SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları Portföy Yönetim Şirketleri ve Bu Şirketlerin Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Tebliği III-55.1 Konu Anlatımı

Portföy yönetim şirketi, sermaye piyasasında başkalarına ait portföylerin profesyonel olarak yönetilmesini sağlayan uzman kurumdur.

Tebliğde şirketin ana faaliyet konusu yatırım fonlarının kurulması ve yönetimi olarak tanımlanır.

Bunun yanında yatırım ortaklıklarının, bireysel emeklilik sistemi kapsamındaki emeklilik yatırım fonlarının ve bunlara benzer yabancı kolektif yatırım kuruluşlarının portföylerinin yönetimi de ana faaliyet konusu içinde değerlendirilir.

Kolektif yatırım kuruluşu ifadesi, Kanun kapsamında kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarını kapsar.

Bu nedenle portföy yönetim şirketi, sermaye piyasasında fonların ve ortaklık portföylerinin arkasındaki profesyonel karar alma merkezidir.

Tebliğin amacı yalnız bir şirket türünü tanımlamak değildir.

Kuruluş ve faaliyet şartları, yöneticiler ve personel, özsermaye, iç kontrol, risk yönetimi, teftiş, kolektif ve bireysel portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, fon katılma payı pazarlama ve dağıtımı ile teminatlara ilişkin esaslar birlikte düzenlenir.

Bu geniş kapsamın nedeni, portföy yönetim şirketinin yatırımcı varlıkları üzerinde doğrudan karar etkisine sahip olmasıdır.

Şirketin zayıf sermaye yapısı, yetersiz personeli, bozuk iç kontrolü veya çıkar çatışması yönetimi yalnız kendi ortaklarını değil, yönettiği fon ve müşteri portföylerini de etkileyebilir.

Kuruluşta anonim ortaklık şekli, ticaret unvanı, kurucuların nitelikleri, sermaye, pay yapısı, organizasyon ve yönetici kadro önem taşır.

Kuruldan kuruluş ve daha sonra faaliyet izni alınması gerekir.

Faaliyet izni, şirketin kağıt üzerinde kurulmuş olmasından farklıdır; fiilen portföy yönetimi yapabilmesi için organizasyon, personel, sistem ve sermaye yeterliliğinin düzenleyici tarafından uygun görülmesi gerekir.

Faaliyetleri sınırlı portföy yönetim şirketleri için daha dar alanlarda uzmanlaşma imkanı tanınması, piyasanın farklı ihtiyaçlarını karşılamaya yöneliktir.

Örneğin gayrimenkul yatırım fonu veya girişim sermayesi yatırım fonu kurucusu ve yöneticisi olacak şirketlerin özel uzmanlık alanlarına göre yapılandırılması mümkündür.

Portföy yönetim şirketinin organizasyonu güven üzerine kurulur, fakat güven tek başına yeterli değildir.

İç kontrol sistemi, şirket faaliyetlerinin mevzuata, meslek kurallarına ve yazılı prosedürlere uygun yürütülmesini izler.

İç kontrol politikalarının yazılı hale getirilmesi ve yönetim kurulu kararıyla yürürlüğe konması gerekir.

İç kontrolden sorumlu yönetim kurulu üyesi, sistemin çalışmasını, risklerin tespitini, kabul edilebilir risk düzeylerini ve prosedürlerin yönetim kuruluna sunulmasını gözetir.

İç kontrol elemanının mesleki tecrübe ve lisans şartlarına tabi olması, bu görevin sadece evrak kontrolü değil, portföy yönetimi faaliyetinin güvenliğini sağlayan uzman bir fonksiyon olduğunu gösterir.

Risk yönetim sistemi, şirketin faaliyetleri ve yönettiği portföyler için maruz kalınabilecek temel riskleri tanımlar, ölçer, değerlendirir ve kontrol eder.

Yazılı prosedürlerin yönetim kurulu kararıyla kabul edilmesi gerekir.

Risk yönetimi, portföyün yatırım stratejisi, yatırım yapılan varlıkların yapısı ve risk düzeyiyle uyumlu olmalıdır.

Risk yönetim birimi portföy yönetiminden bağımsız olmalı, risk ölçüm modelini belirlemeli, yönetim kurulunca belirlenen limitlere uyumu günlük izlemeli ve limit aşımlarını raporlamalıdır.

Gayrimenkul ve girişim sermayesi yatırım fonları gibi varlık yapısı farklı fonlarda finansman riski ve likidite riski gibi özel risklerin ayrıca dikkate alınması gerekir.

Teftiş birimi, iç kontrol sistemi ve risk yönetiminin gözetimini tamamlayan denetim katmanıdır.

Amaç, şirket faaliyetlerinin mevzuata ve şirket politikalarına uygunluğunu denetlemek, sistemsel aksaklıkları tespit etmek ve yönetim kuruluna bağımsız değerlendirme sunmaktır.

Fon hizmet birimi ise kolektif yatırım kuruluşlarının günlük operasyonlarında önemli rol oynar.

Değerleme, pay fiyatı hesaplama, muhasebe, gelir ve gider hesapları, katılma payı ihracı ve geri alımı gibi işlemler portföy performansının yatırımcıya doğru yansıması için düzenli yürütülmelidir.

Bu işler yanlış yapıldığında yatırımcı, portföyün gerçek değerini veya maliyetlerini doğru göremez.

Sermaye yeterliliği hükümleri, şirketin yönettiği portföy büyüklüğü arttıkça daha güçlü özsermaye yapısına sahip olmasını amaçlar.

Yönetilen portföy büyüklüğü aralıklarına göre asgari özsermaye yükümlülükleri belirlenir.

Hesaplamada bireysel portföy yöneticiliği hizmeti sunulan kişilerin, yatırım ortaklıklarının, emeklilik yatırım fonlarının ve kurucusu olunan fonların portföyleri dikkate alınır; bazı alt portföy yöneticiliği veya şirketin kendi portföyü gibi kalemler farklı değerlendirilir.

Sermaye yeterliliği tabloları Kurula gönderilir ve aykırılıkların giderilmesi için sermaye artırımı gerekebilir.

Bu düzenleme, büyüyen portföy yönetimi faaliyetinin zayıf özkaynakla sürdürülmesini önler.

Kolektif portföy yöneticiliği, portföy yönetim sözleşmesi çerçevesinde yatırım fonu ve yatırım ortaklığı portföylerinin maddi menfaat karşılığında vekil sıfatıyla yönetilmesidir.

Fon portföyleri ile portföy yönetim hizmetini dışarıdan alan yatırım ortaklıklarının portföyleri münhasıran portföy yönetim şirketleri tarafından yönetilir.

Şirket, portföy için yapılan alım satımlardan kendi lehine komisyon veya menfaat sağlayamaz, müşteri portföyüne rayiç değerinin üzerinde varlık alamaz veya rayiç değerin altında varlık satamaz, portföy varlıkları üzerinde kendi lehine tasarrufta bulunamaz.

Birden fazla portföy yönettiğinde objektif iyi niyet kurallarına aykırı biçimde bir portföyü diğerinin aleyhine kayıramaz.

Portföy yönetim şirketinin davranış ölçüsü basiretli vekil gibi davranmaktır.

Yatırım kararları güvenilir gerekçe, bilgi, belge, araştırma ve raporlara dayanmalı; bu dayanaklar belirli süreyle saklanmalıdır.

Şirket, portföyün önceden saptanmış getiriyi sağlayacağı anlamına gelen ifadeler kullanamaz; garantili veya koruma amaçlı fonlarda da Kurul düzenlemeleri çerçevesinde hareket eder.

Müşteri portföyünün menfaati ile kendi menfaati çatıştığında müşteri lehine davranmak zorundadır.

Portföy yönetimi sırasında elde edilen bilgilerin kötüye kullanılması veya üçüncü kişilere menfaat sağlamak için değerlendirilmesi sır saklama ve çıkar çatışması hükümleriyle bağdaşmaz.

Bireysel portföy yöneticiliğinde müşteri ile yazılı portföy yönetim sözleşmesi yapılır.

Sözleşme, portföyün hangi esaslara göre yönetileceğini, portföy yöneticisini, ücretleri, bildirimleri ve tarafların haklarını belirler.

Müşteri varlıkları Kurulca yetkilendirilmiş portföy saklayıcıları nezdinde saklanır.

Portföy yönetim şirketi müşteriye nominal ve rayiç değerleri, nakit ve alım satım hareketlerini, tahsil edilen ücretlerin hesaplanma yöntemini ve portföye oranını gösteren bildirimler yapmak zorundadır.

Müşteriyi tanıma kuralı da hesap açılmadan önce kimlik tespitini gerektirir.

Bu hükümler, portföy yönetimi ilişkisinin şeffaf ve izlenebilir olmasını sağlar.

Şirket, Kuruldan yetki almak şartıyla yatırım danışmanlığı faaliyeti yürütebilir ve fon katılma paylarının pazarlama ve dağıtımını yapabilir.

Diğer portföy yönetim şirketlerinin kurucusu olduğu fonların katılma paylarının dağıtımı için sözleşme yapılması gerekir.