SPL Geniş Kapsamlı Sermaye Piyasası Mevzuatı ve Meslek Kuralları TSPB Üyelerinin Sermaye Piyasası Faaliyetlerini Yürütürken Uyacakları Meslek Kuralları Konu Anlatımı

TSPB üyelerinin meslek kuralları, sermaye piyasasında güvenin yalnız kanun metinleriyle değil, günlük mesleki davranışlarla da kurulduğu düşüncesine dayanır.

Kaynağa göre Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği, Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca yatırım hizmet ve faaliyetinde bulunmaya yetkili kuruluşlar ile sermaye piyasalarında faaliyet gösteren ve Kurulca uygun görülen kurumların üye olduğu kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

Aracı kurumlar, bankalar, menkul kıymet yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırım ortaklıkları ile portföy yönetim şirketleri mevcut üyelik yapısına örnek verilir.

Birlik üyeleri, Statüye ve Birlikçe alınan kararlara uymakla yükümlüdür.

Birliğin amacı, üyelerin müşterek ihtiyaçlarını karşılamanın ötesine geçer.

Kaynak, çalışanların mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmayı, sermaye piyasasının gelişmesine katkı sağlamayı, üyelerin birbirleri ve yatırımcılarla ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmayı, meslek disiplini ve ahlakını korumayı, haksız rekabeti önlemeyi ve üyelerin özenli bir disiplin içinde çalışmasını hedefler.

Bu amaçlar, meslek kurallarının neden yalnız iç düzenleme olmadığını açıklar.

Sermaye piyasasında yatırımcı, aracı kurum veya portföy yöneticisiyle kurduğu ilişkide çoğu zaman bilgi, tecrübe ve teknik imkan bakımından daha zayıf konumdadır.

Meslek kuralları bu asimetrinin kötüye kullanılmasını engelleyen davranış standardı üretir.

Birlik meslek kuralları, üyelerin birbirleri, müşterileri ve çalışanlarıyla olan iş ve ilişkilerinde uyması gereken kurallardır.

Kaynak, sermaye piyasasının geliştirilmesi ve ülke ekonomisine katkı sağlanması hedefiyle üyelerin çalışanlarının yüksek mesleki bilgiye sahip, etik değerlere bağlı, yatırımcılara kaliteli ürün ve hizmet sunan saygın meslek mensupları olarak davranmasını amaçlar.

Kurallara aykırı fiil ve işlemlerde bulunan üyelere uyarı, kınama, idari para cezası, Birlik üyeliğinden geçici çıkarma veya sürekli çıkarma gibi disiplin cezaları uygulanabilir.

Bu yaptırım bağlantısı, kuralların tavsiye niteliğinde kalmadığını gösterir.

Genel ilkeler, bütün özel kuralların arkasındaki ortak mantığı verir.

Üyeler faaliyetlerini toplumsal ve ekonomik yararı artırmak, yatırım hizmetlerinin saygınlığını korumak, diğer üyeler, müşteriler ve çalışanlarla ilişkilerde saygılı, özenli, adil ve dürüst davranmak ve haksız rekabete yer vermemek amacıyla yürütür.

İlk ilke dürüst ve adil davranmadır.

Üye, müşteri çıkarlarını ve piyasa bütünlüğünü gözetir; doğru beyana dayalı ve mesleki gereklere uygun hareket eder; kendisine ve piyasaya güveni zedeleyen davranışlardan kaçınır.

Bu ilke, tek tek işlem kurallarından önce gelen temel güven normudur.

Bağımsızlık ve tarafsızlık, sermaye piyasası hizmetinin güvenilirliğini korur.

Üyeler, kendi bağımsızlıklarına, diğer üyelerin bağımsızlığına, müşterilerin veya çalışanların tarafsızlığına gölge düşürebilecek teklif ve taleplerde bulunmamalıdır.

Aynı koşullara sahip müşterilere eşit davranılması da bu ilkenin uzantısıdır.

Mesleki özen ve titizlik ise dikkatli ve basiretli davranmayı, yürütülen faaliyet için gereken teknik bilgi birikimini sağlamayı ve meslekle ilgili gelişmeleri izlemeyi gerektirir.

Saydamlık ilkesi, ilgili tarafların ve kamu kurumlarının mevzuat ve mesleki teamüllere uygun olarak tam, doğru, hızlı ve eşit bilgilendirilmesini ister.

Kaynakları etkin kullanma ilkesi, işletmenin devamlılığını ve müşteri haklarının korunmasını maddi, teknolojik ve beşeri kaynakların yeterli kullanımına bağlar.

Rekabet ve toplumsal yararı gözetme ilkesi, ticari amaçların haksız rekabete dönüşmemesini ve meslek adabının korunmasını sağlar.

Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerinin aklanmasıyla mücadele ilkesi ise sermaye piyasası faaliyetlerinin güven ve açıklık içinde yürütülmesi için şüpheli işlemlerin belirlenmesi, mevzuata göre işlem yapılması, ilgili kurumlarla işbirliği kurulması, iç önlemler alınması ve çalışanlara eğitim verilmesini gerektirir.

Böylece meslek kuralları yalnız yatırım tavsiyesi veya emir iletimi davranışlarını değil, kurumun bütün kontrol kültürünü kapsar.

Müşterilerle ilişkilerde ilk kural müşteriyi tanımadır.

Üye, iş ilişkisi kurulmadan önce kimlik bilgilerini alır, faaliyetlerini yazılı sözleşmeler çerçevesinde yürütür ve müşterinin mali durumu, yatırım amacı, yatırım süresi, risk ve getiri tercihleri hakkında gerekli bilgileri edinir.

Standart testleri yapar ve bu bilgileri güncel tutar.

Ürün veya hizmetin müşteriye uygun olmadığı sonucuna ulaşırsa müşteriyi uyarır.

Müşteri bilgi vermek istemezse veya eksik bilgi verirse hangi ürün ya da hizmetlerin uygun olduğunun belirlenemeyeceği bildirilir.

Bu kural, müşteriyle işlem yapmayı yalnız emir alma değil, uygunluk ve bilgilendirme sorumluluğuyla birlikte düşünür.

Müşteri talimatlarına uyma ilkesi, üyenin çerçeve sözleşme sınırları içinde müşterinin genel yatırım tercihlerini, portföy durumunu, kişisel ihtiyaçlarını, ekonomik ve finansal bilgilerini ve test sonuçlarını dikkate almasını gerektirir.

Talimatların kesin, açık ve anlaşılır olması için önlem alınmalıdır.

Üye, müşteriye ait sermaye piyasası araçları ve nakit üzerinde hak ve yetkisi olmadan kendisi veya üçüncü kişiler lehine tasarrufta bulunamaz.

Bu hüküm yatırımcı varlığının korunması açısından doğrudan güvenlik kuralıdır.

Müşteri talimatı belirsizse üyenin görevi belirsizliği kullanmak değil, açıklığa kavuşturmaktır.

Bilgi verme yükümlülüğü, hizmet öncesi ve hizmet sırasında devam eder.

Üye, işlemler, ücret, komisyon, masraf, karşılıklı yükümlülükler ve yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde uygulanacak yaptırımlar hakkında müşteriyi doğru, eksiksiz ve zamanında bilgilendirir.

Müşterilere sunulan bilgiler güvenilir belge, destekleyici rapor ve analizlere dayanmalıdır.

Kesin bilgiler ile yoruma dayalı bilgiler açıkça ayrılmalı, kaynaklara yer verilmelidir.

Abartılı, yanıltıcı, yanlış anlaşılmaya yol açan veya belirli bir getiriyi garanti eder gibi görünen yazılı ve sözlü ifadeler kullanılmamalıdır.

Genel kamunun ulaşamadığı bilgiye erişildiğinde hiçbir yatırımcı grubuna avantaj sağlanmaması gerekir.

Müşteri menfaatleri kuralı, sadakat ve özen borcunu somutlaştırır.

Üyeler sözleşmelere müşterinin hak ve menfaatlerini zedeleyen veya iyi niyet kurallarına aykırı hükümler koyamaz.

Müşterinin piyasa bilgisizliği ve tecrübesizliğinden yararlanarak kendi lehine kazanç sağlayamaz.

Tarife belirlenmişse ücret, komisyon ve masraflarda bu sınırların üzerine çıkamaz.

Teknolojik gelişme ve elektronik işlem ortamları nedeniyle işlem güvenliğini sağlayacak teknik ve hukuki önlemleri alır.

Çıkar çatışmalarında ise öncelik müşterinin menfaatidir; çatışma önlenemiyorsa müşteriye bildirim yapılır, müşteri-müşteri çatışmalarında adil ve tarafsız davranılır.

Sır saklama, sermaye piyasası hizmetinin mahremiyet boyutudur.

Üyeler müşteriye ait kimlik bilgilerini ve faaliyetleri dolayısıyla öğrendikleri her türlü bilgiyi, kanunen yetkili merciler dışında açıklayamaz ve kendi ya da başkası yararına kullanamaz.

Reklam, ilan ve promosyon kuralları da yatırımcı güvenini korur.

Üyeler duyuru ve kampanyalarında dürüst ve gerçekçi olmalı; aldatıcı, küçük düşürücü, deneyim eksikliğini istismar eden, mutlak getiri veya zarara karşı garanti taahhüdü içeren, diğer üyeleri kötüleyen veya haksız rekabete yol açan ifadelerden kaçınmalıdır.

Ödüller kullanılıyorsa kaynağı anlaşılmalı, sayısal veriler yetkili kaynaklara dayanmalı, promosyon maliyetleri yatırımcı hesaplarına yüklenmemelidir.

Diğer üyelerle ilişkilerde mesleki sorumluluk, dayanışma ve haksız rekabetin önlenmesi öne çıkar.

Üyeler sermaye piyasasının sağlıklı gelişmesi ve finansal suçların önlenmesi için dayanışma içinde hareket eder; yasal olarak sır kapsamında olmayan verileri Birlik bünyesindeki çalışmalar için açık ve zamanında sağlar.

Haksız rekabet yasağı, diğer üyelerin ticari itibarını zedelemeyi, müşteri elde etmek için yanlış veya kötüleyici beyanlarda bulunmayı, kamuya açıklanmamış bilgileri kullanarak işlem yapmayı, piyasa dolandırıcılığına veya piyasa bozucu eylemlere imkan tanımayı, tarifelerde belirlenen tutarlardan farklı komisyon ve masraf almayı ve diğer üyelerin faaliyetini kesintiye uğratacak personel transferi davranışlarını kapsar.

Çalışanlarla ilişkiler, meslek kuralının kurum içinde yaşamasını sağlar.

Üyeler çalışanlarının görev için gerekli bilgi birikimi ve sorumluluk duygusuna sahip olmasını gözetir.

Mesleki yeterlilik, görevin gerektirdiği eğitim ve deneyimin faaliyetleri yürütmeye yetecek düzeyde olmasıdır; mevzuatın öngördüğü lisansların alınması bu çerçevenin parçasıdır.

Mesleki özen ve titizlik için iç kontrol sistemleri kurulur.

Kariyer gelişiminde bilgi ve başarı kadar meslek kurallarına bağlılık da değerlendirilir.