim şirketleri tarafından içtüzükle kurulan, tüzel kişiliği bulunmayan malvarlığı olarak tanımlanır.

Bu malvarlığının ayırt edici tarafı, portföy kompozisyonunu yansıtacak varlıkların veya nakdin teslimiyle katılma payı oluşturulabilmesi ve payların iadesi karşılığında ilgili varlıkların veya nakdin alınabilmesidir.

Böylece BYF, klasik yatırım fonunun kolektif portföy mantığını borsada işlem gören pay yapısıyla birleştirir.

BYF yapısında kuruluş amacı, Kurulun kabul ettiği bir endeksin performansına bağlanır.

Bu nedenle yönetim tarzı çoğunlukla pasif yönetim mantığına dayanır: fonun hedefi portföy yöneticisinin piyasayı yenmesi değil, izlenen endeksin performansını mümkün olduğunca yansıtmaktır.

Kaynak, BYF'yi yatırım fonu ile menkul kıymet yatırım ortaklığı arasında bir araç gibi açıklar.

Yatırım fonu gibi tüzel kişiliği yoktur; ancak menkul kıymet yatırım ortaklığı gibi borsada arz ve talebe göre işlem fiyatı oluşur.

Klasik yatırım fonunda kurucunun hesapladığı fiyat ön plandayken, BYF'de hem borsa işlem fiyatı hem de kurucu tarafından hesaplanan fon birim pay değeri izlenir.

Bu çift fiyat yapısı birincil piyasa mekanizmasıyla dengelenir.

BYF paylarının borsadaki işlem fiyatı fon birim pay değerinden belirgin biçimde ayrıldığında, yatırımcılar pay oluşturma veya geri alma işlemleriyle arbitraj yapabilir.

Fon birim pay değeri borsa fiyatından yüksekse pay iadesiyle portföydeki varlıkları almak ve bunları piyasada satmak anlamlı hale gelebilir.

Tersi durumda, portföy kompozisyonunu temsil eden varlıklar teslim edilerek yeni BYF payı oluşturulabilir ve bu paylar borsada satılabilir.

Kaynağın vurguladığı sonuç, bu arbitraj imkanının işlem fiyatı ile birim pay değerini birbirine yaklaştırmasıdır.

Bu nedenle BYF'lerde, yatırım ortaklıklarında görülebilen kalıcı prim veya iskonto sorunu daha sınırlı kalır.

Birincil piyasa işlemleri her yatırımcının küçük adetlerle yaptığı günlük borsa işlemi gibi değildir.

Asgari işlem birimi veya bunun katları üzerinden, yetkilendirilmiş katılımcı ile portföy saklayıcısı arasında yürütülür.

Yetkilendirilmiş katılımcı, katılma payı oluşturma ve geri alım işlemlerine aracılık eden, kurucuyla sözleşme imzalamış ve Kuruldan ilgili aracılık faaliyeti izni almış aracı kurumdur.

Buna karşılık BYF katılma paylarının borsada alım satımı ikincil piyasa işlemidir ve tüm yatırımcıların nakdi işlemlerle pay alıp satabildiği alanı oluşturur.

Bu ayrım sınav bakımından önemlidir: borsa işlemi ikincil piyasadır, pay oluşturma ve geri alma ise birincil piyasadır.

BYF portföyünün hangi varlık ve işlemlerden oluşabileceği Tebliğde sayılır.

Türkiye'de kurulan ihraççıların payları, özel sektör ve kamu borçlanma araçları, yabancı borçlanma araçları ve ihraççı payları, altın ve diğer kıymetli madenler, kira sertifikaları, gayrimenkul sertifikaları, varantlar, yatırım kuruluşu sertifikaları, repo ve ters repo işlemleri, kısa vadeli mevduat ve katılma hesapları, Takasbank para piyasası işlemleri, yabancı paralar, swap sözleşmeleri ve Kurulca uygun görülen diğer araçlar bu çerçevede yer alabilir.

Ancak BYF, bu portföyü işletmek dışında başka faaliyette bulunamaz ve yatırım fonlarından farklı olarak şemsiye fon şeklinde kurulamaz.

Endeks takip stratejisi üç ana biçimde kurulabilir.

İlkinde fon toplam değerinin en az yüzde sekseni devamlı olarak takip edilen endeks kapsamındaki varlıklara yatırılır.

Bu durumda portföy tam kopyalama ile endeks bileşenlerini ağırlıkları oranında taşıyabilir veya örnekleme yöntemiyle endeksi en iyi temsil eden varlıkları seçebilir.

İkincisinde fon toplam değerinin en az yüzde sekseni, aynı endeksi izleyen ve yabancı borsalarda işlem gören BYF katılma paylarına yönlendirilir.

Üçüncüsünde ise endeks kapsamında yatırım yapılması zorunlu olmayan varlıklar üzerinden alternatif bir takip stratejisi yürütülür.

Bu son durumda unvanda stratejiyi belirten bir ibare bulunması gerekir.

Takibin başarısı takip farkı ve takip hatasıyla ölçülür.

Takip farkı, BYF portföyünün yıllık getirisi ile izlenen endeksin yıllık getirisi arasındaki farktır.

Takip hatası ise fon getirisi ile endeks getirisi arasındaki farkın değişkenliğini anlatır.

Bu iki kavram, fonun endeksi yalnızca isim olarak mı izlediğini yoksa performans davranışını gerçekten yakalayıp yakalamadığını gösterir.

Tebliğ, bu göstergelerin hesaplanması ve açıklanmasına ilişkin esasların bilgilendirme dokümanlarında yer almasını ister.

Aylık açıklamalar, yıl sonu tahminleri ve yıllık değerlendirmeler bu şeffaflık zincirinin parçalarıdır.

BYF unvanı yatırımcıyı yanıltmayacak biçimde yatırım stratejisine uygun olmalıdır.

Başka bir BYF ile aşırı benzerlik kuran, ilgisiz kurum veya kişileri çağrıştıran, kurucu ya da yöneticinin kanıtlanamayan üstünlüğünü ima eden ifadeler kullanılamaz.

Portföyünde yabancı para, altın veya kıymetli maden bulunmayan BYF'lerde TL ibaresi; yabancı para ve sermaye piyasası araçlarına devamlı olarak yüzde seksen oranında yatırım yapanlarda yabancı ibaresi; faizsiz araçlardan oluşanlarda katılım fonu ibaresi gündeme gelir.

Böylece unvan, pazarlama dili olmaktan çok yatırım stratejisinin kısa göstergesi haline gelir.

İçtüzük, BYF'nin işleyişini kurucu, yönetici, portföy saklayıcısı, yetkilendirilmiş katılımcı ve katılma payı sahipleri arasında bağlayan temel sözleşmedir.

İçtüzükte fonun unvanı, süresi, asgari işlem birimi, endeks ve endeks yapıcısı, yatırım politikası, riskler, birincil ve ikincil piyasa esasları, değerleme, saklama, giderler, temettü dağıtımı ve tasfiye gibi unsurlar bulunur.

Kuruluş izni ve izahname onayı kural olarak birlikte değerlendirilir; başvuru belgeleri eksiksiz sunulduğunda Kurul belirli süre içinde karar verir.

Katılma payları kaydi olarak Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde izlenir ve itibari değeri bulunmaz.

Portföy sınırlamaları BYF'nin endeks takip aracı olma niteliğini korur.

Bazı varlıkların portföye alınabilmesi için borsada işlem görmesi aranır.

Varant ve yatırım kuruluşu sertifikaları, vadeli mevduat, ters repo, Takasbank para piyasası işlemleri, repo, kredi kullanımı ve swap sözleşmeleri için oran sınırları vardır.